Ο Τραμπ στο βήμα του ΟΗΕ εν μέσω χάους – LIVE ΕΙΚΟΝΑ

Οι δύο μεγάλοι πόλεμοι, σε Ιράν και Ουκρανία, έχουν πλέον ξεφύγει από τα τοπικά όρια. Τα εφιαλτικά σενάρια όπου η τεχνητή νοημοσύνη απειλεί ακόμα και με αφανισμό την ανθρωπότητα φουντώνουν. Οι τιμές της ενέργειας είναι στα ύψη, κλονίζοντας τις βιομηχανικές οικονομίες που ήδη δοκιμάζονται από τις ανισότητες. Παράλληλα, πλημμύρες, πυρκαγιές και ακραίοι καύσωνες προσδίδουν στην κλιματική κρίση σχεδόν βιβλικές διαστάσεις.

Την ίδια στιγμή, οι διεθνείς οργανισμοί που εγγυώνταν μια κάποια σχετική σταθερότητα καταρρέουν. Ο ΟΗΕ, όπου συγκεντρώνονται αυτές τις μέρες οι ηγέτες του πλανήτη, φαντάζει ανήμπορος, την ώρα που αυταρχικοί ηγέτες γυρίζουν την πλάτη στις θεμελιώδεις αξίες του: τη δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη διεθνή αλληλεγγύη.

Σε οποιαδήποτε άλλη περίοδο των τελευταίων 80 ετών, οι ΗΠΑ θα αναλάμβαναν να αποκαταστήσουν την τάξη. Σήμερα όμως, παραδόξως, η μοναδική υπερδύναμη της Δύσης έχει μετατραπεί η ίδια σε καταλύτη παγκόσμιας αβεβαιότητας.

Ο Τραμπ στο βήμα του ΟΗΕ

Η ετήσια ομιλία του Ντόναλντ Τραμπ στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ συμπίπτει με μια περίοδο που η δημοτικότητά του κατακρημνίζεται ενόψει κρίσιμων ενδιάμεσων εκλογών, ενώ ο ίδιος βρίσκεται εγκλωβισμένος σε έναν πόλεμο από αυτούς που ορκίζονταν ότι δεν θα ξεκινούσε ποτέ.

Κι όμως, ο Τραμπ αναμένεται να υποστηρίξει ότι οι ΗΠΑ δεν υπήρξαν ποτέ πιο ισχυρές ή άξιες σεβασμού. Συνεργάτες του αναφέρουν, σύμφωνα με το CNN, ότι θα καυχηθεί πως φέρνει την παγκόσμια ειρήνη και λύνει κρίσεις που οι προκάτοχοί του απέφευγαν καν να αγγίξουν.

Δείτε LIVE την ομιλία Τραμπ

“Η χώρα μας χαίρει ξανά σεβασμού. Μας υπολογίζουν όπως ποτέ άλλοτε. Μπαίνω σε αίθουσες και σηκώνονται όλοι όρθιοι. Για τον προηγούμενο πρόεδρο δεν σηκωνόταν κανείς, δεν τους ένοιαζε καν”, δήλωσε ο ίδιος πρόσφατα.

Η διάψευση των προσδοκιών και η ρήξη με τους συμμάχους

Όμως, μεγάλο μέρος του πλανήτη έχει εντελώς διαφορετική εικόνα.

Σύμμαχοι που νιώθουν παραγκωνισμένοι, όπως ο Καναδάς και οι Ευρωπαίοι, τρέχουν τώρα να συσπειρωθούν για να προστατευτούν —όσο αδιανόητο κι αν ακούγεται— από τον ίδιο τον μέχρι χθες εγγυητή της ασφάλειάς τους. Η εμπιστοσύνη απέναντι σε μια Αμερική που συμπεριφέρεται πλέον ανεξέλεγκτα εξανεμίζεται.

Το δόγμα της δεύτερης θητείας Τραμπ συμπυκνώνεται στο ότι η Αμερική κρατάει όλα τα καλά χαρτιά και οι υπόλοιποι παίζουν απλώς με άδεια χέρια. “Μπορώ να κάνω ό,τι θέλω”, δήλωσε ο Τραμπ τον Μάρτιο —αναφερόμενος στην Κούβα, αλλά αποκαλύπτοντας την ευρύτερη φιλοσοφία του.

Η εξωτερική πολιτική της Ουάσινγκτον αποτελεί πλέον καθαρή προέκταση του χαρακτήρα του Αμερικανού Προέδρου: εκβιασμοί, απειλές και επίδειξη ισχύος με μοναδικό στόχο το υλικό όφελος. Το Σαββατοκύριακο, για παράδειγμα, αναρωτιόταν δημόσια στο Fox News αν θα έπρεπε απλώς να “ισοπεδώσει ολόκληρο το Ιράν”.

Όμως, την ώρα που ο Τραμπ βλέπει μια παντοδύναμη Αμερική, η ισχύς της φαντάζει πιο εύθραυστη από ποτέ.

Το γεγονός ότι το ιρανικό καθεστώς αντέχει ακόμα, παρά τα αλλεπάλληλα χτυπήματα, διαψεύδει στην πράξη την εικόνα της απόλυτης κυριαρχίας του. Τα εξαντλημένα αμερικανικά αντιαεροπορικά αποθέματα και το ταλαιπωρημένο κύτος ενός αεροπλανοφόρου που βρίσκεται μήνες σε αποστολή, αποτυπώνουν τα όρια της αμερικανικής ισχύος σε έναν πόλεμο που ο Τραμπ υποσχόταν ότι θα τελείωνε σε λίγες εβδομάδες και τώρα κλείνει ήδη οκτώ μήνες.

Η βεβαιότητα Τραμπ ότι σαρώνει στη διεθνή σκηνή συγκρούεται με την πραγματικότητα

Η βεβαιότητα του Τραμπ ότι σαρώνει στη διεθνή σκηνή συγκρούεται με την πραγματικότητα των δημοσκοπήσεων, που δείχνουν ότι η δημοτικότητά του παγκοσμίως βρίσκεται στο ναδίρ. Είναι το διεθνές αντίστοιχο των ισχυρισμών του ότι η Αμερική ζει μια νέα χρυσή εποχή στο εσωτερικό της, την ώρα που οι Αμερικανοί πολίτες τού δίνουν ιστορικά χαμηλά ποσοστά αποδοχής.

Ποια είναι όμως η πραγματική εικόνα της αμερικανικής ισχύος σήμερα; Μήπως οι επιλογές του Τραμπ, διαλύοντας μια διακομματική συναίνεση δεκαετιών, επιδεινώνουν μια ήδη επικίνδυνη παγκόσμια συγκυρία; Και είναι ο ίδιος η γενεσιουργός αιτία αυτού του κατακερματισμού ή απλώς το σύμπτωμα μιας αναπόφευκτης εποχής, όπου η τάξη πραγμάτων του 20ού αιώνα καταρέει υπό το βάρος νέων προκλήσεων;

Στην πρώτη του ομιλία στον ΟΗΕ το 2017, ο Τραμπ είχε δώσει το στίγμα μιας εξωτερικής πολιτικής που έμελλε να θεμελιοαντιγράψει τη Δύση: “Ως πρόεδρος των ΗΠΑ θα βάζω πάντα πρώτα την Αμερική — όπως ακριβώς κι εσείς, ως ηγέτες των χωρών σας, οφείλετε να βάζετε πρώτα τη δική σας πατρίδα”, είχε πει.

Στη δεύτερη θητεία του, η μεταμόρφωση αυτή ολοκληρώθηκε.

Επιτίθεται ανοιχτά σε παραδοσιακούς συμμάχους, ενώ την ίδια στιγμή προσεγγίζει αυταρχικούς ηγέτες όπως ο Κινέζος Σι Τζινπίνγκ —τον οποίο υποδέχεται αυτή την εβδομάδα στην Ουάσινγκτον— και ο Βλαντίμιρ Πούτιν.

Ο «Τραμπ 2.0» επανέφερε την ιμπεριαλιστική λογική, ειδικά στη Λατινική Αμερική. Το πετρέλαιο της Βενεζουέλας ετοιμάζεται να γεμίσει τα αμερικανικά στρατηγικά αποθέματα μέσω μιας εκατονταετούς παραχώρησης, μετά την ανατροπή του Μαδούρο και τη στήριξη στη Ντέλσι Ροντρίγκες —μια φιγούρα του παλιού καθεστώτος που κάθε άλλο παρά τη δημοκρατία υπηρετεί, με την οποία επίσης αναμένεται να συναντηθεί εντός της εβδομάδας.

Η εύκολη επικράτηση στη Βενεζουέλα τού δημιούργησε την αυταπάτη ότι μπορούσε με τον ίδιο τρόπο να τσακίσει και το καθεστώς της Τεχεράνης. Τώρα όμως βρίσκεται κι αυτός εγκλωβισμένος σε έναν ακόμα πόλεμο στη Μέση Ανατολή, χωρίς καθαρή νίκη αλλά και χωρίς τρόπους αποχώρησης.

Το Ιράν δίνει πλέον στην Αμερική το ίδιο μάθημα που έδωσε η Ουκρανία στη Ρωσία: πώς δηλαδή ο σύγχρονος πόλεμος με drones μπορεί να ταπεινώσει μια υπερδύναμη, παρά τις τεράστιες καταστροφές που υφίστανται οι ηττημένοι.

Παράλληλα, ο Τραμπ ήρθε αντιμέτωπος με μια άλλη σκληρή αλήθεια της σύγχρονης γεωπολιτικής. Ο εμπορικός του πόλεμος με την Κίνα έληξε απότομα όταν το Πεκίνο πάγωσε τις εξαγωγές σπάνιων γαιών —των υλικών δηλαδή που τροφοδοτούν την αμερικανική τεχνολογία και μια οικονομία εξαρτημένη όσο ποτέ από την τεχνητή νοημοσύνη.

Ένας συμβατικός πρόεδρος θα προσπαθούσε να χτίσει διεθνείς συμμαχίες για να αντιμετωπίσει τέτοιες απειλές. Ο Τραμπ όμως, με τους πολέμους των δασμών και τις απειλές κατά ξένης κυριαρχίας, προκάλεσε αυτό που ο Κάρνεϊ αποκαλεί “βαθύ ρήγμα” στο πλέγμα συμμαχιών που παραδοσιακά πολλαπλασίαζε την αμερικανική ισχύ.

Οι σχέσεις τόσο στην Ευρώπη όσο και στον Ειρηνικό δοκιμάζονται, καθώς οι σύμμαχοι πιέζονται από τις οικονομικές συνέπειες ενός πολέμου που έχει εκτοξεύσει τις τιμές των καυσίμων. Στην Ευρώπη δε, η καχυποψία βαθαίνει ακόμα περισσότερο από την ανοιχτή στήριξη της αμερικανικής κυβέρνησης σε δεξιούς λαϊκιστές που επιτίθενται στις κατεστημένες κυβερνήσεις.

Το τέλος του παλιού κόσμου

Ωστόσο, ο Τραμπ δεν είναι ο μόνος υπεύθυνος για τη διάβρωση της αμερικανικής κυριαρχίας.

Η πολιτική του εκτόξευση ήταν το άμεσο αποτέλεσμα των ψυχοφθόρων πολέμων στο Αφγανιστάν και το Ιράκ στις αρχές του αιώνα. Πόλεμοι που κόστισαν τρισεκατομμύρια δολάρια, στοίχισαν τις ζωές χιλιάδων νέων παιδιών, αποκάλυψαν τα όρια της αεροπορικής ισχύος των ΗΠΑ και τσαλάκωσαν την εικόνα του “αήττητου” που συνόδευε την Αμερική μετά τον Ψυχρό Πόλεμο.

Είναι όμως ολοφάνερο ότι ο Τραμπ έβαλε την ταφόπλακα στον κόσμο που παρέλαβε.

Προφανώς, ο Τραμπ δεν ευθύνεται για αλματώδη εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης. Οι αμερικανικές επιλογές που άθελά τους γιγάντωσαν την Κίνα είχαν ληφθεί από προηγούμενες κυβερνήσεις. Το βαθύ μίσος του Πούτιν για τη Δύση ριζώνει στην ήττα του Ψυχρού Πολέμου. Και η κλιματική αλλαγή είχε ξεκινήσει πολύ πριν ο Τραμπ πατήσει το πόδι του στον Λευκό Οίκο, όσο κι αν ο ίδιος συνεχίζει να την αρνείται. Ούτε η ίδια η Δύση φρόντισε να σχεδιάσει την επόμενη μέρα, όταν οι μνήμες της ενότητας του ’40 άρχισαν να σβήνουν μαζί με τη γενιά που τις έζησε.

Όμως ο απρόβλεπτος, εκρηκτικός χαρακτήρας του Τραμπ λειτουργεί πλέον ως καθρέφτης της πολιτικής εποχής στην οποία κυριαρχεί. Κάνει τις ήδη σφοδρές παγκόσμιες αναταράξεις ακόμα πιο επικίνδυνες και φουντώνει τα ερωτήματα που μαζεύονταν από καιρό: Πόσο ακόμα μπορεί να αντέξει η αμερικανική ισχύς;