Ράλι τιμών σε φυσικό αέριο, πετρέλαιο – Στα “σκαριά” αναχώματα σε ρεύμα, καύσιμα και ακτοπλοΐα

Ένα νέο κύμα ενεργειακών ανατιμήσεων διαμορφώνεται στην ευρωπαϊκή αγορά, με τις πιέσεις να επεκτείνονται από το φυσικό αέριο και το ηλεκτρικό ρεύμα έως τα υγρά καύσιμα και τις θαλάσσιες μεταφορές.

Η νέα άνοδος στο TTF, με την τιμή του φυσικού αερίου να περνά πλέον το ψυχολογικό όριο των 100 ευρώ/MWh, ενισχύει την ανησυχία για τη συνέχεια, καθώς το αυξημένο κόστος ενέργειας μεταφέρεται σταδιακά σε ολόκληρη την οικονομία.

Στο επίκεντρο της ανησυχίας βρίσκεται και η ελληνική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, όπου η χονδρική τιμή την Παρασκευή 30/10 διαμορφώνεται στα 287,75 ευρώ/MWh, κατατάσσοντας τη χώρα μεταξύ των ακριβότερων αγορών της Ευρώπης. Η εξέλιξη, μάλιστα, δημιουργεί πρόσθετη πίεση ενόψει της ανακοίνωσης των κυμαινόμενων τιμολογίων για τον Νοέμβριο, με τις ενδείξεις να παραπέμπουν σε νέες επιβαρύνσεις για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Στα ύψη η χονδρική τιμή ρεύματος στην Ευρώπη

Η εικόνα, πάντως, στα ευρωπαϊκά χρηματιστήρια ενέργειας αποτυπώνει την έκταση των ανατιμήσεων. Οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας για την επόμενη ημέρα υπερβαίνουν σε αρκετές χώρες τα 300 ευρώ/MWh, ενώ η Ελλάδα βρίσκεται σε ιδιαίτερα υψηλή θέση, με μέση χονδρική τιμή 287,75 ευρώ/MWh.

Ακόμη υψηλότερες τιμές καταγράφονται στη Βουλγαρία και την Αλβανία, στα 302,2 ευρώ/MWh, στη Ρουμανία στα 303,56 ευρώ/MWh και στην Ουγγαρία στα 306,05 ευρώ/MWh. Στη Γερμανία η χονδρική διαμορφώνεται στα 268,62 ευρώ/MWh, στην Πολωνία στα 264,77 ευρώ/MWh και στη Γαλλία στα 247,71 ευρώ/MWh.

Στην Ιταλία η τιμή φθάνει τα 274,04 ευρώ/MWh, στην Ισπανία τα 244,69 ευρώ/MWh και στην Πορτογαλία τα 249,27 ευρώ/MWh. Υψηλές είναι οι επιβαρύνσεις και στη Βόρεια Ευρώπη, με τη Δανία στα 268,31 ευρώ/MWh, τη Σουηδία στα 252,98 ευρώ/MWh, τη Νορβηγία στα 186,94 ευρώ/MWh και τη Φινλανδία στα 153,68 ευρώ/MWh.

Η μέση τιμή

Η επιβάρυνση στην ελληνική αγορά είναι ήδη εμφανής και στα μηνιαία μεγέθη. Η μέση χονδρική τιμή του Οκτωβρίου έχει αυξηθεί κατά 24,3% σε σχέση με τον Σεπτέμβριο, φθάνοντας στα 194,28 ευρώ/MWh από 156,3 ευρώ/MWh. Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί δυσμενείς προϋποθέσεις για τα τιμολόγια του Νοεμβρίου, καθώς το αυξημένο κόστος προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας ενδέχεται να περάσει, τουλάχιστον εν μέρει, στη λιανική αγορά.

Το τελικό, πάντως, ύψος των αναπροσαρμογών θα εξαρτηθεί από την εμπορική πολιτική των προμηθευτών και τη δυνατότητά τους να απορροφήσουν μέρος της επιβάρυνσης. Την ίδια ώρα βασικό ανάχωμα στο κόστος ρεύματος για τα νοικοκυριά είναι τα σταθερά τιμολόγια – μπλε – όπου ειδικά η ΔΕΗ έχει μέχρι και το πέρας Οκτωβρίου σε ισχύ προσφορά με 11 λεπτά και 3,5 ευρώ πάγιο, κάτι που δεόντως η κυβέρνηση προβάλει ως “άμυνα”.

Αίτημα για ευρωπαϊκή ευελιξία στη χρηματοδότηση μέτρων στήριξης

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η ελληνική κυβέρνηση ζητά μεγαλύτερα περιθώρια δημοσιονομικής ευελιξίας για την αντιμετώπιση των ενεργειακών επιπτώσεων.

Κατά τη συνεδρίαση του Συμβουλίου Υπουργών Ενέργειας στο Λουξεμβούργο, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου περιέγραψε την κατάσταση ως μία από τις σοβαρότερες ενεργειακές κρίσεις που έχει αντιμετωπίσει η Ευρώπη, ζητώντας τη δυνατότητα ενεργοποίησης της ρήτρας διαφυγής για τη χρηματοδότηση προσωρινών και στοχευμένων παρεμβάσεων.

Όπως επισήμανε, ζητούμενο είναι οι αποφάσεις του πρόσφατου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για συντονισμένη αντιμετώπιση της κρίσης να αποκτήσουν πρακτικό περιεχόμενο, ώστε τα κράτη-μέλη να μπορούν να στηρίξουν αποτελεσματικότερα νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Παράλληλα, η Ελλάδα πρότεινε κοινή συνεδρίαση των υπουργών Ενέργειας και Οικονομικών, στο πλαίσιο του ECOFIN και του Eurogroup, προκειμένου να εξεταστούν οι δυνατότητες χρηματοδότησης των σχετικών μέτρων εντός του ευρωπαϊκού δημοσιονομικού πλαισίου. Την πρόταση υποστήριξαν η Μάλτα, η Βουλγαρία, η Σλοβακία και η Ρουμανία.

Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν έχει ληφθεί συγκεκριμένη ευρωπαϊκή απόφαση για τη διευκόλυνση νέων επιδοτήσεων στην ηλεκτρική ενέργεια.

Η ΕΕ προτείνει στοχευμένα μέτρα και … οικονομία

Ωστόσο, ο Επίτροπος Ενέργειας και Στέγασης Νταν Γιόργκενσεν, μετά το Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας στο Λουξεμβούργο, αποδέχθηκε ότι ακόμη και η επιδότηση ορυκτών καυσίμων μπορεί να είναι αναγκαία υπό τις σημερινές συνθήκες, επιμένοντας παράλληλα στη μείωση της φορολογίας του ηλεκτρικού ρεύματος.

Στο μέτωπο των καυσίμων, ανακοίνωσε επιτάχυνση της αποδέσμευσης 42,6 εκατ. βαρελιών από στρατηγικά αποθέματα, περίπου τα μισά από τα οποία θα είναι ντίζελ, και διάλογο με τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια για περαιτέρω αύξηση της παραγωγής τους. Ωστόσο, προειδοποίησε ότι οι παρεμβάσεις αυτές δεν αναιρούν την προοπτική ενός χειμώνα με ακριβό ντίζελ, καθώς η γεωπολιτική κατάσταση εξακολουθεί να επιβαρύνει την αγορά.

Ο Γιόργκενσεν ξεκαθάρισε ότι δεν αναμένεται πρόβλημα επάρκειας εφοδιασμού καθαυτό. Υπογράμμισε όμως ότι η διαθεσιμότητα καυσίμων δεν αρκεί όταν οι καταναλωτές αδυνατούν να καλύψουν το κόστος τους.

Όπως εξήγησε, για έναν πολίτη που δεν μπορεί να πληρώσει τον λογαριασμό φυσικού αερίου, μικρή σημασία έχει πόσο αέριο υπάρχει στην αγορά. Η επισήμανση αυτή προσδιορίζει και την πρόκληση για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις: η ενεργειακή ασφάλεια πρέπει να συνοδεύεται από οικονομικά προσιτή ενέργεια.

Στο πλαίσιο αυτό, ο Επίτροπος αναγνώρισε ότι τα κράτη-μέλη μπορούν να επιλέξουν επιδοτήσεις, ακόμη και για ορυκτά καύσιμα, όπου αυτό είναι αναγκαίο. Έθεσε ως προϋπόθεση οι ενισχύσεις να είναι στοχευμένες και προσωρινές, χωρίς να ανακοινώσει κοινό ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό πρόγραμμα.

“Κατανοώ, τη λογική αυτή (σσ: για παροχή επιδοτήσεων), διότι όταν οι άνθρωποι κρυώνουν —γιατί περί αυτού πρόκειται— οι άνθρωποι κρυώνουν. Φυσικά, οι υπεύθυνοι για τη χάραξη πολιτικής πρέπει να είναι σε θέση να βοηθήσουν. Το ίδιο ισχύει και για τη δυνατότητα να βάλει κανείς καύσιμα στο αυτοκίνητό του, ώστε να μπορέσει να πάει στη δουλειά του. Ταυτόχρονα, όμως, θέλω να τονίσω ότι είναι εξαιρετικά σημαντικό το μέτρο αυτό να είναι στοχευμένο και προσωρινό”, ανέφερε ο Επιτρόπος, καθιστώντας σαφές ότι οι Βρυξέλλες ποντάρουν σε μια κατάσταση demand destruction (καταστροφή ζήτησης).

Παράλληλα, υποστήριξε ότι ιδιαίτερη αξία έχουν οι παρεμβάσεις που προσφέρουν ανακούφιση και μειώνουν την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Ανέφερε την αντικατάσταση λεβήτων φυσικού αερίου και πετρελαίου με αντλίες θερμότητας και τη μετάβαση στην ηλεκτροκίνηση, εκτιμώντας ότι τέτοια μέτρα μπορούν να αποδώσουν και σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα.

“Κάποια παραδείγματα είναι τα προγράμματα κοινωνικής μίσθωσης (social leasing) για ηλεκτρικά οχήματα ή οι αντλίες θερμότητας, καθώς επίσης οι επιδοτήσεις για αντικατάσταση λεβήτων αερίου επίσης με αντλίες, καθώς και για ανακαινίσεις —όπως η αλλαγή κουφωμάτων ή θερμομόνωση”, είπε ο Επίτροπος ερωτηθείς σχετικά για το τι είδους μέτρα συζητήθηκαν στο χθεσινό συμβούλιο.

Επιμονή στη μείωση των φόρων στο ρεύμα

Σαφής ήταν η θέση του Επιτρόπου υπέρ της μείωσης της φορολογίας στην ηλεκτρική ενέργεια, παρά τις αντιρρήσεις που διατυπώνουν κράτη-μέλη στη σχετική ευρωπαϊκή πρόταση.

Ο Γιόργκενσεν υποστήριξε ότι η μείωση των φόρων μπορεί να αποτυπωθεί άμεσα στους λογαριασμούς νοικοκυριών και επιχειρήσεων, ενώ ταυτόχρονα καθιστά οικονομικά ελκυστικότερη την αντικατάσταση των ορυκτών καυσίμων με ηλεκτρική ενέργεια. Επισήμανε ότι σε ορισμένες χώρες η φορολογία του ρεύματος είναι τετραπλάσια από εκείνη του φυσικού αερίου, κάτι που χαρακτήρισε αντίθετο προς τους ευρωπαϊκούς στόχους εξηλεκτρισμού.

Από την πλευρά της ιρλανδικής προεδρίας, ο υπουργός Ντάρα Ο’ Μπράιεν αναγνώρισε ότι ορισμένες κυβερνήσεις εξέφρασαν έντονες αντιρρήσεις. Απέφυγε, ωστόσο, να θεωρήσει τη φορολογική πρόταση οριστικά απορριφθείσα, σημειώνοντας ότι οι θέσεις των κρατών θα ληφθούν υπόψη στην αναζήτηση συμβιβασμού.

Πετρέλαιο πάνω από τα 112 δολάρια – Στα 2,14 ευρώ η βενζίνη

Οι πιέσεις, πάντως, δεν περιορίζονται στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Σταθερά υψηλές παραμένουν οι τιμές των υγρών καυσίμων, με το Brent να κινείται πάνω από τα 112 δολάρια το βαρέλι και την αμόλυβδη βενζίνη στην Ελλάδα να διαμορφώνεται στα 2,143 ευρώ το λίτρο, ενώ το diesel κίνησης βρίσκεται στα 2,127 ευρώ.

Η επιβάρυνση αποτυπώνεται και στην ευρωπαϊκή κατάταξη. Με βάση τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία του Weekly Oil Bulletin της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, για τις τιμές της 26ης Οκτωβρίου, η Ελλάδα διαθέτει την έκτη ακριβότερη αμόλυβδη βενζίνη μεταξύ των 27 κρατών-μελών.

Η τιμή των 2,143 ευρώ ανά λίτρο είναι αυξημένη κατά 9,7% έναντι του σταθμισμένου ευρωπαϊκού μέσου όρου, ο οποίος βρίσκεται στα 1,954 ευρώ. Ακριβότερη βενζίνη συναντάται στη Δανία, στα 2,525 ευρώ, στη Φινλανδία στα 2,346 ευρώ, στην Ολλανδία στα 2,313 ευρώ, στη Γαλλία στα 2,181 ευρώ και στη Γερμανία στα 2,167 ευρώ.

Αντίθετα, χαμηλότερες τιμές καταγράφονται στην Πορτογαλία, στα 2,040 ευρώ, στην Ιταλία στα 2,006 ευρώ, στην Ισπανία στα 1,751 ευρώ, στην Κύπρο στα 1,730 ευρώ και στη Βουλγαρία στα 1,625 ευρώ ανά λίτρο.

Στο diesel η ελληνική αγορά βρίσκεται στη 12η θέση της ευρωπαϊκής κατάταξης, με τιμή 2,127 ευρώ το λίτρο, ελαφρώς χαμηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο των 2,146 ευρώ. Η τιμή φθάνει τα 2,298 ευρώ στη Γερμανία, τα 2,247 ευρώ στην Ιταλία και τα 2,352 ευρώ στη Γαλλία.

Η διαφορά στο κόστος ανεφοδιασμού γίνεται ακόμη πιο αισθητή για τους καταναλωτές. Ένα γέμισμα 50 λίτρων βενζίνης κοστίζει στην Ελλάδα 107,15 ευρώ, έναντι 100,30 ευρώ στην Ιταλία, 87,55 ευρώ στην Ισπανία και 86,50 ευρώ στην Κύπρο.

Με τις τιμές να παραμένουν σε υψηλά επίπεδα, η κυβέρνηση προσανατολίζεται στην παράταση των επιδοτήσεων καυσίμων για το πρώτο δεκαπενθήμερο του Νοεμβρίου. Οι σχετικές ανακοινώσεις αναμένονται το Σάββατο 31 Οκτωβρίου, με τις πληροφορίες να συγκλίνουν στη διατήρηση των υφιστάμενων ενισχύσεων: 10 λεπτά ανά λίτρο για την αμόλυβδη, 20 λεπτά για το diesel κίνησης και συνολικά 40 λεπτά για το πετρέλαιο θέρμανσης, συνυπολογίζοντας τη συμμετοχή των διυλιστηρίων.

Στα 800 εκατ. ευρώ ο λογαριασμός καυσίμων της ακτοπλοΐας

Ιδιαίτερα έντονη είναι η επίδραση της ενεργειακής ακρίβειας και στην ελληνική ακτοπλοΐα, όπου το κόστος των ναυτιλιακών καυσίμων εξελίσσεται σε μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων.

Η ετήσια δαπάνη του κλάδου για καύσιμα εκτιμάται ότι θα προσεγγίσει τα 800 εκατ. ευρώ το 2026, από περίπου 400 εκατ. ευρώ προηγουμένως, καταγράφοντας ουσιαστικά διπλασιασμό. Πρόκειται για πρόσθετη επιβάρυνση περίπου 400 εκατ. ευρώ σε έναν κλάδο με ετήσιο κύκλο εργασιών της τάξης του 1 δισ. ευρώ.

Το μέγεθος της αύξησης περιέγραψε ο πρόεδρος του Συνδέσμου Επιχειρήσεων Επιβατηγού Ναυτιλίας (ΣΕΕΝ), Διονύσιος Θεοδωράτος, μιλώντας το Σάββατο 24 Οκτωβρίου στο ΕΡΤnews. Όπως ανέφερε, το ναυτιλιακό καύσιμο, που πριν από τον πόλεμο με το Ιράν κόστιζε περίπου 600 ευρώ ο τόνος, έχει πλέον φθάσει σε επίπεδα 1.200-1.300 ευρώ.

Η ελληνική ακτοπλοΐα καταναλώνει περίπου 700.000 τόνους ναυτιλιακών καυσίμων ετησίως, προκειμένου να εξυπηρετεί τις ανάγκες του στόλου και το εκτεταμένο δίκτυο θαλάσσιων συγκοινωνιών. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που παρουσίασε ο πρόεδρος του ΣΕΕΝ, η δαπάνη καυσίμων ενδέχεται πλέον να αντιστοιχεί ακόμη και στο 80% του κύκλου εργασιών των επιχειρήσεων, έναντι περίπου 40% στο παρελθόν.

Η εξέλιξη αυτή περιορίζει σημαντικά τα περιθώρια απορρόφησης των αυξήσεων και δημιουργεί πρόσθετες δυσκολίες στον προγραμματισμό των δρομολογίων, ιδιαίτερα κατά τη χειμερινή περίοδο, όταν η επιβατική κίνηση υποχωρεί και τα περιθώρια εσόδων είναι μικρότερα.

Επιδότηση 16 λεπτών ανά λίτρο για τα ναυτιλιακά καύσιμα

Για την αντιμετώπιση μέρους της επιβάρυνσης, η κυβέρνηση προετοιμάζει νέα παρέμβαση υπέρ της ακτοπλοΐας, με επιδότηση 16 λεπτών ανά λίτρο ναυτιλιακού καυσίμου.

Το συνολικό δημοσιονομικό κόστος της ενίσχυσης υπολογίζεται σε 30-35 εκατ. ευρώ και αφορά αναδρομικά την κατανάλωση καυσίμων από τον Σεπτέμβριο έως το τέλος Οκτωβρίου. Με βάση τις μέχρι τώρα εκτιμήσεις, η επιδότηση αναμένεται να καλύψει περίπου το 20%-25% της πρόσθετης δαπάνης που έχει προκύψει για τις εταιρείες κατά την εξεταζόμενη περίοδο, η οποία εκτιμάται ότι υπερβαίνει τα 150 εκατ. ευρώ.

Η ενίσχυση συνιστά μερική αντιστάθμιση των αυξημένων λειτουργικών εξόδων, χωρίς ωστόσο να αναιρεί το μέγεθος της επιβάρυνσης. Παραμένουν, επίσης, ανοιχτά ζητήματα σχετικά με τη διάρκεια εφαρμογής του μέτρου, το ενδεχόμενο παράτασής του και το χρονοδιάγραμμα καταβολής των ποσών στις επιχειρήσεις.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις για το τελευταίο διάστημα του έτους, οι ανάγκες σε ναυτιλιακό καύσιμο υπολογίζονται σε περίπου 200.000 τόνους, καθώς τα δρομολόγια περιορίζονται λόγω εποχικότητας.

Η πίεση στο κόστος λειτουργίας ενισχύει παράλληλα τον προβληματισμό για την πορεία των ακτοπλοϊκών συνδέσεων, καθώς η διατήρηση των υψηλών τιμών ενδέχεται να οδηγήσει σε επανεξέταση δρομολογίων και χωρητικότητας, αλλά και να δημιουργήσει νέες πιέσεις στο κόστος των εισιτηρίων.

Ο υπουργός Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, Βασίλης Κικίλιας, έχει επισημάνει ότι η στήριξη της ακτοπλοΐας αποτελεί προτεραιότητα, λόγω της σημασίας των θαλάσσιων συγκοινωνιών για τη νησιωτική οικονομία, τη μεταφορά επιβατών και την τροφοδοσία των νησιών. Έχουν προηγηθεί επαφές με τις ακτοπλοϊκές επιχειρήσεις, ενώ οι τελικές αποφάσεις για την ενίσχυση αναμένονται μετά την ολοκλήρωση των συνεννοήσεων με τα συναρμόδια υπουργεία.