Αλ. Εξάρχου: Ανταγωνιστικά συμφέροντα απειλούν τον Κάθετο Διάδρομο – Άμεση έκδοση ευρωομολόγου για να αποφευχθεί νέα ενεργειακή κρίση

Τον κίνδυνο να υπονομευθεί το εγχείρημα του Καθέτου Διαδρόμου φυσικού αερίου από ανταγωνιστικά συμφέροντα, κυρίως στις ΗΠΑ, αλλά και στο εσωτερικό της Ελλάδας, ανέδειξε ο Αλέξανδρος Εξάρχου, Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος του Ομίλου AKTOR και CEO της ATLANTIC SEE LNG TRADE.

Παράλληλα, προειδοποίησε για το ενδεχόμενο εκδήλωσης νέας μεγάλης ενεργειακής κρίσης στην Ευρώπη, με σοβαρές επιπτώσεις στον πληθωρισμό, στα επιτόκια και στην οικονομική δραστηριότητα, ζητώντας την άμεση έκδοση ευρωομολόγου για τη στήριξη της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Μιλώντας στη δημοσιογράφο Κατερίνα Παναγοπούλου, στο συνέδριο «Green Deal Greece 2026», που διοργανώνει το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας σε συνεργασία με το economix.gr, ο κ. Εξάρχου χαρακτήρισε τον Κάθετο Διάδρομο έργο εθνικής και γεωπολιτικής σημασίας, επισημαίνοντας ότι μπορεί να αναβαθμίσει ουσιαστικά τον ρόλο της Ελλάδας στον ενεργειακό χάρτη της Ευρώπης.

«Αυτό το στοίχημα προφανώς έχει σημαντική γεωπολιτική αξία για την Ελλάδα. Κατά τη γνώμη μου, είναι εθνικό έργο για πολλούς λόγους, αλλά έχει προφανώς και πολλούς εχθρούς», ανέφερε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι η σημαντικότερη απειλή προέρχεται από ανταγωνιστικά αμερικανικά συμφέροντα, τα οποία θα προτιμούσαν διαφορετικές διαδρομές για τη διοχέτευση του φυσικού αερίου προς την Ευρώπη.

Οι ανταγωνιστικές διαδρομές και τα συμφέροντα πίσω από τον Κάθετο Διάδρομο

Όπως εξήγησε, στις ΗΠΑ υπάρχουν ανταγωνιστές της Venture Global, προμηθεύτριας της ATLANTIC SEE LNG TRADE, οι οποίοι θα επιθυμούσαν τη μεταφορά αμερικανικού φυσικού αερίου μέσω Τουρκίας και όχι μέσω Ελλάδας.

Μια τέτοια διαδρομή θα μπορούσε να επιτρέψει την ανάμειξη αμερικανικού LNG με ρωσικό φυσικό αέριο, δημιουργώντας τη δυνατότητα διάθεσης φθηνότερου ενεργειακού μείγματος στην ευρωπαϊκή αγορά.

Αντίθετα, η Ελλάδα, λόγω του ισχύοντος ευρωπαϊκού πλαισίου απαγόρευσης εισαγωγών ρωσικού αερίου, δεν μπορεί να ακολουθήσει την ίδια εμπορική πρακτική.

Ο κ. Εξάρχου αναγνώρισε ότι η αντιπαράθεση με τα ανταγωνιστικά συμφέροντα είναι υπαρκτή και ενδέχεται να προκαλέσει ζημιά στο εγχείρημα. Επισήμανε, μάλιστα, ότι υπάρχουν και ελληνικά οικονομικά συμφέροντα που δεν επιθυμούν την ανάπτυξή του, χωρίς ωστόσο να θεωρεί ότι αποτελούν τη σημαντικότερη απειλή.

«Το σημαντικό είναι ο πόλεμος που έγινε και που εξακολουθεί. Και ναι, υπάρχει κίνδυνος, δεν υπάρχει αμφιβολία γι’ αυτό», σημείωσε, αναφερόμενος στις πιέσεις που μπορεί να δεχθεί η πρωτοβουλία.

Ο ίδιος διευκρίνισε ότι ο Κάθετος Διάδρομος δεν ταυτίζεται με τις υφιστάμενες ή τις μελλοντικές υποδομές φυσικού αερίου, αλλά με τις εμπορικές συμφωνίες που θα επιτρέψουν την αξιοποίησή τους.

Οι υποδομές υπάρχουν ήδη, με χαρακτηριστικά παραδείγματα τον τερματικό σταθμό LNG της Ρεβυθούσας και τον πλωτό σταθμό αποθήκευσης και επαναεριοποίησης (FSRU) της Αλεξανδρούπολης.

Το ζητούμενο είναι να εξασφαλιστούν οι κατάλληλες εμπορικές συμφωνίες, ώστε οι ενεργειακές ροές να κατευθύνονται από τον Νότο προς τον Βορρά, μετατρέποντας την Ελλάδα σε πύλη εισόδου και διαμετακόμισης φυσικού αερίου προς τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη, τη Βαλτική και τις αγορές δυτικότερα.

Παράλληλα, υπογράμμισε ότι το εγχείρημα δεν αποτελεί αποκλειστικό προνόμιο της ATLANTIC SEE LNG TRADE, καθώς οποιοσδήποτε ενδιαφερόμενος μπορεί να προμηθευτεί αμερικανικό LNG και να το διαθέσει στην ευρωπαϊκή αγορά μέσω των διαθέσιμων υποδομών.

Οι συμφωνίες των 9 δισ. δολαρίων και η εμπορική αξία του LNG

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στις μακροχρόνιες συμφωνίες προμήθειας αμερικανικού LNG, συνολικής αξίας περίπου 9 δισ. δολαρίων σε βάθος 20 ετών, επισημαίνοντας ότι εξασφαλίστηκαν χωρίς να απαιτηθεί οικονομική δαπάνη από τις ΗΠΑ.

Στο πλαίσιο αυτό, αναγνώρισε τη συμβολή της πρώην πρέσβειρας των ΗΠΑ στην Ελλάδα, Κίμπερλι Γκιλφόιλ, την οποία χαρακτήρισε κινητήρια δύναμη για την προώθηση του Καθέτου Διαδρόμου.

Η ATLANTIC SEE LNG TRADE, στην οποία ο Όμιλος AKTOR συμμετέχει με ποσοστό 60% και η ΔΕΠΑ Εμπορίας με 40%, έχει ήδη εξασφαλίσει εμπορικές συμφωνίες με την Αλβανία και τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη.

Όπως διευκρίνισε ο κ. Εξάρχου, το Ελληνικό Δημόσιο δεν έχει αναλάβει καμία υποχρέωση αγοράς ποσοτήτων αμερικανικού φυσικού αερίου, αλλά θα αποκομίσει οικονομικά οφέλη από την υλοποίηση των συμφωνιών και τις σχετικές εμπορικές δραστηριότητες.

Απαντώντας στην κριτική για τον ρόλο της εταιρείας και τις συνθήκες υπό τις οποίες προχώρησαν οι συμφωνίες, υποστήριξε ότι όταν ξεκίνησε η πρωτοβουλία δεν υπήρχε ενδιαφέρον από την αγορά για τη σύναψη μακροχρόνιων συμβολαίων LNG, καθώς οι δυνητικοί αγοραστές δεν ήταν διατεθειμένοι να αναλάβουν τη δέσμευση σταθερής τιμής για διάστημα 20 ετών.

«Ουδείς ενδιαφερόταν τότε να δεσμευτεί για είκοσι χρόνια για σταθερή τιμή LNG. Σε εκείνον τον χρόνο δεν υπήρχε κανείς που ήθελε να αναλάβει αυτόν τον κίνδυνο», ανέφερε, προσθέτοντας ότι υπήρχαν επιχειρηματικά συμφέροντα που επί σειρά ετών δραστηριοποιούνταν στο εμπόριο ρωσικού φυσικού αερίου και δεν επιθυμούσαν τη στροφή προς το αμερικανικό LNG.

Ο επικεφαλής της ATLANTIC SEE LNG TRADE σημείωσε ακόμη ότι οι τιμές που εξασφαλίστηκαν από τη Venture Global για την προμήθεια 1,5 δισ. κυβικών μέτρων φυσικού αερίου δεν είναι σήμερα διαθέσιμες στην αγορά για αντίστοιχες ποσότητες.

Η εξέλιξη αυτή, όπως είπε, αναδεικνύει την εμπορική αξία των συμφωνιών, παρά τις αμφιβολίες που είχαν διατυπωθεί όταν αυτές υπογράφηκαν τον Νοέμβριο του προηγούμενου έτους.

Σε ό,τι αφορά την επέκταση του εγχειρήματος, ανέφερε ότι συνεχίζονται οι συζητήσεις με χώρες της Νοτιοανατολικής και Ανατολικής Ευρώπης, μεταξύ των οποίων η Ρουμανία και η Βουλγαρία.

Ειδικά για τη Ρουμανία, εκτίμησε ότι η συγκρότηση νέας κυβέρνησης δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την επανεκκίνηση και την περαιτέρω ανάπτυξη των επαφών.

Η πιθανή επιστροφή του ρωσικού αερίου και η ανάγκη διαφοροποίησης

Αναφερόμενος στο ενδεχόμενο επανόδου του ρωσικού φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά, ο κ. Εξάρχου εκτίμησε ότι μια τέτοια εξέλιξη δεν θα αποδυνάμωνε τον Κάθετο Διάδρομο.

Αντιθέτως, θα μπορούσε να ενισχύσει τη σημασία του, καθώς θα δημιουργούσε τη δυνατότητα συνδυασμού διαφορετικών πηγών προμήθειας και ενδεχομένως τη μείωση του τελικού ενεργειακού κόστους.

Όπως εξήγησε, το φυσικό αέριο που μεταφέρεται μέσω αγωγών έχει χαμηλότερο κόστος σε σχέση με το LNG, καθώς δεν απαιτείται η διαδικασία υγροποίησης, θαλάσσιας μεταφοράς και επαναεριοποίησης.

Υπό αυτή την έννοια, η δυνατότητα ανάμειξης αμερικανικού και ρωσικού αερίου, εφόσον επιτραπεί από το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο, θα μπορούσε να προσφέρει σημαντικά εμπορικά πλεονεκτήματα.

«Αν επιτραπεί ξανά στην Ευρώπη το ρωσικό, θα είναι το μεγαλύτερο δώρο που μπορεί να μας κάνει κανείς για την ισχυροποίηση του Καθέτου Διαδρόμου», ανέφερε, διευκρινίζοντας πάντως ότι δεν θεωρεί πιθανή μια τέτοια εξέλιξη στο άμεσο μέλλον.

Σε κάθε περίπτωση, υπογράμμισε ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να αντικαταστήσει την εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο με μια νέα εξάρτηση από το αμερικανικό.

Αντιθέτως, χρειάζεται να διασφαλίσει την ενεργειακή της ασφάλεια μέσα από ένα διαφοροποιημένο μείγμα προμηθευτών.

«Θα απαιτηθεί μια ισορροπία μεταξύ αμερικανικού και ρωσικού», σημείωσε, επισημαίνοντας ότι η ενεργειακή στρατηγική της Ε.Ε. πρέπει να βασίζεται στην πολυμορφία των πηγών και όχι στην εξάρτηση από έναν μόνο προμηθευτή.

Καμπανάκι για νέα ενεργειακή κρίση και πληθωριστικές πιέσεις

Πέρα από τις προοπτικές του Καθέτου Διαδρόμου, ο κ. Εξάρχου εξέφρασε έντονη ανησυχία για την πορεία των τιμών ενέργειας στην Ευρώπη, προειδοποιώντας ότι ο φετινός χειμώνας ενδέχεται να συνοδευτεί από ισχυρές πληθωριστικές πιέσεις και νέες αυξήσεις επιτοκίων.

Όπως ανέφερε, οι τιμές του φυσικού αερίου έχουν προσεγγίσει επίπεδα που μέχρι πρότινος θεωρούνταν αδιανόητα, πλησιάζοντας τα 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα, ενώ προειδοποίησε ότι θα μπορούσαν να κινηθούν ακόμη υψηλότερα, εάν δεν υπάρξει άμεση παρέμβαση.

Η αύξηση της ζήτησης όσο προχωρά ο χειμώνας, σε συνδυασμό με την περιορισμένη διαθεσιμότητα φυσικού αερίου σε ανταγωνιστικές τιμές, ενδέχεται να επιδεινώσει περαιτέρω την κατάσταση.

Άσκησε, παράλληλα, κριτική στην ευρωπαϊκή αντίδραση, υποστηρίζοντας ότι η Ε.Ε. παρακολουθεί τις εξελίξεις χωρίς να λαμβάνει τις αναγκαίες πρωτοβουλίες και περιορίζεται στην κατανάλωση των ενεργειακών αποθεμάτων της.

Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε την Κίνα και το Κατάρ, οι οποίες, παρά τη διαφορετική θέση τους στην παγκόσμια αγορά φυσικού αερίου, προμηθεύονται επίσης LNG από τις ΗΠΑ μέσω της αγοράς spot, προκειμένου να καλύψουν τις ανάγκες τους.

Ο ίδιος εκτίμησε ότι μια περαιτέρω άνοδος των τιμών θα επιβαρύνει την ευρωπαϊκή οικονομία, ενισχύοντας τον πληθωρισμό και δημιουργώντας πιέσεις για νέα αύξηση των επιτοκίων.

Οι επιπτώσεις, όπως προειδοποίησε, δεν θα περιοριστούν στις μεγάλες οικονομίες της Ευρώπης, αλλά θα μεταφερθούν και στην Ελλάδα, ιδίως εάν η Γαλλία και η Γερμανία δεχθούν ισχυρό πλήγμα από το αυξημένο ενεργειακό κόστος.

Παρά την ανησυχία του για τις ευρωπαϊκές προοπτικές, ο κ. Εξάρχου εμφανίστηκε αισιόδοξος για την ανθεκτικότητα της ελληνικής οικονομίας, την οποία χαρακτήρισε στην καλύτερη οικονομική θέση των τελευταίων 50 ετών.

Ξεκαθάρισε, ωστόσο, ότι η Ελλάδα δεν θα μπορούσε να μείνει ανεπηρέαστη από μια ευρύτερη ευρωπαϊκή κρίση.

«Το ευρωομόλογο πρέπει να εκδοθεί τώρα»

Ως βασική προϋπόθεση για την αντιμετώπιση της επικείμενης κρίσης, ο επικεφαλής του Ομίλου AKTOR έθεσε την άμεση έκδοση ευρωομολόγου, υποστηρίζοντας ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να κινηθεί χωρίς καθυστερήσεις και να εξασφαλίσει τους αναγκαίους χρηματοδοτικούς πόρους.

Κατά την εκτίμησή του, η έκδοση κοινού ευρωπαϊκού ομολόγου δεν μπορεί να μετατεθεί για τον Φεβρουάριο ή τον Μάρτιο, καθώς τότε οι ανάγκες χρηματοδότησης θα είναι πολύ μεγαλύτερες και οι οικονομικές συνέπειες της ενεργειακής κρίσης ενδεχομένως μη αναστρέψιμες.

«Ελπίζω ότι κάποια στιγμή θα αντιληφθούν στην Ευρώπη ότι το μοναδικό πράγμα που μπορεί να σώσει αυτή τη στιγμή την κατάσταση είναι ένα ευρωομόλογο, το οποίο όμως πρέπει να εκδοθεί τώρα και όχι τον Φεβρουάριο», τόνισε, προειδοποιώντας ότι η καθυστέρηση θα αυξήσει σημαντικά το κόστος αντιμετώπισης της κρίσης.

Όπως κατέληξε, οι πολιτικές συνέπειες μιας νέας ενεργειακής και οικονομικής κρίσης ενδέχεται να είναι ιδιαίτερα σοβαρές για το σύνολο της Ευρώπης, καθιστώντας επιτακτική την ανάγκη για έγκαιρη και συντονισμένη ευρωπαϊκή παρέμβαση.