Αντιβιοτικά: Σταθερά υψηλή κατανάλωση χωρίς συνταγή στην Ελλάδα

Η μικροβιακή αντοχή εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα δημόσιας υγείας στη χώρα, με την Ελλάδα να καταγράφει από τα υψηλότερα ποσοστά θνητότητας και κατανάλωσης αντιβιοτικών στην Ευρώπη.

Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε η Ελληνική Εταιρεία Λοιμώξεων (ΕΕΛ) την Παρασκευή 20 Μαρτίου 2026, η χώρα παραμένει στην κορυφή της «σιωπηλής πανδημίας», όπως έχει χαρακτηρίσει τη μικροβιακή αντοχή ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ).

Η εικόνα για το σύστημα υγείας στην Ελλάδα είναι ιδιαίτερα επιβαρυμένη. Με βάση δεδομένα του 2020 που παρουσιάστηκαν από την ΕΕΛ, η χώρα καταγράφει την υψηλότερη θνητότητα στην Ευρωπαϊκή Ένωση από λοιμώξεις με ανθεκτικά μικρόβια, με 20 θανάτους ανά 100.000 κατοίκους, έναντι 6 στον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Ο καθηγητής Νικόλαος Β. Σύψας, μιλώντας σε συνέντευξη Τύπου, προειδοποίησε για τον κίνδυνο απώλειας της αποτελεσματικότητας των αντιβιοτικών.

«Η Ελλάδα σε ευρωπαϊκό επίπεδο έχει την υψηλότερη συχνότητα βακτηρίων που ανήκουν στην κατηγορία των “παθογόνων προτεραιότητας” του ΠΟΥ — μικρόβια που είναι εξαιρετικά ανθεκτικά και συχνά δεν υπάρχουν αποτελεσματικά φάρμακα για τη θεραπεία τους. Τέτοια μικρόβια είναι η Klebsiella pneumoniae, το Acinetobacter baumannii, η Pseudomonas aeruginosa και οι ανθεκτικοί εντερόκοκκοι και σταφυλόκοκκοι. Τα περισσότερα από αυτά είναι ανθεκτικά στα αντιβιοτικά τελευταίας γραμμής», τόνισε.

Υπερκατανάλωση αντιβιοτικών στην κοινότητα

Ιδιαίτερα ανησυχητικά παραμένουν τα στοιχεία για τη χρήση αντιβιοτικών στην κοινότητα:

• Το 75% των Ελλήνων έλαβε τουλάχιστον μία δόση αντιβιοτικού το 2025, έναντι 48% το 2015
• Η κατανάλωση φτάνει τις 29,9 ημερήσιες δόσεις (DDDs) ανά 1.000 κατοίκους, περίπου 50% υψηλότερα από τον μέσο όρο της Ε.Ε.
• Το 22% των πολιτών δηλώνει ότι διατηρεί αντιβιοτικά στο σπίτι «για ώρα ανάγκης»
• Ένας στους δέκα λαμβάνει αντιβιοτικά χωρίς ιατρική συμβουλή
• Το 16% προμηθεύτηκε αντιβιοτικά χωρίς συνταγή

Η λοιμωξιολόγος Μαρία Χίνη υπογράμμισε ότι «η μικροβιακή αντοχή αποτελεί μια από τις πιο σημαντικές απειλές για τη δημόσια υγεία παγκοσμίως», επισημαίνοντας ότι:

«Πολυανθεκτικά παθογόνα, όπως Staphylococcus aureus (MRSA), εντεροβακτηριακά που παράγουν ευρέος φάσματος β-λακταμάσες (ESBL) και ανθεκτικός πνευμονιόκοκκος, ανιχνεύονται με συνεχώς αυξανόμενο ρυθμό από λοιμώξεις προερχόμενες από την κοινότητα».

Παράλληλα, αυξημένη παραμένει και η κατανάλωση κτηνιατρικών αντιβιοτικών, με δείκτη 89 mg/PCU, γεγονός που, σύμφωνα με τους ειδικούς, ενισχύει τη μικροβιακή αντοχή μέσω της αλληλεπίδρασης ανθρώπου, ζώων και περιβάλλοντος.

Ο παθολόγος – λοιμωξιολόγος Αριστοτέλης Τσιάκαλος σημείωσε ότι «η Ελλάδα βρίσκεται για τουλάχιστον μια εικοσαετία στην κορυφή της λίστας κατανάλωσης των αντιβιοτικών, τόσο εντός νοσοκομειακού περιβάλλοντος όσο και στην κοινότητα», προειδοποιώντας:

«Η απώλεια της θεραπευτικής ισχύος των αντιβιοτικών καθιστά ακόμα και κοινές λοιμώξεις δυνητικά θανατηφόρες για τον πληθυσμό».

Δραματική εικόνα στα νοσοκομεία

Ιδιαίτερα επιβαρυμένη καταγράφεται η κατάσταση και στα νοσοκομεία. Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ECDC), μετά από επίσκεψη στην Ελλάδα τον Απρίλιο του 2024, χαρακτήρισε τα ελληνικά νοσοκομεία ως «μη ασφαλές μέρος για ασθενείς», διατυπώνοντας συνολικά 66 συστάσεις.

Τα στοιχεία από το πρώτο εξάμηνο του 2025 δείχνουν υψηλά ποσοστά αντοχής στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ):

• Acinetobacter (αντοχή σε μεροπενέμη): 93%
• Klebsiella: 64%
• VRE (ανθεκτικοί εντερόκοκκοι): 49%
• Pseudomonas: 49%
• MRSA (ανθεκτικός στη μεθικιλλίνη χρυσίζων σταφυλόκοκκος): 43%

Την ίδια ώρα, αυξανόμενη ανησυχία προκαλεί η εμφάνιση του μύκητα Candida auris, ο οποίος μπορεί να επιβιώνει για μεγάλα χρονικά διαστήματα στο νοσοκομειακό περιβάλλον, διευκολύνοντας τη διασπορά του.

Πρόταση προς το υπουργείο Υγείας

Η Ελληνική Εταιρεία Λοιμώξεων ανακοίνωσε ότι προετοιμάζει πρόταση νόμου προς το Υπουργείο Υγείας, επισημαίνοντας ότι το ισχύον πλαίσιο θεωρείται παρωχημένο.

Μεταξύ των βασικών προτάσεων περιλαμβάνονται:

• Θέσπιση οργανικών θέσεων λοιμωξιολόγου σε νοσοκομεία άνω των 200 κλινών
• Παροχή κινήτρων για την προσέλκυση νέων ιατρών στην ειδικότητα
• Αναδιοργάνωση των Επιτροπών Λοιμώξεων και Ορθολογικής Χρήσης Αντιβιοτικών
• Βελτίωση της πρόσβασης σε απαραίτητα αντιμικροβιακά φάρμακα

Η επιστημονική κοινότητα επισημαίνει ότι η αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής απαιτεί συντονισμένες παρεμβάσεις σε επίπεδο πρόληψης, επιτήρησης και ορθολογικής χρήσης των αντιβιοτικών, προκειμένου να περιοριστεί μια απειλή που ήδη επιβαρύνει σημαντικά τη δημόσια υγεία.