Η ΕΕ οδεύει προς μια τέλεια πολιτική καταιγίδα

Η Ευρωπαϊκή Ένωση παλεύει να βρει σημείο επαφής για τον μεγαλύτερο προϋπολογισμό στην ιστορία της, να καλύψει τη μαύρη τρύπα στη χρηματοδότηση της Ουκρανίας και να ελιχθεί ανάμεσα στις γεωπολιτικές πιέσεις των ΗΠΑ και της Κίνας.

Πλέον, κινδυνεύει να παραλύσει εντελώς από τις εσωτερικές πολιτικές αναταράξεις στις χώρες που αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 60% του ΑΕΠ και του πληθυσμού της.

“Παλαιότερα, όλοι καταλάβαιναν ότι έπρεπε να κλείσουμε μια πολιτική συμφωνία μέχρι το τέλος του έτους”, δήλωσε στο POLITICO ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, στο περιθώριο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, αναφερόμενος στις τεταμένες διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό.

Ωστόσο, οι εκλογές στην Ισπανία καθιστούν αυτόν τον στόχο ανέφικτο, σημείωσε. Και τη νέα χρονιά σειρά παίρνουν η Γαλλία, η Ιταλία και άλλες χώρες, προσέθεσε ο κ. Χριστοδουλίδης, προβλέποντας ακόμη μεγαλύτερες επιπλοκές.

Η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα πρωτοφανές αδιέξοδο: οι τέσσερις μεγαλύτερες οικονομίες της οδεύουν ταυτόχρονα σε εκλογές ή πολιτική αβεβαιότητα, γεγονός που απειλεί να μπλοκάρει κάθε δυνατότητα λήψης αποφάσεων.

Η Ισπανία προσέρχεται στις κάλπες τον επόμενο μήνα, με την Κεντροδεξιά και την Ακροδεξιά να βρίσκονται προ των πυλών της εξουσίας. Η Γαλλία εκλέγει νέο Πρόεδρο τον Απρίλιο, με τις δημοσκοπήσεις να δίνουν προβάδισμα στην ηγέτιδα της Ακροδεξιάς, Μαρίν Λεπέν. Στη Γερμανία, η άνοδος της “Εναλλακτικής για τη Γερμανία” (AfD) καθιστά αβέβαιη την καγκελαρία του Φρίντριχ Μερτς. Την ίδια ώρα, η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι στην Ιταλία —αν και ασυνήθιστα μακροβιώσιμη— οδεύει επίσης προς κάλπες το 2027.

Οι συνέπειες είναι ήδη ορατές.

Η πρόσφατη Σύνοδος Κορυφής έδιειξε τι πρόκειται να ακολουθήσει: μετά από διήμερες συνομιλίες, οι ηγέτες όχι μόνο δεν σημείωσαν πρόοδο για τον προϋπολογισμό των 2 τρισεκατομμυρίων ευρώ, αλλά αναλώθηκαν σε μια απροσδόκητα οξεία διαμάχη για την ενεργειακή πολιτική.

Είναι χαρακτηριστικό ότι στα συμπεράσματα της συνόδου δεν γίνεται καμία αναφορά σε πιθανή συμφωνία εντός του έτους.

Τα κράτη-μέλη προβάλλουν αντιστάσεις στην πρόταση του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, για ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων έως το τέλος του 2026, παρότι εκκρεμούν οι σύνοδοι του Νοεμβρίου και του Δεκεμβρίου.

Αν οι συναντήσεις αυτές αποβούν άκαρπες, οι ήδη “ηλεκτρισμένες” διαπραγματεύσεις θα τραβήξουν μέχρι το 2027. Τότε, όμως, οι προεκλογικές μάχες θα σκιάζουν ακόμη εντονότερα το τραπέζι των συνομιλιών -και οι κυβερνήσεις θα είναι πολύ πιο διστακτικές να προβούν στους απαραίτητους συμβιβασμούς.

Τριπλή επίθεση

Η παράλυση που φοβούνται οι Βρυξέλλες, καθώς η Ευρώπη μπαίνει σε τροχιά πυκνών εκλογικών αναμετρήσεων, είναι πλέον ορατή. Η σύνοδος κορυφής της περασμένης εβδομάδας αποτύπωσε ανάγλυφα πόσο ακανθώδης έχει γίνει η αναζήτηση συμβιβασμών.

Με μόνη εξαίρεση τη γαλλογερμανική συμφωνία για την αυτοκινητοβιομηχανία, οι ηγέτες αποχώρησαν χωρίς καμία άλλη ουσιαστική σύγκλιση. Αντίθετα, αξιοποίησαν τη συνάντηση για να οχυρωθούν στις θέσεις τους και να αποκομίσουν τακτικά οφέλη έναντι των πολιτικών τους αντιπάλων

Η ατμόσφαιρα ήταν έκδηλα απαισιόδοξη. Έξι διπλωμάτες και αξιωματούχοι που μίλησαν ανώνυμα στο POLITICO προειδοποίησαν ότι η ΕΕ θα βρεθεί αντιμέτωπη με ισχυρές αναταράξεις τους επόμενους μήνες.

“Τον χρόνο που μας έρχεται, τα πράγματα θα είναι χειρότερα”, δήλωσε ανώτατος διπλωμάτης της ΕΕ.

“Είναι αλήθεια. Λόγω αυτού του εκλογικού ημερολογίου, τη χρονιά που έρχεται οι συσχετισμοί θα είναι πολύ πιο δύσκολοι, τόσο στα κράτη-μέλη όσο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο”, επιβεβαίωσε η Κάρλα Ταβάρες, ευρωβουλευτής των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών και συν-εισηγήτρια για τις διαπραγματεύσεις του προϋπολογισμού.

Αυτή η εσωτερική κρίση της ΕΕ δεν θα μπορούσε να συμβεί σε χειρότερη συγκυρία.

Από την υπονόμευση της διατλαντικής συμμαχίας από τον Ντόναλντ Τραμπ έως το διαρκώς διευρυνόμενο εμπορικό έλλειμμα με την Κίνα, το μπλοκ δέχεται αυξανόμενες γεωπολιτικές και οικονομικές πιέσεις σε όλα τα μέτωπα.

“Επιδιώκουν τον διχασμό μας. Αυτό θέλουν”, δήλωσε ο Βέλγος πρωθυπουργός, Μπαρτ Ντε Βέβερ, σε ενημέρωση των δημοσιογράφων. Χωρίς να κατονομάσει συγκεκριμένες χώρες, αναφέρθηκε σαφώς σε δυνάμεις ανατολικά και δυτικά των Βρυξελλών: “Και, φυσικά, έχουν βρει τα τρωτά μας σημεία”.

Ο πρώην πουργός Εξωτερικών της Λιθουανίας, Γκαμπριέλιους Λαντσμπέργκις, νυν ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ, ήταν ακόμη πιο ευθύς: “Αυτή τη στιγμή δεχόμαστε επίθεση από τρία μέτωπα: τις ΗΠΑ, τη Ρωσία και την Κίνα”.

Η Ουάσινγκτον αμφισβητεί τις παραδοσιακές συμμαχίες που εγγυώνταν την ευρωπαϊκή ασφάλεια επί δεκαετίες. Η Μόσχα διεξάγει έναν υβριδικό πόλεμο σε όλη την Ευρώπη —από κυβερνοεπιθέσεις και δολιοφθορές, μέχρι την απόπειρα επίθεσης με drone στο αεροδρόμιο της Λειψίας που το Βερολίνο απέδωσε στο Κρεμλίνο. Την ίδια στιγμή, το Πεκίνο σφίγγει τον κλοιό στις κρίσιμες εφοδιαστικές αλυσίδες και κατακλύζει την ευρωπαϊκή αγορά με φθηνά προϊόντα.

Παράλληλα, παραμένει το ακανθώδες μέτωπο της Ουκρανίας. Σύμφωνα με το ΔΝΤ, η χώρα αντιμετωπίζει δημοσιονομικό έλλειμμα 30 έως 35 δισεκατομμυρίων δολαρίων για το επόμενο έτος, ενώ η Ρωσία σφυροκοπά τις ενεργειακές της υποδομές ενόψει ενός σκληρού χειμώνα. Κι όλα αυτά, παρά τα 90 δισεκατομμύρια ευρώ που η ΕΕ έχει ήδη δεσμευτεί να καταβάλει από πέρυσι.

Ο Λαντσμπέργκις εκτιμά ότι οι επόμενοι μήνες διαγράφονται “εξαιρετικά ζοφεροί” για το Κίεβο: “Όλο το βάρος πέφτει πλέον στις πλάτες της Ευρώπης”.

Στο ίδιο κλίμα, ο Ουκρανός Πρόεδρος Βολόντιμιρ Ζελένσκι προειδοποίησε τους δημοσιογράφους στη Σύνοδο Κορυφής ότι αν η Ουκρανία πέσει, 20 εκατομμύρια πρόσφυγες θα κατακλύσουν την ΕΕ. “Η Ρωσία μας σκοτώνει. Δεν έχουν καμία πρόθεση να σταματήσουν”, τόνισε.

Μια πιθανή ανάσα για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας θα ήταν τα 200 δισεκατομμύρια ευρώ σε ρωσικά περιουσιακά στοιχεία που παραμένουν δεσμευμένα στο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα Euroclear στις Βρυξέλλες. Ωστόσο, η ΕΕ αδυνατεί να βρει κοινή γραμμή και σε αυτό το ζήτημα, με το Βέλγιο -που είχε ασκήσει βέτο και στο παρελθόν- να αμετακίνητο στη θέση του.

“Δεν έχει αλλάξει απολύτως τίποτα”, δήλωσε ο Σουηδός πρωθυπουργός, Ουλφ Κρίστερσον, αποχωρώντας πρόωρα από τη σύνοδο.

Εναλλακτικές επιλογές, όπως ο κοινός δανεισμός, απαιτούν δύσκολες υποχωρήσεις — κι όλα αυτά ενώ τα περιθώρια χειρισμών των Βρυξελλών έχουν αρχίσει να στενεύουν επικίνδυνα

Η Ευρώπη αναζητά ηγέτη

Τα προβλήματα της ΕΕ ξεπερνούν τον προϋπολογισμό ή τα επιμέρους πολιτικά ζητήματα. Με το πολιτικό μέλλον κορυφαίων Ευρωπαίων ηγετών να κρέμεται από μια κλωστή, οι Βρυξέλλες κινδυνεύουν να χάσουν τις σταθερές συμμαχίες και τους έμπειρους πολιτικούς παίκτες που απαιτούνται για να γεφυρωθούν οι διαφορές.

“Η Ευρώπη αυτή τη στιγμή δεν έχει ξεκάθαρο ηγέτη”, υποστήριξε άλλος διπλωμάτης της ΕΕ. “Η Πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, διαθέτει πυγμή, αλλά δεν διαθέτουμε πια μια Μέρκελ ή έναν Μιτεράν”.

Ο Εμανουέλ Μακρόν δεν έχει δικαίωμα τρίτης θητείας και τον Απρίλιο θα πρέπει να αποχαιρετήσει το Μέγαρο των Ηλυσίων. Σε κεκλεισμένων των θυρών συζήτηση στη Σύνοδο Κορυφής, ο Γάλλος Πρόεδρος παραδέχτηκε στους ομολόγους του ότι στους τελευταίους μήνες της θητείας του δεν θα διαθέτει την πολιτική νομιμοποίηση για να υπογράψει μια συμφωνία για τον προϋπολογισμό, όπως επιβεβαίωσαν τέσσερις διπλωμάτες.

Στην Ισπανία, ο Πέδρο Σάντσεθ οδεύει προς ήττα μετά από οκτώ χρόνια στην εξουσία, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις. Οι κάλπες της 29ης Νοεμβρίου σημαίνουν ότι ο Σάντσεθ θα βρίσκεται σε αμιγώς προεκλογικό ρυθμό κατά τις συνόδους των ηγετών στις 13 και 26 Νοεμβρίου.

Από την πλευρά του, ο Αντόνιο Κόστα επιμένει στην ανάγκη επίτευξης συμφωνίας έως το τέλος του 2026, ώστε ο προϋπολογισμός να είναι έτοιμος το 2028, υποβαθμίζοντας τους φόβους ότι οι απανωτές εκλογές θα μπλοκάρουν τις διαδικασίες.

“Ζούμε σε 27 δημοκρατίες”, δήλωσε χαρακτηριστικά. “Σχεδόν κάθε μήνα έχουμε και από μία εκλογική αναμέτρηση. Αν κολλούσαμε στις εκλογές, δεν θα εγκρίναμε ποτέ νέο προϋπολογισμό”.

Παρ’ όλα αυτά, όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα στην Ισπανία, η Μαδρίτη δεν αναμένεται να αποκτήσει κυβέρνηση πριν από τον Ιανουάριο, εξέλιξη που, σύμφωνα με δύο διπλωμάτες, μπορεί να εκτροχιάσει τις συνομιλίες.

Παράλληλα, κανείς δεν μπορεί να προβλέψει πόσο θα αντέξει ο Γερμανός Καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς. Παρότι οι ομοσπονδιακές εκλογές στη Γερμανία είναι προγραμματισμένες για το 2029, η δυναμική της AfD και η κατακόρυφη πτώση της δημοτικότητάς του περιορίζουν τα περιθώρια συμβιβασμού που διαθέτει.

Στην Ιταλία, οι εκλογές είναι προγραμματισμένες για τον Οκτώβριο του 2027, αλλά διπλωμάτης εκτίμησε ότι η Μελόνι δύσκολα θα εξαντλήσει τη θητεία της και ενδέχεται να προσφύγει στις κάλπες πολύ νωρίτερα.

Ανώτερος αξιωματούχος της ΕΕ άφησε να εννοηθεί ότι ο Ιανουάριος ισως προσφέρει παράθυρο ευκαιρίας για να “κλείσει” ο προϋπολογισμός. Ίσως είναι η τελευταία ευκαιρία πριν το πολιτικό τοπίο στην Ευρώπη γίνει ακόμη πιο περίπλοκο και καταστήσει κάθε συμβιβασμό ανέφικτο.

Μέχρι στιγμής πάντως, οι ηγέτες της ΕΕ κινούνται με απελπιστικά αργούς ρυθμούς, σχολίασε ο Ζίγκφριντ Μουρεσάν, συν-εισηγητής του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος για τον προϋπολογισμό. “Ο χρόνος πιέζει πλέον ασφυκτικά”.