Κρίση στον Κόλπο: Στο δημοσιονομικό “ζύγι” νέα μέτρα – Τα δυο ορόσημα

Την Τετάρτη (22/4) η Πρόεδρος της Κομισιόν αναμένεται να παρουσιάσει ολοκληρωμένη δέσμη παρεμβάσεων για την αντιμετώπιση της συνεχιζόμενης ενεργειακής κρίσης, η οποία θα τεθεί στο τραπέζι των συζητήσεων των 27 ηγετών στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που ακολουθεί.

Εν τω μεταξύ, στο τέλος Απριλίου θα ανακοινωθούν από την Eurostat τα αποτελέσματα για την εκτέλεση του προϋπολογισμού του 2025, οπότε θα υπάρχει μια πιο ξεκάθαρη εικόνα σε σχέση με τις δημοσιονομικές δυνατότητες για νέες παρεμβάσεις από εδώ και πέρα είτε για το 2026 είτε για ο 2027.

Πέρα από τις εξελίξεις στα μέτωπα του πολέμου, αυτά τα δύο ορόσημα καθορίζουν, ουσιαστικά, εν πολλοίς τις αποφάσεις για ενδεχόμενο νέο κύκλο παρεμβάσεων ή και για παράταση των μέτρων στήριξης με στόχο την απομείωση των οικονομικών επιπτώσεων από την κρίση στη Μέση Ανατολή. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, η κυβέρνηση καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων και στη διατήρηση της δημοσιονομικής σταθερότητας έχοντας να περιμένει και τις αποφάσεις της ΕΕ.

Η ΕΕ

Βέβαια, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα στην επιστολή του εν όψει της Συνόδου Κορυφής κρατά χαμηλά τον “πήχη” προσδοκιών κι αναφέρει ότι “δεδομένων των πιθανών περαιτέρω αρνητικών οικονομικών συνεπειών μιας παρατεταμένης σύγκρουσης, θα συζητήσουμε τα μέσα που έχουμε στη διάθεσή μας, βασιζόμενοι στις αποφάσεις που ελήφθησαν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μαρτίου και στα μέτρα που πρότεινε η Επιτροπή σε συνέχεια αυτών”.

Ουσιαστικά στο φόντο αυτό μια σχετική ρήτρα “διαφυγής” από τις “οροφές” δαπανών δε φαίνεται πιθανή ακόμη την ώρα που εκτιμάται ότι θα προκριθούν μέτρα για την εξοικονόμηση ενέργειας, όπως συνέβη στην κρίση του 2022/2023. Παράλληλα στο “τραπέζι” είναι εισηγήσεις για μεγαλύτερη ελαστικότητα στους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων, κάτι που αφορά κυρίως τις βιομηχανίες. Ωστόσο από χώρες του ευρωπαϊκού Νότου εκτιμάται ότι θα γίνει προσπάθεια για μια πιο ενεργή παρέμβαση για μεγαλύτερες ευελιξίες δαπανών κάτι που θα εποτρέψει μέτρα.

Ο Πρωθυπουργός

Μήνυμα, πάντως, για το ενδεχόμενο νέου κύκλου παρεμβάσεων έστειλε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, επισημαίνοντας ότι η Αθήνα παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στον Περσικό Κόλπο. Όπως ανέφερε, η παράταση της κρίσης ενισχύει την αβεβαιότητα για την παγκόσμια και την ευρωπαϊκή οικονομία, ενώ υπογράμμισε ότι η Ελλάδα παραμένει σε επιφυλακή για πρόσθετα μέτρα στήριξης, εφόσον το επιτρέψουν τα δημοσιονομικά περιθώρια.

“Παρά τις εξωγενείς πιέσεις, σύμφωνα και με την πρόσφατη εκτίμηση του ΔΝΤ, η Ελλάδα εμφανίζεται σχετικά ανθεκτική σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες, διατηρώντας ρυθμούς ανάπτυξης ελαφρά χαμηλότερους από τις προβλέψεις του προϋπολογισμού κατά το Ταμείο, υψηλότερους ωστόσο από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Σε κάθε περίπτωση, είμαστε σε επιφυλακή για τις περαιτέρω επιπτώσεις από την άνοδο του πληθωρισμού και αν χρειαστεί θα λάβουμε πρόσθετα μέτρα στήριξης επιχειρήσεων και νοικοκυριών, εξετάζοντας τα δημοσιονομικά περιθώρια. Να προσθέσω ότι εξετάζεται κοινή ευρωπαϊκή απάντηση στις ενεργειακές ανατιμήσεις. Την Τετάρτη η Πρόεδρος της Κομισιόν θα παρουσιάσει ολοκληρωμένη δέσμη μέτρων για την αντιμετώπιση της συνεχιζόμενης ενεργειακής κρίσης, την οποία θα συζητήσουμε οι 27 στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που ακολουθεί. Εν αναμονή εξελίξεων, λοιπόν” ανέφερε ο κ. Μητσοτάκης.

Ο Κ. Χατζηδάκης

Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης σε συνέντευξή του το πρωι της περασμένης Κυριακής στο ertnews, τονίζοντας ότι η εικόνα για την εκτέλεση του προϋπολογισμού θα αποσαφηνίσει τα περιθώρια νέων παρεμβάσεων τα επόμενα έτη. Ξεκαθάρισε, ωστόσο, ότι οποιαδήποτε μέτρα θα έχουν προσωρινό και στοχευμένο χαρακτήρα, ώστε να στηρίζουν όσους πλήττονται περισσότερο χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η δημοσιονομική πορεία της χώρας.

“Σύντομα θα ανακοινωθούν από την Eurostat τα αποτελέσματα για την εκτέλεση του προϋπολογισμού του 2025, οπότε θα έχουμε πιο ξεκάθαρη εικόνα σε σχέση με τις δυνατότητες μας από εδώ και πέρα. Τι μπορούμε να κάνουμε το 2026 και ποιος δημοσιονομικός χώρος θα υπάρξει για περαιτέρω παρεμβάσεις το 2027. Υπάρχει  μια κατεύθυνση για προσωρινής ισχύος και στοχευμένα μέτρα, η οποία πάνω-κάτω θα παραμείνει. Η βούληση της κυβέρνησης είναι, παρακολουθώντας την κρίση και τις συνέπειες της να είναι παρούσα ουσιαστικά, όχι με μεγάλα λόγια και πολιτικές σαπουνόφουσκες. Πρέπει να είμαστε διπλά προσεκτικοί: προσεκτικοί απέναντι στο μέσο άνθρωπο που πλήττεται από την αύξηση της τιμής των καυσίμων και όλες τις άλλες συνέπειες. Αλλά και προσεκτικοί για να μην δώσουμε την εντύπωση ότι η χώρα υποκύπτει σε πειρασμούς λαϊκισμού και κάνει πράγματα αναντίστοιχα με αυτά που κάνουν άλλες χώρες, όσο και αν αυτό ενοχλεί κάποιους οι οποίοι θέλουν να παριστάνουν ότι είναι φιλολαϊκοί.”

Το χρέος

“Και εδώ απαντώ και σε αυτούς που αναρωτιώνται αν τα πρωτογενή πλεονάσματα τρώγονται” ανέφερε ο κ. Χατζηδάκης και συμπλήρωσε εστιάζοντας στο ζήτημα του χρέους: ΅”Αποδεικνύεται ότι τρώγονται, όπως αποδείχτηκε και πέρυσι. Είναι ένας δρόμος σοβαρότητας να κρατάς καλή ισορροπία στα δημόσια οικονομικά, να έχεις νοικοκυριό. Με αυτόν τον τρόπο μπορείς να δίνεις αυτά τα οποία αντέχεις χωρίς να διακυβεύεις τις εθνικές επιτυχίες των τελευταίων ετών στην οικονομία. Διότι, παρά την πολύ σημαντική μείωση του δημόσιου χρέους έχουμε ακόμα υψηλό δημόσιο χρέος και πρέπει είμαστε προσεκτικοί σε περιόδους κρίσεων.”

Η διάρκεια της κρίσης

Καθοριστικός, πάντως, παράγοντας για την παγκόσμια οικονομία παραμένει η διάρκεια της κρίσης και η ταχύτητα με την οποία θα αποκατασταθεί η ομαλή διακίνηση προϊόντων και ενεργειακών πόρων μέσω των στρατηγικών θαλάσσιων οδών του Κόλπου.

Συγκεκριμένα, ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup Κυριάκος Πιερρακάκης επισήμανε, στο πλαίσιο των εαρινών συνεδριάσεων του Διεθνές Νομισματικό Ταμείο στην Washington, D.C., ότι η Ευρώπη ήδη βιώνει τις επιπτώσεις της κρίσης, με ιδιαίτερη έμφαση στην ένταση και τη χρονική διάρκεια των διαταραχών, ειδικά σε κρίσιμα περάσματα όπως τα Στενά του Ορμούζ.

Πίεση σε αγροτική παραγωγή και εφοδιασμό

Όπως τόνισε κρίση επηρεάζει άμεσα και τον πρωτογενή τομέα, καθώς οι ανατιμήσεις σε φυσικό αέριο και πετρέλαιο συμπαρασύρουν το κόστος παραγωγής. Μάλιστα υπογράμμισε ότι η ευρωπαϊκή οικονομία παραμένει ευάλωτη λόγω της εξάρτησης από πετρέλαιο, φυσικό αέριο και προϊόντα όπως τα λιπάσματα, μεγάλο μέρος των οποίων διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ.

Συγκεκριμένα, το ένα τρίτο της παγκόσμιας προμήθειας λιπασμάτων περνά από το συγκεκριμένο πέρασμα, γεγονός που αυξάνει την πίεση στην αγροτική παραγωγή και στο κόστος τροφίμων.

Την ίδια στιγμή, τα αποθέματα φυσικού αερίου στην Ευρώπη έχουν υποχωρήσει σημαντικά μετά τον ιδιαίτερα ψυχρό χειμώνα, διαμορφούμενα στα τέλη Μαρτίου περίπου στο 28% της συνολικής χωρητικότητας. Η αναπλήρωση στο 80% πριν από την επόμενη περίοδο θέρμανσης συνιστά ήδη μεγάλη πρόκληση.

Τα μέτρα που εξετάζονται

Έτσι, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το βασικό σενάριο προβλέπει στοχευμένες και προσωρινές δημοσιονομικές παρεμβάσεις, με προτεραιότητα στα πιο ευάλωτα νοικοκυριά και στις επιχειρήσεις με υψηλό ενεργειακό κόστος.

Στο τραπέζι βρίσκονται:

• μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας,
• μεγαλύτερη ευελιξία στους κανόνες κρατικών ενισχύσεων,
• παράταση υφιστάμενων επιδοτήσεων,
• ειδικές παρεμβάσεις για τον αγροτικό τομέα και τα λιπάσματα.

Ωστόσο, μια γενικευμένη δημοσιονομική «ρήτρα διαφυγής» από τα ευρωπαϊκά όρια δαπανών δεν θεωρείται, προς το παρόν, πιθανή.

Τα εθνικά μέτρα στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα έχουν ήδη ανακοινωθεί παρεμβάσεις ύψους 300 εκατ. ευρώ, με βασικό άξονα την επιδότηση στο diesel κίνησης. Παράλληλα εξετάζεται:

• παράταση του Fuel Pass,
• πρόσθετη στήριξη για μεταφορές,
• ενίσχυση αγροτών λόγω αυξημένου κόστους λιπασμάτων,
• στοχευμένες ενισχύσεις για μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Στο οικονομικό επιτελείο θεωρούν ότι οι παρεμβάσεις αυτές μπορεί να αποτελέσουν μόνο την πρώτη φάση, εφόσον η κρίση αποκτήσει μεγαλύτερη διάρκεια.

Η «πράσινη» ασπίδα της Ευρώπης

Παρά τη νέα γεωπολιτική πίεση, πάντως, η Ευρώπη εμφανίζεται καλύτερα προετοιμασμένη σε σχέση με το 2022. Η ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας έχει περιορίσει την εξάρτηση από παραδοσιακούς προμηθευτές, με τις ΑΠΕ να καλύπτουν πλέον σημαντικό μέρος της ηλεκτροπαραγωγής στην ΕΕ.

Όπως επισημαίνει τόσο ο Κ. Πιερρακάκης αλλά και ο υπουργός Περιβάλλοντος κι Ενέργειας Σταύρος Παπαστάυρου, η ενεργειακή μετάβαση λειτουργεί πλέον όχι μόνο ως περιβαλλονική επιλογή αλλά και ως στρατηγική άμυνα απέναντι σε διεθνείς κρίσεις, αν και η Ευρώπη εξακολουθεί να εισάγει περισσότερο από το ήμισυ της ενέργειας που καταναλώνει.