Win McNamee/Pool Photo via AP

ΣΕΝΤΖΕΝ: “ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΟ ΘΕΑΜΑ” Η ΠΡΟΑΓΓΕΛΟΣ ΜΙΑΣ ΝΕΑΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΤΑΞΗΣ;

Ο καθηγητής Κώστας Μαρωνίτης αναλύει την ιστορική τριμερή Τραμπ, Σι και Πούτιν.

Οι ηγέτες των Ηνωμένων Πολιτειών, της Κίνας και της Ρωσίας κάθισαν στο ίδιο τραπέζι σε μια συνάντηση που συγκέντρωσε τα βλέμματα ολόκληρου του πλανήτη. Η σύνοδος κορυφής στη Σεντζέν της Κίνας, η οποία πραγματοποιήθηκε στο περιθώριο των εργασιών του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC), δεν αποτέλεσε απλώς ένα ακόμη διπλωματικό γεγονός, αλλά μια κίνηση υψηλού συμβολισμού σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών ανακατατάξεων, ενεργειακής κρίσης, τεχνολογικών και χρηματοπιστωτικών αναταράξεων.

Αναλυτές εκτιμούσαν ότι η συνάντηση των τριών πολιτικών θα εξελισσόταν σε μια σύγχρονη εκδοχή της Διάσκεψης της Γιάλτας του 1945, όταν οι ηγέτες των ΗΠΑ, του Ηνωμένου Βασιλείου και της Σοβιετικής Ένωσης χάραξαν τις μεταπολεμικές σφαίρες επιρροής, στρώνοντας τον δρόμο για τον Ψυχρό Πόλεμο.

Οι εκτιμήσεις αυτές τροφοδοτήθηκαν ακόμη περισσότερο από τις δηλώσεις του Κινέζου προέδρου, Σι Τζινπίνγκ, ο οποίος πριν τη συνάντηση υπογράμμισε την ανάγκη να μην ξεπερνά ο ένας τις «κόκκινες γραμμές» του άλλου, καθώς και από το διπλωματικό πρωτόκολλο των διμερών επαφών μεταξύ των τριών πολιτικών: περισσότερες από δύο ώρες κατ’ ιδίαν συνομιλιών μεταξύ Σι και Πούτιν, μια συνάντηση μιας ώρας μεταξύ Τραμπ-Σι, σαράντα λεπτά μεταξύ Τραμπ και Πούτιν -με τον Αμερικανό πρόεδρο να αποκαλεί τον Ρώσο ομόλογό του «παλιόφιλο» μπροστά στις κάμερες- πριν ακολουθήσει η τριμερής συνάντηση που κράτησε περίπου μιάμιση ώρα.

Win McNamee/Pool Photo via AP

Οι επιδιώξεις των τριών ηγετών και το παρασκήνιο της τριμερούς

Παρά τη φαινομενική εγκαρδιότητα, κάθε ηγέτης προσήλθε στη Σεντζέν με τη δική του ατζέντα.

Για τον Σι Τζινπίνγκ, η σύνοδος αποτέλεσε μια επίδειξη διπλωματικής ισχύος, αποδεικνύοντας ότι το Πεκίνο διαθέτει το κύρος να φέρνει στο ίδιο τραπέζι τις μεγάλες δυνάμεις.

Για τον Ντόναλντ Τραμπ, με νωπή ακόμη την ήττα στις ενδιάμεσες εκλογές, η παρουσία του δίπλα στον Σι και τον Πούτιν λειτούργησε ως αντίδοτο στην εικόνα ενός αποδυναμωμένου προέδρου («lame duck», όπως αποκαλούν αυτή τη συνθήκη στις ΗΠΑ) στο εσωτερικό της χώρας του.

Όσο για τον Βλαντίμιρ Πούτιν, η παρουσία του δίπλα στους ηγέτες των ΗΠΑ και της Κίνας έπειτα από χρόνια ενεργειών για τη διεθνή του απομόνωση και με ένα ενεργό ένταλμα σύλληψης από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο να εκκρεμεί εις βάρος του από το 2023, συνιστούσε από μόνο της μια σημαντική δικαίωση σε συμβολικό επίπεδο.

Στο τραπέζι των συζητήσεων βρέθηκαν κρίσιμα ζητήματα που ταλανίζουν τη διεθνή ασφάλεια και οικονομία: η λήξη της συνθήκης ελέγχου των πυρηνικών εξοπλισμών New START τον Φεβρουάριο του 2026 χωρίς διάδοχο σχήμα, τα προβλήματα στη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ λόγω του πολέμου με το Ιράν και της ευρύτερης ανάφλεξης στη Μέση Ανατολή, ο πόλεμος στην Ουκρανία, όπως και η νευρικότητα των αγορών -ιδίως στον τεχνολογικό τομέα, μετά το πρόσφατο σκάνδαλο κατασκοπείας στην Nvidia και την παραίτηση του διευθύνοντος συμβούλου της, Τζένσεν Χουάνγκ, που κατέστησαν επιτακτική την αναζήτηση μεγαλύτερης σταθερότητας της ενεργειακής τροφοδοσίας για την ενεργοβόρα βιομηχανία της τεχνητής νοημοσύνης.

Η συνάντηση της Σεντζέν δεν έφερε μια «νέα Γιάλτα», αλλά μια κοινή διακήρυξη ειρήνης τεσσάρων σημείων.

Πρώτον, τη δέσμευση για μεταρρύθμιση του ΟΗΕ, ερήμην των δύο άλλων μόνιμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας, της Γαλλίας και της Βρετανίας.

Δεύτερον, την πρόθεση για συνομιλίες με στόχο την τον αποκλεισμό του κινδύνου πυρηνικής σύγκρουσης.

Τρίτον, την αύξηση της παραγωγής και διάθεσης διυλισμένων πετρελαϊκών προϊόντων και, τέταρτον, μια σαφή αναφορά-αιχμή κατά του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου και του ρόλου του στη σημερινή διεθνή πραγματικότητα.

Συνολικά, όμως, πώς αποτιμάται στην πράξη αυτή η ιστορική συνάντηση; Ο Κώστας Μαρωνίτης, καθηγητής Πολιτικής και Διεθνών Σχέσεων στο Leeds Trinity University, μιλάει στο NEWS 24/7 και φωτίζει τις πραγματικές διαστάσεις της συνόδου, τις ισορροπίες ισχύος ανάμεσα σε Ουάσιγκτον, Πεκίνο και Μόσχα, τον ρόλο της Ευρώπης, καθώς και το νέο μοντέλο υπερδύναμης που εκπροσωπεί η Κίνα.

Win McNamee/Pool Photo via AP

«Ένα επικοινωνιακό και πολιτικό θέαμα τριών διακριτών πόλων ισχύος»

Απαντώντας στο κατά πόσο η τριμερής συνάντηση παρήγαγε απτά αποτελέσματα σε επίπεδο ουσίας και ποιος ήταν ο πραγματικός λόγος πραγματοποίησής της, ο κ. Μαρωνίτης είναι κατηγορηματικός, τοποθετώντας τη σύνοδο στο πραγματικό της θεσμικό και πολιτικό πλαίσιο:

«Η τριμερής συνάντηση πραγματοποιήθηκε στο περιθώριο της συνόδου του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC). Δεν επρόκειτο για μια αυτοτελή διπλωματική συνάντηση. Δεν προέκυψε τίποτα ουσιαστικά σημαντικό από αυτήν, πέρα από τη δημιουργία ενός επικοινωνιακού και πολιτικού θεάματος, το οποίο ανέδειξε, με τον πλέον ωμό και απροκάλυπτο τρόπο, τρεις διακριτούς πόλους πολιτικής, στρατιωτικής και τεχνολογικής ισχύος».

Η διακήρυξη της Σεντζέν αφήνει ανοιχτά τα πιο ακανθώδη ερωτήματα. Ενώ οι τρεις ηγέτες μίλησαν για μεταρρύθμιση του ΟΗΕ, οι επιθέσεις τους κατά του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου γεννούν σοβαρά ερωτήματα για το αν το όραμά των τριών ηγετών συνάδει με μια διεθνή τάξη βασισμένη στο διεθνές δίκαιο.

Αντίστοιχα, στο πυρηνικό μέτωπο, η επιθυμία του Τραμπ να εντάξει την Κίνα σε μια τριμερή συμφωνία προσκρούει στην άρνηση του Πεκίνου, το οποίο απαιτεί από ΗΠΑ και Ρωσία να μειώσουν πρώτα τα δικά τους, κατά πολύ μεγαλύτερα, οπλοστάσια.

Sergei Bobylev/Sputnik, Kremlin Pool Photo via AP

Η απουσία της Ευρώπης και η μεταστροφή στις σχέσεις ΗΠΑ-Κίνας

Ενώ στην σύνοδο της Σεντζέν διεξάγονταν συζητήσεις, λαμβάνονταν αποφάσεις και εκπέμπονταν μηνύματα που αφορούσαν άμεσα την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας, από τον πόλεμο στην Ουκρανία μέχρι το μέλλον του ΟΗΕ και του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) έλαμψε διά της απουσίας της.

Στο ερώτημα αν η Ευρώπη κερδίζει κάτι από αυτή τη διαδικασία, ο καθηγητής του Leeds Trinity University περιγράφει μια εξαιρετικά δυσμενή πραγματικότητα για τις Βρυξέλλες:

«Η απουσία Ευρωπαίων ηγετών και, ειδικότερα, εκπροσώπων της ΕΕ, κατέδειξε τη φθίνουσα σημασία της Ένωσης στο πλαίσιο της αναδυόμενης πολυ-πολικότητας. Η σχεδόν αντανακλαστική πρόσδεση της Ευρώπης στη συμμαχία με τις ΗΠΑ και η εχθρική στάση της απέναντι στη Ρωσία, σε συνδυασμό με την αυξανόμενη εξάρτησή της από την κινεζική μεταποίηση και τις κινεζικές υποδομές, περιορίζουν σημαντικά τα περιθώρια διαμόρφωσης μιας διακριτής ευρωπαϊκής προσέγγισης απέναντι στις σύγχρονες γεωπολιτικές ανακατατάξεις και τις ανησυχίες που αυτές προκαλούν».

Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε επίσης το θερμό κλίμα μεταξύ Τραμπ και Σι, με τον Κινέζο πρόεδρο να υποδέχεται προσωπικά το Air Force One με τιμητικό άγημα, με δεδομένο ότι ο Αμερικανός πρόεδρος είχε επιβάλει υψηλούς εμπορικούς δασμούς στην Κίνα. Τι άλλαξε σήμερα και σε ποιο επίπεδο βρίσκονται οι διμερείς σχέσεις;

Σύμφωνα με τον κ. Μαρωνίτη, η απάντηση βρίσκεται στην αποδυνάμωση των ΗΠΑ διεθνώς και στην εσωτερική πίεση που δέχεται ο Αμερικανός πρόεδρος:

«Ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ αντιλαμβάνεται ότι η σχέση μεταξύ Κίνας και ΗΠΑ δεν είναι κατ’ ανάγκην μια σχέση ισότιμων εταίρων, τουλάχιστον στη συγκεκριμένη πολιτική και ιστορική συγκυρία. Η ήττα στις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ, η αποτυχημένη και χαοτική πολεμική εμπλοκή στη Μέση Ανατολή, καθώς και η αδυναμία επίτευξης μιας διευθέτησης στον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας συνθέτουν την εικόνα ενός σημαντικά αποδυναμωμένου διεθνούς εταίρου».

Όπως επισημαίνει ο καθηγητής, ο Ντόναλντ Τραμπ αναγκάζεται πλέον να προσαρμόσει την εξωτερική του πολιτική στις εσωτερικές οικονομικές ανάγκες των ΗΠΑ, εξέλιξη που το Πεκίνο αξιοποιεί στο έπακρο:

«Ο Αμερικανός πρόεδρος είναι υποχρεωμένος να συνυπολογίζει την εσωτερική πολιτική και τις προσδοκίες του αμερικανικού εκλογικού σώματος. Υπό αυτή την έννοια, η αποκατάσταση ομαλότερων εμπορικών σχέσεων με την Κίνα θα μπορούσε να συμβάλει στην αποκλιμάκωση των πληθωριστικών πιέσεων. Ενδείξεις για τη βελτίωση των σινοαμερικανικών σχέσεων, αλλά και για την εξέχουσα και ισχυρή θέση της Κίνας στο πλαίσιο αυτής της σχέσης, εντοπίζονται στην επίσημη κοινή ανακοίνωση της συνόδου, η οποία δημοσιεύθηκε από το κινεζικό πρακτορείο ειδήσεων Xinhua. Η ανακοίνωση αναπαρήγαγε βασικές θέσεις που ο Σι Τζινπίνγκ προωθεί καθ’ όλη τη διάρκεια της δεύτερης προεδρικής θητείας του Τραμπ, όπως η αντίθεση στη λογική του Ψυχρού Πολέμου και στην οικονομική αποσύνδεση (το λεγόμενο economic decoupling)».

Doug Mills/Pool Photo via AP

Ένα νέο μοντέλο υπερδύναμης: Chips, μπαταρίες και υποδομές αντί για στρατούς

Η εικόνα της Κίνας να φιλοξενεί τους ηγέτες των ΗΠΑ και της Ρωσίας και να διαμορφώνει σε μεγάλο βαθμό τη ύφος της κοινής ανακοίνωσης, θέτει αναπόφευκτα το ερώτημα αν το Πεκίνο εξελίσσεται σταδιακά στην κυρίαρχη υπερδύναμη του 21ου αιώνα. Για τον κ. Μαρωνίτη, το κλειδί για να κατανοήσουμε την άνοδο της Κίνας είναι να εγκαταλείψουμε τα παραδοσιακά εργαλεία ανάλυσης του 20ού αιώνα, καθώς το Πεκίνο δεν επιδιώκει να αντιγράψει το αμερικανικό ή το ρωσικό παράδειγμα:

«Η Κίνα εκπροσωπεί ένα εντελώς διαφορετικό μοντέλο παγκόσμιας κυριαρχίας. Δεν την ενδιαφέρει να έχει σφαίρες επιρροής όπως η Αμερική και η Ρωσία. Η επιρροή ασκείται μέσω βιομηχανικής παραγωγής και υποδομών -λιμάνια, δρόμοι, η πρωτοβουλία “Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος” (Belt and Road Initiative) και ούτω καθεξής. Επίσης, η Ρωσία προβάλλει την κυριαρχία της μέσω της ενέργειας, ενώ η Αμερική μέσω του στρατού, των στρατιωτικών βάσεων κ.λπ. Ίσως παρατηρούμε τη διαμόρφωση μιας πραγματικά σύγχρονης υπερδύναμης, που δεν βασίζεται σε στρατούς και φυσική ενέργεια, αλλά σε μικροτσίπ (chips), μπαταρίες και υποδομές».

Η διακήρυξη της Σεντζέν προσέφερε στις τρεις πολιτικές ηγεσίες ένα κοινό λεξιλόγιο και ορισμένα πεδία δυνητικής συνεργασίας, χωρίς ωστόσο να απαντά στο κρίσιμο ερώτημα της εφαρμογής και υλοποίησης των δεσμεύσεων: ποιος θα κάνει τι, με ποια σειρά και με ποιους μηχανισμούς επαλήθευσης.

Το επόμενο μεγάλο τεστ αναμένεται στη σύνοδο κορυφής των G20 στο Μαϊάμι, τον Δεκέμβριο, όπου η Ουάσιγκτον έχει ήδη προσκαλέσει τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Μέχρι τότε, θα φανεί αν τα χαμόγελα και οι χειραψίες στη Σεντζέν ήταν η αφετηρία ουσιαστικών διπλωματικών διεργασιών στο παρασκήνιο ή απλώς μια καλά σκηνοθετημένη παράσταση επίδειξης ισχύος των μεγάλων γεωπολιτικών δρώντων σε έναν κόσμο που αναζητά ακόμη τις νέες του ισορροπίες.

Ροή Ειδήσεων

Περισσότερα