ΟΗΕ: Ο πόλεμος με το Ιράν οδηγεί σε ιστορικά επίπεδα πείνας

Ο πόλεμος που ξεκίνησαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ κατά του Ιράν έχει επιδεινώσει τις ήδη υπάρχουσες παγκόσμιες κρίσεις, οδηγώντας αριθμό-ρεκόρ ανθρώπων στην πείνα, την ώρα που η χρηματοδότηση για την αντιμετώπιση του λιμού μειώνεται δραματικά, σύμφωνα με τον επικεφαλής του Παγκόσμιου Επισιτιστικού Προγράμματος (WFP) του ΟΗΕ.

Το WFP αναφέρει ότι 363 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως κινδυνεύουν πλέον από οξεία πείνα, εκ των οποίων τα 45 εκατομμύρια εξαιτίας της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή και της επακόλουθης εκτίναξης των τιμών του πετρελαίου.

Η αύξηση των αναγκών έρχεται ενώ η χρηματοδότηση για την αντιμετώπιση της πείνας μειώθηκε πέρυσι κατά ένα τρίτο, με τις ΗΠΑ —τον μεγαλύτερο δωρητή με διαφορά— να περιορίζουν τη συνεισφορά τους περισσότερο από το μισό.

Ο Καρλ Σκάου, που ανέλαβε προσωρινά τη θέση του εκτελεστικού διευθυντή του WFP μετά την αποχώρηση της Σίντι Μακέιν για λόγους υγείας νωρίτερα φέτος, δήλωσε ότι το τεράστιο χάσμα ανάμεσα στις ανάγκες και τη διαθέσιμη χρηματοδότηση ανάγκασε τον οργανισμό να περιορίσει προγράμματα στήριξης για πληθυσμούς που βρίσκονται σε επισιτιστική κρίση, προκειμένου να επικεντρωθεί σε όσους βρίσκονται ήδη αντιμέτωποι με ακραίο λιμό.

«Παίρνουμε από τους πεινασμένους για να δώσουμε στους λιμοκτονούντες. Αυτή είναι η πραγματικότητα», δήλωσε ο Σκάου στον Guardian. «Μεγάλο μέρος αυτού οφείλεται στις συγκρούσεις. Πέρυσι είχαμε δύο επίσημα κηρυγμένους λιμούς. Αυτό δεν είχε συμβεί εδώ και δεκαετίες, επομένως μιλάμε για ιστορικά επίπεδα πείνας».

Οι δύο λιμοί που κηρύχθηκαν το 2025 ήταν στη Γάζα και στο Σουδάν. Η κατάσταση στη Γάζα έχει βελτιωθεί ελαφρώς μετά την εκεχειρία του Οκτωβρίου, ενώ το Σουδάν παραμένει η χειρότερη ανθρωπιστική κρίση στον κόσμο, με θύλακες λιμού να επιμένουν σε περιοχές του Νταρφούρ και του Νότιου Κορντοφάν.

«Στο μέτωπο της χρηματοδότησης, είχαμε μείωση σχεδόν 40% σε ετήσια βάση», είπε ο Σκάου, προσθέτοντας ότι αυτό επηρέασε άμεσα τα επίπεδα στελέχωσης, ιδιαίτερα στο Αφγανιστάν και την Υεμένη, όπου η κυβέρνηση Τραμπ διέκοψε κάθε χρηματοδότηση έκτακτης επισιτιστικής βοήθειας. «Αναγκαστήκαμε να απολύσουμε 5.000 ανθρώπους στο Αφγανιστάν. Αυτό σήμαινε ότι από το να στηρίζουμε 10 εκατομμύρια ανθρώπους, πέσαμε στα 2 εκατομμύρια. Ήταν μια τεράστια πτώση πέρυσι».

Περισσότεροι από 300 εκατομμύρια άνθρωποι αντιμετώπιζαν ήδη οξεία πείνα παγκοσμίως πριν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ξεκινήσουν πόλεμο με το Ιράν τον Φεβρουάριο, γεγονός που οδήγησε την Τεχεράνη να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ και στη συνέχεια σε αμερικανικό αντίποινο αποκλεισμού της ιρανικής ναυτιλίας.

Το WFP είχε εκτιμήσει νωρίτερα κατά τη διάρκεια του πολέμου με το Ιράν ότι, αν οι τιμές του πετρελαίου παρέμεναν πάνω από τα 100 δολάρια, άλλα 45 εκατομμύρια άνθρωποι θα αντιμετώπιζαν οξεία επισιτιστική ανασφάλεια. Η τιμή του Brent έπεσε κάτω από αυτό το όριο στα μέσα Μαΐου, αλλά μόνο αφού για εβδομάδες τον Μάρτιο και τον Μάιο βρισκόταν πολύ πάνω από τα 100 δολάρια. Παραμένει ακόμη 30% υψηλότερη από τον μέσο όρο πριν από τον πόλεμο και θα μπορούσε να αυξηθεί ξανά.

Ο πόλεμος και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ είχαν πολλαπλές συνέπειες στην παγκόσμια πείνα και στην ικανότητα του WFP να αποτρέπει θανάτους από λιμό. Πιο άμεσα, προκάλεσαν αύξηση των τιμών των τροφίμων, κυρίως λόγω του κόστους μεταφοράς.

«Οι τιμές των τροφίμων και της ενέργειας συνδέονται τόσο στενά, ώστε σε ορισμένα μέρη αν η τιμή της ενέργειας αυξηθεί κατά 30%, ο πληθωρισμός στα τρόφιμα σχεδόν ακολουθεί», είπε ο Σκάου. «Σε μια λιγότερο ανεπτυγμένη χώρα, ανάμεσα στους πιο ευάλωτους πληθυσμούς, οι άνθρωποι ήδη ξοδεύουν όλα τα χρήματά τους για φαγητό, άρα αυτό σημαίνει ότι τρώνε 30% ή 40% λιγότερο».

Η αύξηση της τιμής του πετρελαίου επηρεάζει επίσης άμεσα τις επιχειρήσεις του WFP για τη μεταφορά τροφίμων στους πληθυσμούς που βρίσκονται σε ανάγκη. Μεγαλύτερο μέρος του λειτουργικού κόστους κατευθύνεται πλέον στις μεταφορές, ενώ ορισμένες διαδρομές ανθρωπιστικής βοήθειας έχουν αποκλειστεί.

Για παράδειγμα, οι συνοριακές εντάσεις με την κυβέρνηση των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν τους τελευταίους μήνες οδήγησαν το Πακιστάν να κλείσει συνοριακές διελεύσεις, μπλοκάροντας τη συνήθη οδό για τη μεταφορά επισιτιστικής βοήθειας. Η σύγκρουση στον Κόλπο έκλεισε στη συνέχεια και το δεύτερο μεγαλύτερο σύνορο του Αφγανιστάν, με το Ιράν, με αποτέλεσμα το WFP να καταφύγει σε μακρινές και δαπανηρές χερσαίες διαδρομές.

Ο Σκάου είπε ότι 85.000 τόνοι επισιτιστικής βοήθειας που προορίζονταν για το Αφγανιστάν είχαν εγκλωβιστεί για μήνες στα σύνορα με το Πακιστάν, στη συνέχεια μεταφέρθηκαν στο Ντουμπάι και αποκλείστηκαν εκεί όταν ξέσπασε ο πόλεμος με το Ιράν. Το WFP τα έστειλε τελικά μέσω Τουρκίας και της Κασπίας Θάλασσας προς το Τουρκμενιστάν. Αναμενόταν να φτάσουν την περασμένη εβδομάδα, με καθυστέρηση επτά μηνών.

Η αύξηση των τιμών του πετρελαίου και το κύμα πληθωρισμού που έχει προκαλέσει παγκοσμίως επηρεάζουν επίσης τη διάθεση των χωρών-δωρητών να χρηματοδοτήσουν το WFP. Οι συνολικές δωρεές μειώθηκαν ήδη από 9,8 δισ. δολάρια το 2024 σε 6,5 δισ. δολάρια το 2025. Σε αυτό το διάστημα, η χρηματοδότηση των ΗΠΑ έπεσε από 4,4 δισ. σε 2,1 δισ. δολάρια, ενώ η βρετανική συνεισφορά μειώθηκε από 610 εκατ. σε 435 εκατ. δολάρια. Φέτος, οι εκτιμώμενες ανάγκες χρηματοδότησης ανέρχονται σε 13 δισ. δολάρια, αλλά μέχρι στιγμής έχουν συγκεντρωθεί μόνο 2,8 δισ.

Αυτές είναι όλες άμεσες επιπτώσεις του πολέμου με το Ιράν στην παγκόσμια πείνα, ενώ ήδη δημιουργούνται σοβαρά προβλήματα και για το επόμενο έτος, καθώς διαταράσσεται η εφοδιαστική αλυσίδα για το ένα τρίτο των παγκόσμιων θαλάσσιων μεταφορών λιπασμάτων.

«Στην ανατολική Αφρική, όλα τα λιπάσματα προέρχονται από τη Μέση Ανατολή και δεν έχουν ούτε τη δυνατότητα ούτε τους πόρους να αγοράσουν από αλλού», είπε ο Σκάου. «Άρα αυτό σημαίνει ότι, αν συνεχιστεί αυτή η κατάσταση, δεν θα υπάρχει καθόλου λίπασμα, και η ανατολική Αφρική μπαίνει τώρα στην περίοδο φύτευσης, επομένως θα δούμε τις επιπτώσεις στην παραγωγικότητα σε έξι έως εννέα μήνες».

Πέρα από τις άμεσες συνέπειες του πολέμου με το Ιράν, ο Σκάου αναφέρθηκε και στη διάβρωση των διεθνών κανόνων, που έχει καταστήσει το έργο ανθρωπιστικών εργαζομένων, όπως το προσωπικό του WFP, πιο επικίνδυνο από ποτέ. Περισσότεροι από 1.000 ανθρωπιστικοί εργαζόμενοι έχουν σκοτωθεί εν ώρα υπηρεσίας τα τελευταία τρία χρόνια.

Οι υποστηριζόμενες από το Ιράν δυνάμεις των Χούθι εξακολουθούν να κρατούν 38 εργαζομένους του WFP, τους οποίους συνέλαβαν πέρυσι με αβάσιμες κατηγορίες κατασκοπείας, οδηγώντας τον οργανισμό να αναστείλει τις δραστηριότητές του στις περιοχές που ελέγχουν οι Χούθι.

«Νιώθουμε πραγματικά αυτή τη γενικότερη αίσθηση αμφισβήτησης του κράτους δικαίου», είπε ο Σκάου. «Το βλέπουμε στα σημεία ελέγχου και οι πόλεμοι με drones ήταν καταστροφικοί. Χάνουμε περισσότερους συναδέλφους από ποτέ και είναι πολύ δύσκολο να αποδοθούν ευθύνες — δεν μπορούμε να πούμε ακριβώς ποιος έκανε τι — και σίγουρα δεν υπάρχει λογοδοσία. Ποτέ δεν ήταν πιο επικίνδυνο».