Μπαράζ απειλών για βόμβες στην Ευρώπη: Ποιος κρύβεται πίσω από το χάος και πώς μπορεί να απαντήσει η ΕΕ;

Αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή πρόκληση ασφαλείας βρίσκεται η Ευρώπη, καθώς το μπαράζ απειλών για τοποθέτηση εκρηκτικών μηχανισμών σε αεροπλάνα, σχολεία και δημόσιες υποδομές συνεχίζεται, έχει προκαλέσει αναστάτωση και αναδεικνύει τις δυσκολίες των ευρωπαϊκών αρχών να αντιμετωπίσουν συντονισμένα τέτοιου είδους περιστατικά.

Οι απειλές, που στην πλειονότητά τους διακινήθηκαν μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και μέχρι στιγμής έχουν αποδειχθεί όλες ψευδείς, έχουν επηρεάσει περισσότερες από 50 πτήσεις, χιλιάδες σχολεία, αρκετούς τηλεοπτικούς σταθμούς και τουλάχιστον ένα κρουαζιερόπλοιο σε ολόκληρη την ήπειρο.

Σύμφωνα με ανάλυση του CNN, το κύμα αυτό έχει αποκαλύψει πόσο ευάλωτες παραμένουν οι ευρωπαϊκές υποδομές απέναντι σε ανώνυμα μηνύματα, των οποίων η προέλευση είναι εξαιρετικά δύσκολο να εντοπιστεί.

Το βασικό ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο ποιος βρίσκεται πίσω από τις απειλές, αλλά και πώς μπορεί η Ευρωπαϊκή Ένωση να προστατεύσει τις κρίσιμες υποδομές της χωρίς να επιτρέπει σε κάθε ανώνυμο μήνυμα να παραλύει την καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών.

Κατακερματισμένη η ευρωπαϊκή αντίδραση

Οι απειλές που στράφηκαν εναντίον αεροπορικών πτήσεων αντιμετωπίστηκαν με ιδιαίτερη σοβαρότητα, ωστόσο οι αντιδράσεις διέφεραν σημαντικά από χώρα σε χώρα.

Ορισμένες αρχές αποφάσισαν την εκτροπή πτήσεων προς άλλα αεροδρόμια, ενώ άλλες, όπως η Ουγγαρία και η Γαλλία, απογείωσαν μαχητικά αεροσκάφη για να συνοδεύσουν επιβατικά αεροπλάνα που είχαν δεχθεί απειλές.

Η διαφορετική αυτή αντιμετώπιση έχει ενισχύσει τις εκκλήσεις για τη δημιουργία ενός ενιαίου ευρωπαϊκού πλαισίου διαχείρισης αντίστοιχων περιστατικών.

Ο διευθύνων σύμβουλος της ουγγρικής αεροπορικής εταιρείας χαμηλού κόστους Wizz Air, Γιόζεφ Βαράντι, υπογράμμισε την Πέμπτη την ανάγκη εναρμόνισης των διαδικασιών ασφαλείας, αφήνοντας ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο δημιουργίας κεντρικού φορέα για την αντιμετώπιση τέτοιων απειλών.

Όπως αποκάλυψε, είχε πρόσφατα συνάντηση με αξιωματούχους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, προκειμένου να προωθήσει μια πιο συντονισμένη αντίδραση.

Ωστόσο, αναγνώρισε ότι το ζήτημα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο, καθώς συνδέεται με την εθνική κυριαρχία και την απροθυμία των κρατών να εκχωρήσουν αρμοδιότητες στον τομέα της ασφάλειας.

Ο Γκρεγκουάρ Ρος, διευθυντής των προγραμμάτων Ευρώπης, Ρωσίας και Ευρασίας του βρετανικού think tank Chatham House, εκτιμά ότι, παρά την ισχυρή αρχική αντίδραση των αρχών, ο συντονισμός μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών παραμένει ανεπαρκής.

«Αυτή τη στιγμή, κάθε χώρα αντιδρά με τα δικά της εργαλεία και πρότυπα», δήλωσε στο CNN, εξηγώντας ότι πρόκειται για ένα σχετικά νέο φαινόμενο.

Κατά τον ίδιο, ένα πρώτο βήμα θα ήταν η θέσπιση κοινών ευρωπαϊκών κριτηρίων αξιολόγησης των απειλών, ώστε τα έκτακτα μέτρα να βασίζονται σε διασταυρωμένες πληροφορίες και στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περιστατικού.

Παράλληλα, θεωρεί ότι οι δράστες ενδέχεται να εκμεταλλεύονται τις διαφορές στις εθνικές διαδικασίες ασφαλείας.

Η Europol, οι εθνικές και περιφερειακές αστυνομικές αρχές και οι υπηρεσίες πολιτικής αεροπορίας θα πρέπει, όπως επισημαίνει, να ανταλλάσσουν και να συγκρίνουν τεχνικά στοιχεία.

Η σημερινή κατακερματισμένη αντίδραση επιβραδύνει την αντιμετώπιση των περιστατικών και αφήνει περισσότερο περιθώριο για την εξάπλωση της ανησυχίας.

Ένα email αρκεί για να παραλύσουν ολόκληρες υποδομές

Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις είναι η τεράστια δυσαναλογία ανάμεσα στο κόστος αποστολής μιας ψευδούς απειλής και στο κόστος αντιμετώπισής της.

Ένα και μόνο ηλεκτρονικό μήνυμα μπορεί να οδηγήσει σε μαζική κινητοποίηση των αρχών ασφαλείας, εκτροπή αεροσκαφών ή εκκένωση δημόσιων κτιρίων.

Το αποτέλεσμα είναι η σημαντική επιβάρυνση των δημόσιων πόρων, η διατάραξη της καθημερινότητας και η δημιουργία κλίματος ανασφάλειας.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Ιταλία, όπου χιλιάδες σχολεία έγιναν αποδέκτες απειλητικών μηνυμάτων μέσα σε δύο ημέρες.

Συγκεκριμένα, περίπου 6.300 σχολεία έλαβαν απειλές την Τετάρτη και άλλα 3.778 την Πέμπτη. Εκατοντάδες σχολικές μονάδες εκκενώθηκαν, ενώ πολλές άλλες αποφάσισαν να συνεχίσουν κανονικά τη λειτουργία τους.

Η πρωθυπουργός της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι, κάλεσε τους γονείς να διατηρήσουν την ψυχραιμία τους και να περιοριστεί όσο το δυνατόν περισσότερο η αναστάτωση. Παράλληλα, πρότεινε νέα πρωτόκολλα εκκένωσης, σύμφωνα με τα οποία τα σχολεία δεν θα πρέπει να εκκενώνονται αποκλειστικά βάσει ενός μαζικού ηλεκτρονικού μηνύματος, χωρίς συγκεκριμένα στοιχεία που να επιβεβαιώνουν την απειλή.

Απειλητικά email έλαβαν επίσης σχολεία στη Σκωτία, τη Βόρεια Ιρλανδία και τη Δημοκρατία της Ιρλανδίας, με την αστυνομία να εκτιμά ότι επρόκειτο πιθανότατα για φάρσες. Οι εκπαιδευτικές εγκαταστάσεις δεν εκκενώθηκαν.

Αντίστοιχα, ορισμένα αεροδρόμια στο Ηνωμένο Βασίλειο επέλεξαν να συνεχίσουν τη λειτουργία τους παρά τις απειλές.

Σύμφωνα με τον Ρος, τα αεροδρόμια Χίθροου και Μπέρμιγχαμ κατάφεραν να παραμείνουν σε λειτουργία, καθώς οι αρμόδιες αρχές έκριναν ότι οι απειλές δεν ήταν αξιόπιστες.

«Αυτό είναι κάτι που θα μπορούσαν να κάνουν και άλλες χώρες της Ευρώπης, αντί να κλείνουν τα πάντα με την παραμικρή προειδοποίηση», σημείωσε.

Όπως εξήγησε, η εκκένωση ενός χώρου μπορεί από μόνη της να ενισχύσει το αίσθημα φόβου στην κοινωνία.

Πώς οι δράστες κρύβουν τα ίχνη τους

Η ψηφιακή φύση των απειλών δυσκολεύει σημαντικά τις έρευνες για τον εντοπισμό των υπευθύνων. Αν και ορισμένα μηνύματα έφεραν υπογραφές συγκεκριμένων οργανώσεων, όπως η ρωσική υπερεθνικιστική ομάδα «Male State», οι αρχές εξετάζουν το ενδεχόμενο οι αναφορές αυτές να είναι παραπλανητικές.

Οι εταιρείες κυβερνοασφάλειας Proofpoint και Abnormal Security διαπίστωσαν ότι μεγάλο μέρος των απειλών είχε σταλεί από νόμιμους λογαριασμούς ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, τους οποίους είχαν παραβιάσει άγνωστοι δράστες.

Η πρακτική αυτή καθιστά δυσκολότερη την ταυτοποίηση όσων βρίσκονται πίσω από τα μηνύματα και αναγκάζει τις διωκτικές αρχές να αντιδρούν διαρκώς σε νέα περιστατικά, αντί να μπορούν να προλάβουν τις εξελίξεις.

Οι υποψίες για τη Ρωσία και το ενδεχόμενο υβριδικού πολέμου

Το πρωτοφανές κύμα απειλών έχει προκαλέσει έντονες υποψίες ότι θα μπορούσε να αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εκστρατείας υβριδικού πολέμου. Πρόκειται για πρακτικές με τις οποίες εχθρικοί παράγοντες επιχειρούν να υπονομεύσουν την εμπιστοσύνη των πολιτών και να αποσταθεροποιήσουν κράτη, χωρίς να καταφεύγουν σε συμβατικές στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Ευρωπαίοι αξιωματούχοι έχουν επανειλημμένα προειδοποιήσει για τέτοιες μεθόδους, με τη Ρωσία να κατηγορείται συχνά για κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορές και εκστρατείες παραπληροφόρησης εναντίον δυτικών χωρών.

Η Μόσχα έχει επανειλημμένα αρνηθεί την εμπλοκή της σε ανάλογες δραστηριότητες.

Ωστόσο, δεν υπάρχουν μέχρι στιγμής επαρκή στοιχεία που να συνδέουν τη Ρωσία με το συγκεκριμένο κύμα απειλών.

Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν συνέστησε την Πέμπτη προσοχή, προειδοποιώντας ότι δεν πρέπει να εξαχθούν βιαστικά συμπεράσματα.

«Αυτή τη στιγμή δεν διαθέτουμε επαρκή στοιχεία για να αποδώσουμε την ευθύνη», δήλωσε σε δημοσιογράφους κατά τη διάρκεια συνάντησης Ευρωπαίων ηγετών στο Δουβλίνο.

Ανάλογη προειδοποίηση απηύθυνε και ο Ρος, επισημαίνοντας ότι η αυτόματη απόδοση κάθε απειλής στη Μόσχα, χωρίς συγκεκριμένες αποδείξεις, θα μπορούσε να ενθαρρύνει άλλους πιθανούς δράστες, κρατικούς ή μη.

Παραμένει επίσης άγνωστο εάν οι απειλές εναντίον σχολείων, αεροπορικών εταιρειών, τηλεοπτικών σταθμών και άλλων οργανισμών συνδέονται μεταξύ τους ή προέρχονται από διαφορετικά πρόσωπα και ομάδες.

Το μεγάλο δίλημμα για την Ευρώπη

Η βασική πρόκληση για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις είναι πλέον να βρουν την ισορροπία ανάμεσα στην ανάγκη να αντιμετωπίζεται κάθε πιθανή απειλή με σοβαρότητα και στην αποτροπή μιας διαρκούς παράλυσης κρίσιμων υπηρεσιών εξαιτίας ανώνυμων μηνυμάτων.

Καθώς τα περιστατικά ξεπερνούν τα εθνικά σύνορα, εντείνεται η ανάγκη για μια κοινή ευρωπαϊκή στρατηγική ασφαλείας, η οποία θα επιτρέπει την ταχύτερη ανταλλαγή πληροφοριών και την αποτελεσματικότερη αξιολόγηση των κινδύνων.

Το ζητούμενο είναι να μπορούν οι αρμόδιες αρχές να διακρίνουν μια πραγματική απειλή από μια οργανωμένη προσπάθεια πρόκλησης πανικού και αναστάτωσης.

Διαφορετικά, οι ίδιες οι διαδικασίες που έχουν σχεδιαστεί για να προστατεύουν τους πολίτες κινδυνεύουν να μετατραπούν σε εργαλείο στα χέρια όσων επιδιώκουν να διαταράξουν τη λειτουργία των ευρωπαϊκών κοινωνιών.