Ποια προγράμματα πρόληψης συνεχίζονται χωρίς το Ταμείο Ανάκαμψης

Σαφέστερη εικόνα για την επόμενη ημέρα των προληπτικών προγραμμάτων «Προλαμβάνω» έδωσε πρόσφατα η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Υγείας, ενόψει της ολοκλήρωσης του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF).

Καθώς η χρηματοδότηση από ευρωπαϊκούς πόρους βαίνει προς το τέλος της, τίθεται πλέον το κρίσιμο ερώτημα: ποια από τα εθνικά προγράμματα πρόληψης θα συνεχιστούν με πόρους του τακτικού προϋπολογισμού.

Τα προγράμματα που φαίνεται να συνεχίζονται

Με βάση τα έως τώρα δεδομένα, παράταση αναμένεται να λάβουν τρία βασικά προγράμματα:

• ο προσυμπτωματικός έλεγχος για τον καρκίνο του μαστού («Φώφη Γεννηματά»),
• το πρόγραμμα αντιμετώπισης της παχυσαρκίας ενηλίκων,
• το πρόγραμμα για την παιδική παχυσαρκία.

Μάλιστα, ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης ανακοίνωσε την πρόθεση ενσωμάτωσης γονιδιακών εξετάσεων στον προσυμπτωματικό έλεγχο για τον καρκίνο του μαστού.

Όπως ανέφερε, έχει ήδη ζητηθεί από την Εθνική Επιτροπή Βιοηθικής η συγκρότηση ομάδας εργασίας για τη διερεύνηση της ένταξης του DNA ελέγχου στις προληπτικές εξετάσεις.

Περιορισμοί λόγω δημοσιονομικών δυνατοτήτων

Η μετάβαση από το RRF στον κρατικό προϋπολογισμό αφήνει εκτός πολλά από τα προγράμματα που υλοποιήθηκαν τα προηγούμενα χρόνια. Ο υπουργός αναγνώρισε ανοιχτά τους περιορισμούς:

«Οι εθνικοί πόροι είναι σημαντικά πιο περιορισμένοι από το Ταμείο Ανάκαμψης, άρα δεν μπορούμε να συνεχίσουμε τα πάντα».

Όπως διευκρίνισε, οι τελικές αποφάσεις θα βασιστούν σε επιστημονικά δεδομένα και αξιολόγηση κόστους–οφέλους.

Γιατί «κλειδώνουν» τα τρία προγράμματα

Η ηγεσία του Υπουργείου Υγείας τόνισε ότι η πρόληψη δεν μπορεί να εξαρτάται από προσωρινά χρηματοδοτικά εργαλεία. Σε αυτό το πλαίσιο, τα τρία προγράμματα που διασώζονται κρίθηκαν ως ιδιαίτερα αποδοτικά.

Για τον καρκίνο του μαστού, ο κ. Γεωργιάδης σημείωσε ότι οι ψηφιακές μαστογραφίες θα συνεχιστούν «σίγουρα», λόγω των «εξαιρετικά θετικών αποτελεσμάτων», ενώ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο επέκτασης με γονιδιακό έλεγχο.

Παράλληλα, επισήμανε ότι η επένδυση στην πρόληψη οδηγεί σε μελλοντική εξοικονόμηση πόρων μέσω της μείωσης της νοσηρότητας, καλύπτοντας το σημερινό κόστος των εξετάσεων.

Από την πλευρά της, η αναπληρώτρια Υπουργός Υγείας Ειρήνη Αγαπηδάκη υπογράμμισε ότι η πρόληψη έχει ήδη περάσει από τη θεωρία στην πράξη, με εκατομμύρια πολίτες να συμμετέχουν στα προγράμματα.

Ο απολογισμός των παρεμβάσεων

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Υπουργείου Υγείας:

• Καρκίνος μαστού: Πάνω από 300.000 ψηφιακές μαστογραφίες έχουν πραγματοποιηθεί, με περίπου 30.000 ευρήματα που οδήγησαν σε έγκαιρη διάγνωση.
• Παιδική παχυσαρκία: Περισσότερα από 135.000 παιδιά συμμετείχαν, διανεμήθηκαν 20 τόνοι φρούτων και λαχανικών, ενώ πάνω από 1.700 οικογένειες έλαβαν εξειδικευμένη υποστήριξη.
• Παχυσαρκία ενηλίκων: Συμμετέχουν 56.000 πολίτες, με παροχή δωρεάν διατροφικής καθοδήγησης και, υπό προϋποθέσεις, φαρμακευτικής αγωγής.

Ευρωπαϊκή διάσταση και προτάσεις

Η καθηγήτρια Επιδημιολογίας του ΕΚΠΑ Θεοδώρα Ψαλτοπούλου χαρακτήρισε το «Προλαμβάνω» ως «επανάσταση», επισημαίνοντας ότι οι χώρες του ευρωπαϊκού Νότου διεκδικούν σταθερή χρηματοδότηση για την πρόληψη.

Τόνισε, ωστόσο, ότι πέρα από τα κονδύλια απαιτείται συστηματικός σχεδιασμός και συνεχής αξιολόγηση.

Από την πλευρά του, ο καθηγητής Καρδιολογίας Ιγνάτιος Οικονομίδης πρότεινε τη δημιουργία αντίστοιχου προγράμματος για τη διακοπή καπνίσματος, με στόχο την ενίσχυση της καρδιαγγειακής πρόληψης.

Τα προγράμματα που παραμένουν «στον αέρα»

Χωρίς σαφή δέσμευση για συνέχιση παραμένουν σημαντικά προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου:

• καρδιαγγειακά νοσήματα,
• καρκίνος τραχήλου μήτρας,
• καρκίνος παχέος εντέρου,
• καρκίνος πνεύμονα.

Η αβεβαιότητα αυτή δημιουργεί σοβαρό κενό στη δημόσια υγεία. Ενδεικτικά, σύμφωνα με την κ. Αγαπηδάκη, το πρόγραμμα καρδιαγγειακού ελέγχου έχει συμβάλει στην αποτροπή δεκάδων χιλιάδων περιστατικών.

Ο κίνδυνος επιστροφής στο παρελθόν

Τα καρδιαγγειακά νοσήματα παραμένουν η πρώτη αιτία θανάτου στη χώρα, ενώ μορφές καρκίνου όπως του παχέος εντέρου και του τραχήλου της μήτρας είναι σε μεγάλο βαθμό ιάσιμες όταν εντοπιστούν έγκαιρα.

Η ενδεχόμενη διακοπή των οργανωμένων δωρεάν προγραμμάτων ενδέχεται να επαναφέρει ένα μοντέλο άνισης πρόσβασης, όπου η πρόληψη εξαρτάται από την οικονομική δυνατότητα ή την ατομική πρωτοβουλία.

Ταυτόχρονα, η υποχώρηση της πρόληψης συνεπάγεται αυξημένο μελλοντικό κόστος για το ΕΣΥ και τα ασφαλιστικά ταμεία, λόγω βαριών νοσηλειών, αποκατάστασης και αναπηρικών παροχών.