Οι πιο βίαιοι και πολύνεκροι πόλεμοι και εξολοθρεύσεις στην ιστορία της ανθρωπότητας

Ο πόλεμος υπήρξε σταθερή συνιστώσα της ανθρώπινης πορείας στη Γη. Κατά περιόδους έχουν γίνει προσπάθειες καταγραφής των θανάτων από τους πολέμους. Οι ιστορικοί, όμως, δυσκολεύονται να καταγράψουν με ακρίβεια τις απώλειες των μεγάλων συγκρούσεων, καθώς συχνά οι θάνατοι από λιμό, ασθένειες και εκτοπίσεις ξεπερνούν αυτούς από άμεσες πολεμικές επιχειρήσεις. Τα νούμερα που ακολουθούν αποτελούν τις επικρατέστερες ακαδημαϊκές εκτιμήσεις.

Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος (1939-1945) – 70 έως 85 εκατομμύρια νεκροί

Ο πιο πολύνεκρος πόλεμος της ιστορίας. Συμπεριλαμβάνει 6 εκατομμύρια θύματα του Ολοκαυτώματος, 27 εκατομμύρια Σοβιετικούς, 15-20 εκατομμύρια Κινέζους, καθώς και τα θύματα των ατομικών βομβαρδισμών στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι. Σε πρωτοφανή κλίμακα η βιομηχανική παραγωγή τέθηκε στην υπηρεσία της συστηματικής εξόντωσης ολόκληρων λαών βάσει φυλετικών κριτηρίων.

Μογγολικές Κατακτήσεις (1206-1368) – 30 έως 60 εκατομμύρια νεκροί

Υπό τον Τζένγκις Χαν και τους διαδόχους του, οι Μογγόλοι δημιούργησαν τη μεγαλύτερη συνεχόμενη χερσαία αυτοκρατορία στην ιστορία, εκτεινόμενη από τη Σιβηρία ως την Περσία και από την Κίνα ως την Ουγγαρία. Πόλεις που αντιστάθηκαν, όπως η Νισαπούρ της Περσίας και η Βαγδάτη, ισοπεδώθηκαν και οι κάτοικοί τους σφαγιάστηκαν. Οι αρχικές κατακτήσεις κατέστρεψαν ολόκληρες αγροτικές περιοχές και προκάλεσαν δημογραφική κατάρρευση σε μεγάλα τμήματα της Ασίας και της Μέσης Ανατολής.

Εξέγερση των Ταϊπίνγκ (1850-1864) – 20 έως 30 εκατομμύρια νεκροί

Ο Σιόου-τσιουέν, χωρικός που πίστευε ότι ήταν ο νεότερος αδελφός του Ιησού Χριστού, οδήγησε μια χιλιαστική εξέγερση εναντίον της δυναστείας Τσινγκ. Δημιούργησε το «Ουράνιο Βασίλειο της Μεγάλης Ειρήνης» με πρωτεύουσα τη Νανκίν. Η σφοδρότητα της σύγκρουσης, σε συνδυασμό με ταυτόχρονες εξεγέρσεις και ξένες επεμβάσεις, μετέτρεψαν την κεντρική Κίνα σε νεκροταφείο. Συνέπεσε χρονικά με τον Αμερικανικό Εμφύλιο, αλλά είχε πολλαπλάσια θύματα.

Κατάκτηση των Μινγκ από τους Τσινγκ (1618-1683) – έως και 25 εκατομμύρια νεκροί

Η κατάκτηση των Μινγκ από τους Τσινγκ υπήρξε μία από τις πιο καταστροφικές συγκρούσεις στην κινεζική ιστορία, προκαλώντας έως και 25 εκατομμύρια θανάτους σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις. Η αντικατάσταση της δυναστείας Μινγκ από τους Μαντζού της δυναστείας Τσινγκ διήρκεσε δεκαετίες και συνοδεύτηκε από σφαγές πόλεων, λιμούς και επιδημίες που μείωσαν δραστικά τον πληθυσμό της Κίνας. Παραδοσιακές κινεζικές πηγές περιγράφουν μαζικές σφαγές με εκατοντάδες χιλιάδες θύματα, ιδιαίτερα κατά την άλωση πόλεων που αντιστάθηκαν στους κατακτητές.

Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος (1914-1918) – 15 έως 22 εκατομμύρια νεκροί

Ο «Μεγάλος Πόλεμος» έφερε για πρώτη φορά τη βιομηχανοποιημένη μαζική σφαγή στα ευρωπαϊκά πεδία μάχης. Πολυβόλα, χημικά αέρια, βαρύ πυροβολικό και πολεμικά αεροπλάνα εξαφάνιζαν ολόκληρες μονάδες σε λίγες ώρες. Στη μάχη του Σομ (1916) οι Βρετανοί υπέστησαν περίπου 57.000 απώλειες την πρώτη ημέρα, εκ των οποίων περίπου 19.000 νεκροί. Οι απώλειες αυξήθηκαν δραματικά λόγω της ισπανικής γρίπης (1918-1920), που εξαπλώθηκε με τις πολεμικές μετακινήσεις.

Εξέγερση Αν Λουσάν (755-763) – 13 έως 36 εκατομμύρια νεκροί

Μία από τις πιο καταστροφικές συγκρούσεις της κινεζικής ιστορίας ξεκίνησε όταν ο στρατηγός Αν Λουσάν επαναστάτησε εναντίον της δυναστείας Τανγκ. Η οκταετής σύγκρουση συνοδεύτηκε από κατάρρευση των αγροτικών δομών της βόρειας Κίνας, μαζικούς λιμούς και μετακινήσεις πληθυσμών. Οι απώλειες, αν και χρονικά απομακρυσμένες, κατατάσσονται μεταξύ των πιο φονικών της προβιομηχανικής εποχής.

Κατακτήσεις του Ταμερλάνου (1370-1405) – 8 έως 20 εκατομμύρια νεκροί

Ο Τιμούρ ο Χωλός (Ταμερλάνος), Τουρκομογγόλος κατακτητής από τη Σαμαρκάνδη, επιχείρησε να αναβιώσει την αυτοκρατορία του Τζένγκις Χαν. Οι εκστρατείες του στην Περσία, την Ινδία, τη Συρία και τη Μικρά Ασία διακρίθηκαν για ακραία βιαιότητα. Οι πηγές κάνουν λόγο ακόμη και για δεκάδες χιλιάδες αιχμαλώτους, ενώ στο Ισπαχάν έχτισε πύργους από χιλιάδες ανθρώπινα κρανία.

Τριακονταετής Πόλεμος (1618-1648) – έως και 8 εκατομμύρια νεκροί

Ξεκίνησε ως θρησκευτική σύγκρουση μεταξύ Καθολικών και Προτεσταντών στην Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και κατέληξε σε γενικευμένο ευρωπαϊκό πόλεμο. Μερικές περιοχές της Γερμανίας έχασαν πάνω από το 50% του πληθυσμού τους — ποσοστό συγκρίσιμο μόνο με αυτό των Παγκοσμίων Πολέμων. Ο πόλεμος έληξε με τη Συνθήκη της Βεστφαλίας, που έθεσε τις βάσεις του σύγχρονου διεθνούς δικαίου.

Ναπολεόντειοι Πόλεμοι (1803-1815) – 3,5 έως 7 εκατομμύρια νεκροί

Σειρά συγκρούσεων μεταξύ της ναπολεόντειας Γαλλίας και διαδοχικών ευρωπαϊκών συνασπισμών. Η εκστρατεία του Ναπολέοντα στη Ρωσία (1812) και μόνο, κόστισε σχεδόν 500.000 ζωές, κυρίως από παγετό και πείνα κατά την υποχώρηση. Οι πόλεμοι αναδιαμόρφωσαν τον πολιτικό χάρτη της Ευρώπης και διέδωσαν τις αρχές της Γαλλικής Επανάστασης σε ολόκληρη την ήπειρο.

Δεύτερος Σινοϊαπωνικός Πόλεμος (1937-1945) – 15 έως 25 εκατομμύρια νεκροί

Συχνά θεωρείται μέρος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά ξεκίνησε δύο χρόνια νωρίτερα. Η ιαπωνική εισβολή στην Κίνα συνοδεύτηκε από φρικαλεότητες όπως η Σφαγή της Νανκίν (1937), όπου σκοτώθηκαν 200.000-300.000 άμαχοι σε έξι εβδομάδες, και τα πειράματα της περιβόητης Μονάδας 731 σε ζωντανούς ανθρώπους. Οι κινεζικές απώλειες ήταν κυρίως άμαχοι.

Η εξολόθρευση των ιθαγενών της Αμερικής (1492-19ος αι.) – έως 56 εκατομμύρια νεκροί

Δεν θεωρείται «πόλεμος» με τη συμβατική έννοια, αλλά αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες δημογραφικές καταστροφές στην ιστορία της ανθρωπότητας. Όταν ο Κολόμβος έφτασε στην Αμερική το 1492, ο πληθυσμός των δύο ηπείρων εκτιμάται ότι έφτανε τα 60 εκατομμύρια (οι εκτιμήσεις κυμαίνονται από 40 έως και 100+ εκατομμύρια). Έναν αιώνα αργότερα, είχε μειωθεί κατά 90%.

Οι Ισπανοί κονκισταδόρες -ο Ερνάν Κορτές κατά των Αζτέκων (1519-1521), ο Φρανθίσκο Πιθάρρο κατά των Ινκας (1532-1572)- εκμεταλλεύτηκαν τις τοπικές ρήξεις, χρησιμοποίησαν την υπεροχή του πυροβόλου όπλου και του ίππου, και επέβαλαν συστήματα καταναγκαστικής εργασίας (encomienda, mita) που οδήγησαν σε μαζικούς θανάτους. Η σφαγή της Τσολούλα από τον Κορτές (1519) και η σύλληψη και εκτέλεση του Αταχουάλπα από τον Πιθάρρο (1533) αποτελούν εμβληματικά παραδείγματα.
Όμως ο μεγαλύτερος δολοφόνος δεν ήταν το σπαθί ούτε το αρκεβούζιο (πυροβόλο όπλο, τύπου τυφεκίου): ήταν τα μικρόβια. Η ευλογιά, η ιλαρά, ο τύφος και η γρίπη — ασθένειες στις οποίες οι ιθαγενείς δεν είχαν καμία ανοσία — εξαφάνισαν ολόκληρες κοινωνίες πριν καν αντικρίσουν Ευρωπαίο. Η εξολόθρευση αυτή ήταν τόσο μαζική που, σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του University College London (2019), προκάλεσε μετρήσιμη μείωση του CO₂ στην ατμόσφαιρα-  η λεγόμενη «Μικρή Παγετώδης Εποχή» ενδέχεται να συνέβαλε στην αναδάσωση των εγκαταλελειμμένων αγροτικών εκτάσεων από τους νεκρούς ιθαγενείς.

ΠΗΓΕΣ

• Antony Beevor, The Second World War, 2012
• Jack Weatherford, Genghis Khan and the Making of the Modern World, 2004
• Jonathan D. Spence, «God’s Chinese Son: The Taiping Heavenly Kingdom of Hong Xiuquan» (1996)
• Frederic Wakeman Jr., «The Great Enterprise: The Manchu Reconstruction of Imperial Order in Seventeenth Century China» (1985)
• John Keegan, The First World War, 1998
• Peter H. Wilson, Europe’s Tragedy: A History of the Thirty Years War» (2009)