Κρίση τύπου Στενού του Ορμούζ απειλεί τη Ρωσία

Η Ρωσία κινδυνεύει να χάσει τον έλεγχο σε μία από τις πιο κρίσιμες θαλάσσιες διόδους της, καθώς μετά από ένα μπαράζ επιτυχημένων ουκρανικών επιθέσεων, η Μόσχα αναγκάστηκε αυτή την εβδομάδα να διακόψει τη ναυσιπλοΐα στην Αζοφική Θάλασσα, μπλοκάροντας τις δικές της εμπορικές οδούς προς τον υπόλοιπο κόσμο.

Πρόκειται για μια εντυπωσιακή ανατροπή στον πόλεμο, όπως μεταδίδει το CNN, μιας και για χρόνια, η Αζοφική Θάλασσα ήταν απρόσιτη για το Κίεβο και λειτουργούσε ως μια ασφαλής “ρωσική λίμνη” για τη μεταφορά εμπορευμάτων αλλά και ορμητήριο για τις επιθέσεις κατά της Ουκρανίας.

Ωστόσο, οι πρόσφατες πρόοδοι στο πρόγραμμα μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones) της Ουκρανίας άλλαξαν τα δεδομένα. Ο Ρόμπερτ Μπρόβντι, διοικητής των δυνάμεων drones της Ουκρανίας, δήλωσε την Τετάρτη ότι το Κίεβο έπληξε 116 ρωσικά σκάφη στην Αζοφική Θάλασσα μέσα σε μόλις εννέα ημέρες – μια κατακόρυφη αύξηση.

Προηγουμένως, τα πλήγματα κατά ρωσικών πλοίων περιορίζονταν κυρίως στον «σκιώδη στόλο» και σε στρατιωτικά σκάφη. Το CNN δεν κατάφερε να επαληθεύσει ανεξάρτητα τον ισχυρισμό του Μπρόβντι, αλλά βίντεο από ορισμένα πρόσφατα πλήγματα που κοινοποίησαν Ουκρανοί αξιωματούχοι δείχνουν απευθείας χτυπήματα.

Οι επιθέσεις αυτές ανάγκασαν τη Ρωσία να αναστείλει τη διέλευση πλοίων από την Αζοφική Θάλασσα, κλείνοντας τα δύο σημαντικά περάσματα:

• Το κανάλι Ντον-Αζόφ, που συνδέει τη θάλασσα με τις εσωτερικές πλωτές οδούς της Ρωσίας.
• Τον Πορθμό του Κερτς, που τη συνδέει με τη Μαύρη Θάλασσα.

Δορυφορικές εικόνες και υπηρεσίες εντοπισμού πλοίων δείχνουν ήδη μεγάλες ουρές πλοίων να περιμένουν και στις δύο πλευρές της θάλασσας.

Οικονομικός αντίκτυπος

Η Ουκρανία στοχεύει με αυξανόμενη επιτυχία τον «σκιώδη στόλο» πετρελαιοφόρων της Ρωσίας που μεταφέρει καύσιμα υπό καθεστώς κυρώσεων, όμως ο αποκλεισμός της Αζοφικής Θάλασσας θα μπορούσε να έχει ευρύτερο αντίκτυπο, επηρεάζοντας ακόμη και εξαγωγές που δεν υπόκεινται σε κυρώσεις, όπως το σιτάρι ή το ηλιέλαιο.

Το Ινστιτούτο για τη Μελέτη του Πολέμου (ISW), με έδρα τις ΗΠΑ, δήλωσε την Τρίτη ότι τα ουκρανικά πλήγματα στην Αζοφική Θάλασσα “αντιπροσωπεύουν μια νέα φάση στις προσπάθειες της Ουκρανίας να απομονώσει την κατεχόμενη Κριμαία από το ρωσικό δίκτυο ανεφοδιασμού και να διαταράξει τις ρωσικές θαλάσσιες εμπορικές οδούς, ιδίως για τα προϊόντα πετρελαίου και τα σιτηρά”.

Ο ταγματάρχης Εβχέν Κάρας, διοικητής του 413ου Ανεξάρτητου Συντάγματος Μη Επανδρωμένων Συστημάτων των Ουκρανικών Ενόπλων Δυνάμεων, μιας μονάδας που συμμετέχει στην επιχείρηση, ανέφερε ότι η Ρωσία έχει μετατρέψει την Κριμαία σε μια απέραντη στρατιωτική βάση, με μονάδες που ανεφοδιάζουν τις δυνάμεις, οι οποίες προσπαθούν να προελάσουν περαιτέρω στην Ουκρανία.

“Κόβουμε όλες τις γραμμές ανεφοδιασμού (logistics). Η ικανότητά μας να πλήττουμε στόχους σε μεγαλύτερη απόσταση και με χαμηλότερο κόστος έχει γίνει ένα πρόβλημα που οι Ρώσοι δεν μπορούν να λύσουν. Θα αυξήσουμε αυτή την πίεση όσο πιο βαθιά μπορούμε να φτάσουμε… αυτό είναι μόνο η αρχή“, δήλωσε ο Ταγματάρχης Εβχέν Κάρας

Η Ρωσία είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας σιτηρών στον κόσμο, αντιπροσωπεύοντας περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων εξαγωγών σιταριού, σύμφωνα με το Υπουργείο Γεωργίας των ΗΠΑ (USDA).

Περίπου το ένα τέταρτο αυτών των εξαγωγών διακινείται μέσω της Αζοφικής Θάλασσας, σύμφωνα με τον Αντρέι Σίζοφ, κορυφαίο αναλυτή των γεωργικών αγορών της περιοχής.

“Η Μαύρη Θάλασσα για την αγορά σιταριού είναι ό,τι ο Περσικός Κόλπος για την αγορά αργού πετρελαίου. Είναι μακράν ο μεγαλύτερος προμηθευτής σιταριού στην παγκόσμια αγορά”, πρόσθεσε ο ίδιος, τονίζοντας ότι αν η κατάσταση συνεχιστεί, οι οικονομικές απώλειες της Ρωσίας θα μπορούσαν να ανέλθουν σε δισεκατομμύρια δολάρια. Οι τιμές των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης (futures) για το σιτάρι σημείωσαν ήδη άλμα τις τελευταίες ημέρες.

Αν και η Ρωσία ισχυρίζεται ότι μπορεί να παρακάμψει την Αζοφική και να επαναδρομολογήσει τις εξαγωγές της μέσω άλλων λιμανιών της Μαύρης Θάλασσας, ο Σίζοφ τόνισε ότι αυτό είναι αδύνατο κατά την περίοδο αιχμής, καθώς η χωρητικότητα των εναλλακτικών λιμανιών δεν επαρκεί.

Κατηγορίες για «τρομοκρατία» και «πειρατεία»

Η Ρωσία, η οποία στοχεύει τακτικά πολιτικές υποδομές της Ουκρανίας, κατηγόρησε το Κίεβο για τρομοκρατία και εξαπέλυσε πλήγματα κατά του λιμανιού της Οδησσού στη νότια Ουκρανία.

Ο Ρώσος Υπουργός Εξωτερικών, Σεργκέι Λαβρόφ, δήλωσε την Τετάρτη ότι η εκστρατεία του Κιέβου στην Αζοφική Θάλασσα ξεπερνά «ακόμα και την πειρατεία».

«Οι πειρατές τουλάχιστον ληστεύουν και κρατούν τα λάφυρα για τον εαυτό τους. Εδώ, όμως, πρόκειται για μια περίπτωση “ούτε για τους ίδιους ούτε για τους άλλους”, ο στόχος είναι απλώς να προκαλέσουν ζημιά και να εκφοβίσουν. Πρόκειται για τρομοκρατία», δήλωσε.

Από την πλευρά της, η Ουκρανία επιμένει ότι πλήττει εσκεμμένα μόνο στρατιωτικούς στόχους.

Η ουκρανική εκστρατεία ξεκίνησε ως μια προσπάθεια απομόνωσης της Κριμαίας, της χερσονήσου που έχει προσαρτηθεί από τη Ρωσία από το 2014. Οι διορισμένες από τη Ρωσία αρχές κήρυξαν κατάσταση έκτακτης ανάγκης στην Κριμαία τον περασμένο μήνα, μετά από ουκρανικά πλήγματα που προκάλεσαν εκτεταμένες διακοπές ρεύματος και ελλείψεις καυσίμων.

Έκτοτε, το Κίεβο ενέτεινε τα πλήγματα κατά γεφυρών, αυτοκινητοδρόμων και σιδηροδρόμων, ώστε να στερήσει από τη Ρωσία τη δυνατότητα μεταφοράς αγαθών μέσω της «χερσαίας γέφυρας» που συνδέει την Κριμαία με τη Ρωσία μέσω της κατεχόμενης νότιας Ουκρανίας.

Το όνειρο του Μεγάλου Πέτρου

Η Αζοφική Θάλασσα είναι μια κλειστή θάλασσα που βρίσκεται ανάμεσα στις νότιες ακτές της Ουκρανίας και της Ρωσίας, αποτελώντας ουσιαστικά μια «προέκταση» της μεγαλύτερης Μαύρης Θάλασσας.

Μετά την ανεξαρτητοποίηση της Ουκρανίας από τη Σοβιετική Ένωση, η Μόσχα και το Κίεβο κατέληξαν σε συμφωνία το 2003 για την από κοινού χρήση της θαλάσσιας διόδου. Ωστόσο, το Κρεμλίνο παραβίασε επανειλημμένα αυτή τη συμφωνία μετά την έναρξη του πολέμου στην ανατολική Ουκρανία το 2014, όταν προσάρτησε παράνομα την Κριμαία.

Μετά την έναρξη της εισβολής πλήρους κλίμακας τον Φεβρουάριο του 2022, η Ρωσία κατάφερε να καταλάβει όλα τα ουκρανικά εδάφη που περιβάλλουν την Αζοφική Θάλασσα, αποκλείοντας την πρόσβαση του Κιέβου σε αυτήν.

Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν έφτασε μάλιστα στο σημείο να ισχυριστεί ότι η θάλασσα αποτελεί πλέον “εσωτερική ρωσική πλωτή οδό”.

Αν και σχετικά μικρή και ρηχή, η Αζοφική Θάλασσα είναι ζωτικής σημασίας για τη ρωσική οικονομία. Αποτελεί “βασικό κρίκο” σε ένα εκτεταμένο σύστημα εσωτερικών ποταμών και καναλιών που μεταφέρουν πετρέλαιο, σιτηρά, χάλυβα και άλλα εμπορεύματα από τη νότια Ρωσία προς τη Μαύρη Θάλασσα και τον υπόλοιπο κόσμο.

Οι πρώτες προσπάθειες σύνδεσης αυτής της κρίσιμης υδάτινης οδού χρονολογούνται από τη βασιλεία του Μεγάλου Πέτρου, στα τέλη του 17ου αιώνα. Η Ρωσία χρησιμοποίησε εκτενώς αυτή τη δίοδο ως ορμητήριο για τις επιθέσεις της εναντίον των στρατηγικών ουκρανικών λιμανιών της Μαριούπολης, της Μελιτούπολης και του Μπερντιάνσκ το 2022, όμως πλέον η κυριαρχία της εκεί αμφισβητείται έμπρακτα.