Οι 2+1 παράγοντες που ξεκλειδώνουν τις συνομιλίες ΗΠΑ με Ιράν και τα “αγκάθια”

Δύο εκεχειρίες έχουν τεθεί αυτή τη στιγμή σε ισχύ στη Μέση Ανατολή, τόσο στο Ιράν όσο και στον Λίβανο, που χαρακτηρίζονται ναι μεν εύθραυστες, ωστόσο διαμορφώνουν μια συγκυρία γεμάτη ευκαιρίες.

Με μια πρώτη ματιά, η ανακοίνωση για εκεχειρία 10 ημερών μεταξύ Ισραήλ και της Χεζμπολάχ αποτελεί επιτυχία για το Ιράν. Η Τεχεράνη είχε θέσει ως προϋπόθεση την εκεχειρία στον Λίβανο, υποστηρίζοντας ότι χωρίς αυτήν δεν θα μπορούσαν να προχωρήσουν οι συνομιλίες με τις ΗΠΑ.

Με την παύση των συγκρούσεων να τίθεται σε ισχύ τα μεσάνυχτα της Παρασκευής (17/4), το Ιράν ανακοίνωσε ότι τα Στενά του Ορμούζ είναι πλέον «εντελώς ανοιχτά».

Παρότι οι μαραθώνιες διαπραγματεύσεις στο Ισλαμαμπάντ το περασμένο Σαββατοκύριακο έδειξαν ότι μπορούσε να υπάρξει πρόοδος ακόμη και εν μέσω συγκρούσεων στον Λίβανο, τόσο το Ιράν όσο και το Πακιστάν επέμεναν ότι το λιβανέζικο ζήτημα έπρεπε να συμπεριληφθεί. Αυτό πλέον έχει συμβεί, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις σε Ισραηλινούς που ζουν κοντά στα βόρεια σύνορα και θεωρούν ότι ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου υπέκυψε σε αμερικανικές πιέσεις, αντί να διασφαλίσει ότι η Χεζμπολάχ δεν θα επιτεθεί ξανά.

Ποιοι βγαίνουν κερδισμένοι από τη συμφωνία

Για ορισμένους στο Ισραήλ, η εκεχειρία εξυπηρετεί τα συμφέροντα του Ιράν, επιτρέποντάς του να καθορίζει τις εξελίξεις. Όπως έγραψε η Σιρίτ Αβιτάν Κοέν της εφημερίδας Israel Hayom, «η εκεχειρία ουσιαστικά νομιμοποιεί τη σύνδεση μεταξύ Ιράν και του μετώπου στον Λίβανο – ακριβώς αυτό που το Ισραήλ προσπαθούσε να αποφύγει».

Στην πραγματικότητα, όλες οι πλευρές φαίνεται πως βγαίνουν κερδισμένοι από αυτή τη  συμφωνία.

Για τον Ντόναλντ Τραμπ και την ηγεσία του Ιράν, είναι μια ευκαιρία να εμφανιστούν ως οι βασικοί παράγοντες που πέτυχαν την εκεχειρία.

Ο Νετανιάχου μπορεί να επισημάνει ότι ισραηλινά στρατεύματα παραμένουν ακόμη στο νότιο Λίβανο, ενώ η κυβέρνηση του Λιβάνου, μετά από μήνες προσπαθειών, κατάφερε να ξεκινήσει απευθείας συνομιλίες με το Ισραήλ.

Η Χεζμπολάχ, από την πλευρά της, δηλώνει ότι θα τηρήσει την εκεχειρία – ξεκαθαρίζοντας όμως ότι παραμένει σε ετοιμότητα – τονίζοντας ότι δεν έχει ηττηθεί και ότι δεν πρόκειται να καταθέσει τα όπλα. Όπως δήλωσε ανώτερο στέλεχος της οργάνωσης, αυτό δεν θα συμβεί πριν υπάρξει «πραγματική εκεχειρία», αποχώρηση του στρατού του Ισραήλ από τον Λίβανο, επιστροφή αιχμαλώτων και εκτοπισμένων και ανοικοδόμηση.

Η αναλύτρια Λίνα Χατίμπ από το Chatham House επισημαίνει ότι η εκεχειρία ανοίγει τον δρόμο για περαιτέρω συνομιλίες Ισραήλ–Λιβάνου, ωστόσο τα εμπόδια για μια ειρηνευτική συμφωνία παραμένουν τεράστια.

«Το ζήτημα είναι εξαιρετικά περίπλοκο», τονίζει, αναφερόμενη σε θέματα όπως τα σύνορα, ο αφοπλισμός της Χεζμπολάχ και η αποχώρηση του Ισραήλ.

Παράλληλα, υποστηρίζει ότι οι απευθείας συνομιλίες στην Ουάσιγκτον μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου ενδέχεται να αποδυναμώσουν την επιρροή του Ιράν στη χώρα.

Τα «αγκάθια» στις συνομιλίες με την Τεχεράνη

Ωστόσο, πολλά θα εξαρτηθούν από τη δεύτερη κρίσιμη διαπραγμάτευση: αυτή μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.

Στο τραπέζι βρίσκονται κρίσιμα ζητήματα όπως η περιφερειακή επιρροή της Τεχεράνης, η στήριξή της σε οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ και η Χαμάς, αλλά και το πυρηνικό της πρόγραμμα. Ο Τραμπ δηλώνει ότι μια συμφωνία είναι «πολύ κοντά», ισχυριζόμενος μάλιστα ότι το Ιράν έχει ήδη συμφωνήσει να παραδώσει ποσότητες εμπλουτισμένου ουρανίου – κάτι που η Τεχεράνη διαψεύδει.

Οποιαδήποτε συμφωνία θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνει δεσμεύσεις ότι το Ιράν δεν θα αναπτύξει πυρηνικά όπλα, καθώς και όρους για τον περιορισμό του εμπλουτισμού.

Πάντως, υψηλόβαθμος Ιρανός αξιωματούχος επισήμανε στο πρακτορείο Reuters ότι «δεν έχει επιτευχθεί συμφωνία επί των λεπτομερειών για τα πυρηνικά θέματα» και απαιτούνται σοβαρές διαπραγματεύσεις για να γεφυρωθούν οι διαφορές των δύο πλευρών.

Σύμφωνα με τον Ιρανό αξιωματούχο, η Τεχεράνη ήλπιζε ότι μια προκαταρκτική συμφωνία θα μπορούσε να επιτευχθεί εντός των επόμενων ημερών με τη μεσολάβηση του Πακιστάν. Υπάρχει επίσης η πιθανότητα να παραταθεί η κατάπαυση του πυρός «ώστε να δημιουργηθεί χώρος για περισσότερες συνομιλίες για την άρση των κυρώσεων σε βάρος του Ιράν και την εξασφάλιση πολεμικών αποζημιώσεων».

«Σε αντάλλαγμα, το Ιράν θα παράσχει εγγυήσεις στη διεθνή κοινότητα για την ειρηνική φύση του πυρηνικού προγράμματός του», συνέχισε. «Οποιοδήποτε άλλο αφήγημα σχετικά με τις εν εξελίξει συνομιλίες αποτελεί διαστρέβλωση της κατάστασης», υπογράμμισε.

 

Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα είναι τα Στενά του Ορμούζ, τα οποία το Ιράν είχε κλείσει πρόσφατα, προκαλώντας διεθνή ανησυχία. Η Τεχεράνη ανακοίνωσε ότι κατά τη διάρκεια της εκεχειρίας θα παραμείνουν «πλήρως ανοιχτά», αν και θέτει όρους για τη διέλευση των πλοίων μέσω συγκεκριμένων διαδρομών.

Παρά τις θετικές ενδείξεις και την αντίδραση των αγορών, η κατάσταση παραμένει εύθραυστη και οι διαπραγματεύσεις έχουν ακόμη πολύ δρόμο.

Η τελευταία μεγάλη συμφωνία με το Ιράν, το 2015, χρειάστηκε περίπου 20 μήνες για να ολοκληρωθεί και αφορούσε μόνο το πυρηνικό πρόγραμμα. Πλέον, οι προκλήσεις από ότι φαίνεται είναι ακόμη μεγαλύτερες.

Παρά τις δραματικές εξελίξεις των τελευταίων εβδομάδων, η διπλωματική διαδικασία έχει ξεκινήσει εκ νέου και φαίνεται να ενισχύεται από την εκεχειρία στον Λίβανο. Ωστόσο, το ερώτημα αν αυτό αρκεί για να αποτραπεί μια νέα σύγκρουση παραμένει.