Το επιτελικό κράτος και η σιωπή των βουλευτών

Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας εισήγαγε το 2019 το πλαίσιο για το επιτελικό κράτος. Ως σκέψη είχε λογική βάση. Αλλά πετούσε και μία μπανανόφλουδα στα σκαλιά του Μαξίμου. Διότι ακόμα και αν χαλούσε ένα φανάρι στην Κηφισίας, κάποιος θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι ευθύνεται το επιτελικό κράτος.

Και πράγματι, η κυβέρνηση λούστηκε ουκ ολίγες φορές τη μομφή. Για κάθε διοικητική ανορθογραφία άκουγες και ένα ειρωνικό σχόλιο. Λογικό. Στην Ελλάδα οι μεγαλοστομίες στις εξαγγελίες στήνουν παγίδες που σε περιμένουν στη διαδρομή.

Πέντε βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας, με επιστολή τους στην εφημερίδα «Τα Νέα», εκθέτουν εντόνως τον προβληματισμό τους για τη λειτουργία του επιτελικού κράτους και τη σχέση της κυβέρνησης με την κοινοβουλευτική ομάδα. Το προφανές ερώτημα που θα μπορούσε να τους απευθύνει κάποιος είναι για την ταχύτητα των αντανακλαστικών τους. Τώρα κατάλαβαν ότι υπάρχουν προβλήματα; Μετά από επτά χρόνια;

Ωστόσο οι επισημάνσεις τους περιέχουν λογική επιχειρηματολογία. «Το πιο ανησυχητικό είναι ότι, στη μεγάλη εικόνα, το επιτελικό κράτος δεν κατάφερε να ελέγξει πλήρως τα φαινόμενα διαφθοράς εντός του κράτους και της κοινωνίας». Επίσης οι βουλευτές διατυπώνουν παράπονα για τον περιορισμό του ρόλου τους. Και σηκώνουν την ένταση της δυσφορίας για τα απαξιωτικά, όπως τα εξέλαβαν οι ίδιοι, σχόλια του Ακη Σκέρτσου, σχετικά με τις πελατειακές σχέσεις που αναπτύσσονται με τους πολίτες.

Ο Μητσοτάκης τους απάντησε: «Είναι ένας τρόπος διαχείρισης και διοίκησης, δεν υπάρχει χώρα που να μην έχει ένα ισχυρό κέντρο διακυβέρνησης με δημόσιους υπαλλήλους που να υλοποιούν εξαιρετικά σύνθετα έργα όπως το Ταμείο Ανάκαμψης. Είναι ένας τρόπος διοίκησης που φέρνει κοντά την τεχνοκρατική με την πολιτική αντίληψη».

Προκύπτουν δύο θέματα. Το ένα αφορά τη λειτουργία του επιτελικού κράτους και το άλλο το ρόλο των βουλευτών.

Ο Πρωθυπουργός έχει αναφερθεί πολλές φορές σε «χρόνιες παθογένειες» της διοίκησης. Ομοίως και οι υπουργοί του. Αυτή η παραδοχή ακυρώνει σε μεγάλο βαθμό την έννοια του επιτελικού κράτους. Αν μετά από χρόνια διακυβέρνησης επικαλείσαι παθογένειες, γραφειοκρατικές αγκυλώσεις και ανασχέσεις που θέτει το βαθύ κράτος, τότε είναι εμφανές ότι κάτι δεν λειτούργησε σωστά. Επτά χρόνια είναι πολλά. Οι κυβερνητικές δικαιολογίες για τον ΟΠΕΚΕΠΕ αυτό υποδηλώνουν. Οτι ακόμα και αν υπάρχει επιτελικό κράτος, δεν λειτουργεί.

Και από την άλλη είναι οι βουλευτές. Που διατυπώνουν παράπονα για περιορισμό τους, ειδικά όταν αδυνατούν να μεταφέρουν τον σφυγμό από τις περιφέρειες τους και δεν ασκούν ικανό κοινοβουλευτικό έλεγχο. Ομως, αλήθεια, τι έκαναν αυτοί οι βουλευτές στις περιπτώσεις όπου κλήθηκαν να υπακούσουν στο πρόσταγμα περί κομματικής πειθαρχίας; Τι έκαναν στις επιτροπές για τις υποκλοπές, τον ΟΠΕΚΕΠΕ, τα Τέμπη; Επαιξαν τον ρόλο τους κατά πώς ορίζει το Σύνταγμα και η συνείδηση τους; Είναι μία συζήτηση που δεν κλείνει έτσι εύκολα.

Η έννοια του κοινοβουλευτικού ελέγχου δεν υφίσταται, διαχρονικά, για βουλευτές που ανήκουν στην εκάστοτε συμπολίτευση -πολύ συχνά και στην αντιπολίτευση. Στη χώρα μας οι βουλευτές λειτουργούν απολύτως καθοδηγούμενοι από την ηγεσία, υπηρετούν την κυβερνητική ή κομματική γραμμή χωρίς ερωτήσεις και ενστάσεις. Η συνείδηση τους είναι στη διάθεση της κυβέρνησης ή του κόμματος. Και αυτό δεν είναι παράλογο καθώς η συμμετοχή τους στα ψηφοδέλτια είναι προνόμιο του αρχηγού τους.

Και κάπως έτσι κλείνει ένας φαύλος κύκλος. Το επιτελικό κράτος υποτίθεται ότι συγκεντρώνει τον έλεγχο. Οι βουλευτές υποτίθεται ότι διαχέουν τον έλεγχο για να διασφαλίζουν λογοδοσία και ισορροπία. Στην πράξη, το πρώτο επικαλείται τις παθογένειες όταν δεν λειτουργεί, και οι δεύτεροι ανακαλύπτουν τον ρόλο τους όταν έχουν ήδη πάψει να τον ασκούν. Τι μένει; Μηδέν εις το πηλίκο.