Η Ευρώπη εξετάζει προτάσεις για τέλη ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ

Η Ευρώπη μελετά προτάσεις που θα μπορούσαν να επιτρέψουν την επιβολή τελών ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, υπό την προϋπόθεση ότι οι χρεώσεις δεν θα είναι υποχρεωτικές και θα έχουν την υποστήριξη του ΟΗΕ και του αρμόδιου οργανισμού που ρυθμίζει τις διεθνείς θαλάσσιες μεταφορές.

Ο αντιπρωθυπουργός της Βρετανίας, Ντέιβιντ Λάμι, δήλωσε ότι η επιβολή υποχρεωτικών διοδίων θα ήταν καταστροφική. Ωστόσο, ορισμένα μέλη του υπουργικού συμβουλίου ανέφεραν ότι αναγνωρίζουν πως συστήματα πληρωμών για συγκεκριμένες υπηρεσίες ναυσιπλοΐας επιτρέπονται σε αρκετές φυσικές θαλάσσιες διόδους, όπως τα Στενά της Μαλάκκας και η Μάγχη.

Πιέσεις των ΗΠΑ προς το Ιράν για την ασφάλεια των πλοίων

Όπως λέει ο Guardian, oι εξελίξεις σημειώνονται την ώρα που Αμερικανοί αξιωματούχοι απαιτούν από το Ιράν να δηλώσει δημόσια ότι τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν ανοικτά και ότι τα πλοία που χρησιμοποιούν αυτή τη ζωτικής σημασίας θαλάσσια αρτηρία δεν θα δέχονται πλέον επιθέσεις.

Οι ΗΠΑ απέδωσαν τη δυσκολία επίτευξης και τήρησης μιας συμφωνίας στις εσωτερικές διαμάχες εξουσίας στην Τεχεράνη.

Ο Ντόναλντ Τραμπ επανέλαβε την Παρασκευή μέσω κοινωνικών δικτύων ότι θεωρεί τη μεταβατική συμφωνία κατάπαυσης του πυρός «τελειωμένη», αλλά τόνισε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα συνεχίσουν τις συνομιλίες με στόχο μια μόνιμη λήξη του πολέμου.

Λίγες ώρες αργότερα, ο Αμερικανός πρόεδρος προχώρησε σε νέες απειλές κατά του Ιράν, σε περίπτωση που η Τεχεράνη επιχειρήσει να τον δολοφονήσει, δηλώνοντας ότι «1.000 πύραυλοι είναι οπλισμένοι και έτοιμοι, με στόχο την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν».

Το σχέδιο του Ομάν για ένα εθελοντικό σύστημα τελών

Μια πρόταση για τα Στενά του Ορμούζ, η οποία βασίζεται στις αρχές που εφαρμόζονται στα Στενά της Μαλάκκας, έχει ήδη εκπονηθεί από το Ομάν σε συνεργασία με Βρετανούς νομικούς.

Το Μουσκάτ έχει προσφερθεί να στείλει νομικούς εμπειρογνώμονες στην Τεχεράνη ώστε να παρουσιάσουν λεπτομερώς το σχέδιο.

Τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν την Παρασκευή ότι ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, θα ταξιδέψει το Σάββατο στο Ομάν για συνομιλίες σχετικά με τα Στενά και την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας.

Η επίσκεψη θα επικεντρωθεί «στα Στενά του Ορμούζ και στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας» και αποτελεί «συνέχεια των διαβουλεύσεων που ξεκίνησαν με το Ομάν τους τελευταίους έναν ή δύο μήνες», σύμφωνα με τον εκπρόσωπο του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκαΐ.

Το Ομάν ελέγχει το μεγαλύτερο μέρος των πλωτών υδάτων των Στενών και αντιτίθεται στην επιβολή υποχρεωτικών τελών.

Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Κατάρ, Ματζέντ αλ-Ανσάρι, δήλωσε ότι η παραχώρηση κυριαρχικού ελέγχου στο Ιράν κατά τρόπο που παραβιάζει το διεθνές ναυτικό δίκαιο θα ισοδυναμούσε ουσιαστικά με «παράδοση της περιοχής σε ομηρία οποιασδήποτε ακραίας δύναμης θελήσει να καταλάβει τα Στενά στο μέλλον».

Οι εσωτερικές διαφωνίες στην Τεχεράνη

Ωστόσο, η εναλλακτική πρόταση του Ομάν ενδέχεται να μην ανταποκρίνεται στις φιλοδοξίες ορισμένων κύκλων του Ιράν, ιδιαίτερα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC).

Ένας διπλωμάτης ανέφερε:

«Υπάρχουν τμήματα των Φρουρών της Επανάστασης που υποστηρίζουν ότι οι ΗΠΑ πραγματοποίησαν παράνομη επίθεση εναντίον τους τον Φεβρουάριο. Γιατί λοιπόν να ενδιαφερθούν για το διεθνές δίκαιο της θάλασσας; Άλλοι όμως θέλουν συνεργασία. Υπάρχει διχασμός στην Τεχεράνη».

Το Ιράν βρίσκεται επίσης υπό πίεση από τις γειτονικές χώρες ώστε να διευκρινίσει τις προτάσεις του και κατά πόσο οι χρεώσεις θα αποτελούν στην πράξη υποχρεωτικά τέλη.

Η ιρανική πρεσβεία στο Λονδίνο ανέφερε ότι ενδιαφέρεται για προτάσεις που εκπονήθηκαν ανεξάρτητα από την Energy Policy Research Group.

Η μελέτη υποστηρίζει ότι ένα διαφανές τέλος υπηρεσιών, ενταγμένο σε ένα περιφερειακό πλαίσιο συνεργασίας, θα μπορούσε να ενθαρρύνει όλες τις πλευρές να συνεργαστούν. Παράλληλα, διευκρινίζει ότι το σχέδιο δεν αποτελεί ένα απλό τέλος διέλευσης που επιβάλλεται στα πλοία μόνο και μόνο επειδή περνούν από τα Στενά.

Η θέση του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού

Κατά τη συνεδρίαση του συμβουλίου του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO) την Πέμπτη στο Λονδίνο, ο εκπρόσωπος του Ομάν, Χαμίς μπιν Μοχάμεντ Αλ Σαμάχι, δήλωσε:

«Το δικαίωμα ελεύθερης διέλευσης μέσω στενών που χρησιμοποιούνται για διεθνή ναυσιπλοΐα κατοχυρώνεται από το διεθνές δίκαιο και δεν υποστηρίζει την επιβολή τελών διέλευσης στα πλοία που περνούν από τα Στενά του Ορμούζ».

Ωστόσο, πρόσθεσε ότι το Ομάν θεωρεί χρήσιμη την εξέταση εθελοντικών συμφωνιών που αφορούν υπηρεσίες ναυτικής υποστήριξης, οι οποίες θα μπορούσαν να βελτιώσουν την ασφάλεια στη θάλασσα, να προστατεύσουν το περιβάλλον, να μειώσουν τον κίνδυνο ρύπανσης και να ενισχύσουν την ετοιμότητα για ναυτικά ατυχήματα, όπως συγκρούσεις ή πυρκαγιές σε πλοία και δεξαμενόπλοια.

Το μοντέλο των Στενών της Μαλάκκας

Πίσω από αυτές τις δηλώσεις βρίσκεται η λεπτομερής εργασία του Ομάν πάνω στο μοντέλο διακυβέρνησης των Στενών της Μαλάκκας, τα οποία συνδέουν τον Ινδικό και τον Ειρηνικό Ωκεανό.

Έκθεση προς το συμβούλιο του IMO σχετικά με τον μηχανισμό συνεργασίας για τα Στενά της Μαλάκκας και της Σιγκαπούρης αναφέρει ότι περισσότερα από 120.000 πλοία διέρχονται ετησίως από την περιοχή.

Ο μηχανισμός αυτός «έχει εξελιχθεί σε μια οργανωμένη και συμμετοχική πλατφόρμα μέσω της οποίας αντιμετωπίζονται συλλογικά οι νέοι κίνδυνοι, οι τεχνολογικές εξελίξεις και οι περιβαλλοντικές προτεραιότητες».

Οι εθελοντικές οικονομικές συνεισφορές, κυρίως από την Ιαπωνία, διατηρούν τη λειτουργία του συστήματος.

Η αντιπαράθεση στον IMO και οι στρατιωτικές εντάσεις

Στη συνεδρίαση του Λονδίνου, συμμαχία ορισμένων χωρών του Κόλπου και της Ευρώπης προσπάθησε να προωθήσει ψήφισμα που θα καταδίκαζε το Ιράν για προσπάθειες ελέγχου των Στενών του Ορμούζ μέσω επιθέσεων κατά πλοίων.

Η πρόταση δεν έλαβε υποστήριξη από τη Ρωσία και την Κίνα.

Η Μόσχα δήλωσε ότι το ψήφισμα αγνοεί πλήρως τις βαθύτερες αιτίες της κρίσης, ενώ το Πεκίνο το χαρακτήρισε μονομερές και πέρα από την αρμοδιότητα του IMO.

Η κίνηση αυτή ήρθε μετά την επίθεση των ΗΠΑ σε περισσότερους από 150 στόχους, κυρίως στο νότιο Ιράν, με στόχο να περιοριστεί η ικανότητα της Τεχεράνης να παρενοχλεί τη ναυσιπλοΐα μέσω drones, πυραύλων και μικρών σκαφών.

Το Ιράν απάντησε πλήττοντας αμερικανικές βάσεις στο Κουβέιτ και στο Μπαχρέιν.

Η συμφωνία κατάπαυσης του πυρός και το μέλλον των Στενών

Ένας διπλωμάτης ανέφερε ότι υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για την αναζωπύρωση των συγκρούσεων.

Ο πρώτος αφορά τον αμφισβητούμενο έλεγχο των Στενών κατά την επαναλειτουργία τους και ο δεύτερος τη μακροπρόθεσμη διαχείριση της θαλάσσιας οδού, συμπεριλαμβανομένου του κατά πόσο το μοντέλο της Μαλάκκας θα μπορούσε να γίνει αποδεκτό από το Ιράν.

Η πέμπτη παράγραφος του μνημονίου κατανόησης (MoU), που υπεγράφη μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης τον περασμένο μήνα ως οδικός χάρτης για τις διαπραγματεύσεις κατάπαυσης του πυρός, δεσμεύει το Ιράν να καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια για την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων από τα Στενά χωρίς χρέωση για διάστημα μόνο 60 ημερών.

Μόλις απομακρυνθούν τα τεχνικά και στρατιωτικά εμπόδια, η κυκλοφορία των εμπορικών πλοίων θα «αποκατασταθεί» εντός 30 ημερών.

Οι ΗΠΑ υποστηρίζουν ότι το μνημόνιο δεν σημαίνει πως τα πλοία μπορούν να διέρχονται μόνο με την άδεια του Ιράν ή αποκλειστικά από διαδρομές που θα καθορίζει η Τεχεράνη.

Παράλληλα, η συμφωνία προβλέπει ότι το Ιράν θα συμμετάσχει σε συνομιλίες για ένα μακροπρόθεσμο σχέδιο διαχείρισης των Στενών με το Ομάν.

Σε ανακοίνωσή του την Πέμπτη, το ναυτικό των Φρουρών της Επανάστασης υποστήριξε ότι έχει τηρήσει τις δεσμεύσεις της συμφωνίας, σύμφωνα όμως με τη δική του ερμηνεία.

Η αβεβαιότητα για την επαναλειτουργία των Στενών

Ο γενικός γραμματέας του IMO, Αρσένιο Ντομίνγκεζ, πίστευε ότι είχε εξασφαλίσει τη συμφωνία του Ιράν για τη χρήση της νότιας διαδρομής, η οποία θα επέτρεπε την απομάκρυνση χιλιάδων εγκλωβισμένων ναυτικών από τα Στενά.

Ωστόσο, εάν υπήρξε πράγματι συμφωνία, η Τεχεράνη φαίνεται πως ανακάλεσε την έγκρισή της, αναγκάζοντας τον οργανισμό του ΟΗΕ να αναστείλει το σχέδιο.

Οι ΗΠΑ συνέχισαν πάντως να ενθαρρύνουν τα εμπορικά πλοία να χρησιμοποιούν τη νότια διαδρομή.

Η αμερικανική Κεντρική Διοίκηση (CENTCOM) υποστηρίζει ότι από τις αρχές Μαΐου οι αμερικανικές δυνάμεις «έχουν βοηθήσει στη διέλευση περισσότερων από 800 εμπορικών πλοίων και 380 εκατομμυρίων βαρελιών αργού πετρελαίου μέσω αυτού του ζωτικής σημασίας διεθνούς εμπορικού διαδρόμου».

Το ναυτικό των Φρουρών της Επανάστασης δήλωσε:

«Επαναλαμβάνουμε ότι οι ξένοι δεν έχουν κανέναν ρόλο σε αυτή τη γη ή στα Στενά του Ορμούζ».

Οι διπλωμάτες εξετάζουν πλέον αν η Τεχεράνη απαιτεί όλα τα πλοία να χρησιμοποιούν τη βόρεια διαδρομή, κοντά στις ιρανικές ακτές, ώστε να μειωθεί η συσσώρευση πλοίων, ή αν απλώς απαιτεί όλα τα πλοία να ζητούν άδεια από το Ιράν και την Περσική Αρχή των Στενών του Ορμούζ πριν χρησιμοποιήσουν τη νότια διαδρομή.