Στενά του Ορμούζ: Μια συμφωνία που μπορεί να ανατρέψει το αφήγημα Τραμπ

Μετά από μήνες πολεμικών επιχειρήσεων, αμερικανικών βομβαρδισμών και αλλεπάλληλων απειλών για τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ, Ουάσιγκτον και Τεχεράνη βρίσκονται  κοντά σε μια συμφωνία που θα επιτρέψει την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στο σημαντικότερο ενεργειακό πέρασμα του πλανήτη.

Όμως, όσο περισσότερες λεπτομέρειες βλέπουν το φως της δημοσιότητας, τόσο δημιουργείται η εντύπωση ότι το τελικό αποτέλεσμα ενδέχεται να απέχει σημαντικά από τους στόχους που είχε θέσει αρχικά η κυβέρνηση Τραμπ.

Αντί για μια συμφωνία που θα περιόριζε αποφασιστικά την επιρροή της Τεχεράνης, το υπό διαμόρφωση σχέδιο φαίνεται να της αναγνωρίζει έναν κομβικό ρόλο στη λειτουργία των Στενών του Ορμούζ, εξέλιξη που αρκετοί αναλυτές χαρακτηρίζουν ήδη ως πιθανή διπλωματική επιτυχία του Ιράν.

Όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εξαπέλυσαν τις επιθέσεις εναντίον του Ιράν, ο Ντόναλντ Τραμπ είχε διαμηνύσει ότι η ελευθερία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ αποτελεί αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα.

Μετά τις ιρανικές πυραυλικές επιθέσεις κατά αμερικανικών βάσεων, ο Αμερικανός πρόεδρος είχε προειδοποιήσει πως οι ΗΠΑ θα απαντούσαν δυναμικά, υπογραμμίζοντας ότι το Ορμούζ θα παρέμενε ανοικτό «με ή χωρίς το Ιράν».

Λίγες εβδομάδες αργότερα, όμως, οι συνομιλίες που εξελίσσονται με τη διαμεσολάβηση του Ομάν φαίνεται να οδηγούν σε μια πολύ πιο σύνθετη πραγματικότητα.

Τι προβλέπει το σχέδιο που βρίσκεται στο τραπέζι

Σύμφωνα με πληροφορίες από διπλωματικές πηγές, η συμφωνία που συζητείται προβλέπει τη δημιουργία δύο διαφορετικών θαλάσσιων διαδρόμων στα Στενά του Ορμούζ.

Το βασικό σενάριο προβλέπει ότι τα πλοία που εισέρχονται στον Περσικό Κόλπο θα κινούνται μέσω διαδρόμου που θα επιβλέπεται από το Ιράν ενώ τα εξερχόμενα πλοία θα χρησιμοποιούν διάδρομο υπό την ευθύνη του Ομάν.

Παράλληλα, σύμφωνα με το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών, Ιράν και Ομάν έχουν ήδη καταλήξει σε κοινή κατανόηση για τις συντεταγμένες των νέων θαλάσσιων διαδρόμων, ένα από τα σημαντικότερα τεχνικά βήματα πριν από την οριστική συμφωνία.

Παραμένει ωστόσο ανοιχτό το εάν το Ιράν θα αποκτήσει τελικά ακόμη μεγαλύτερο ρόλο στη συνολική διαχείριση της ναυσιπλοΐας.

Η σημαντικότερη διαφωνία αφορά το οικονομικό σκέλος της συμφωνίας Σύμφωνα με τις έως τώρα πληροφορίες η Τεχεράνη ζητά την επιβολή τελών διέλευσης ύψους περίπου 5%-7% στα εμπορικά φορτία, το Ομάν προτείνει αισθητά χαμηλότερες χρεώσεις ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες επιμένουν ότι η ναυσιπλοΐα πρέπει να παραμείνει απολύτως ελεύθερη, χωρίς οικονομική επιβάρυνση.

Η διαφωνία αυτή θεωρείται σήμερα το βασικό εμπόδιο για την ολοκλήρωση της συμφωνίας.

Υποχωρεί η Ουάσιγκτον;

Αν τελικά επιβεβαιωθούν οι όροι που συζητούνται, η εικόνα διαφέρει αισθητά από εκείνη που επικρατούσε όταν ξεκινούσε η σύγκρουση.

Αντί το Ιράν να απομακρυνθεί από το σημαντικότερο ενεργειακό πέρασμα του κόσμου, φαίνεται πως διατηρεί ενεργό και θεσμικό ρόλο στη λειτουργία του, συμμετέχει στον καθορισμό των νέων θαλάσσιων διαδρόμων, ενδέχεται να αποκομίσει και οικονομικά οφέλη μέσω των τελών διέλευσης, εφόσον αυτά συμφωνηθούν.

Με άλλα λόγια, η Τεχεράνη όχι μόνο παραμένει παρούσα, αλλά ενδέχεται να αποκτήσει και μεγαλύτερη διεθνή αναγνώριση στον τρόπο διαχείρισης του Ορμούζ.

Το ερώτημα αυτό τίθεται πλέον ολοένα και συχνότερα σε διπλωματικούς και αναλυτικούς κύκλους. Από τη μία πλευρά, η κυβέρνηση Τραμπ επιδιώκει να επανέλθει η ομαλότητα σε μια θαλάσσια αρτηρία από την οποία διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου, καθώς κάθε ημέρα αποκλεισμού προκαλεί έντονες αναταράξεις στις αγορές και στις τιμές της ενέργειας.

Από την άλλη, όμως, μια συμφωνία που αναγνωρίζει στο Ιράν θεσμικό ρόλο στη διαχείριση του περάσματος δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί δικαίωση των αρχικών αμερικανικών στόχων.

Δεν είναι τυχαίο ότι αρκετοί αναλυτές εκτιμούν πως η Ουάσιγκτον φαίνεται να μετακινείται από τη λογική της στρατιωτικής πίεσης προς έναν ρεαλιστικό συμβιβασμό, προκειμένου να αποκατασταθεί η σταθερότητα στην περιοχή.

Ο ρόλος του Ομάν και οι επόμενες ώρες που θα κρίνουν πολλά

Καταλυτική αποδεικνύεται η παρέμβαση του Ομάν, το οποίο διατηρεί διαχρονικά ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας τόσο με την Ουάσιγκτον όσο και με την Τεχεράνη. Το σουλτανάτο έχει αναλάβει τη διαμεσολάβηση των συνομιλιών και θεωρείται ότι θα αποτελέσει τον βασικό εγγυητή της εφαρμογής της συμφωνίας, εφόσον αυτή οριστικοποιηθεί.

Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι μια συμφωνία για το Ορμούζ θα μπορούσε να ανακοινωθεί ακόμη και μέσα στην εβδομάδα, υποστηρίζοντας ότι οι συνομιλίες με το Ιράν εξελίσσονται θετικά.

Ωστόσο, μέχρι στιγμής καμία πλευρά δεν έχει επιβεβαιώσει ότι έχει επιτευχθεί οριστική συμφωνία, ενώ κρίσιμα ζητήματα -όπως ο τελικός έλεγχος της ναυσιπλοΐας, τα τέλη διέλευσης και οι εγγυήσεις ασφαλείας- εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης.

Το μόνο βέβαιο είναι ότι, αν οι πληροφορίες που έχουν διαρρεύσει επιβεβαιωθούν, η τελική συμφωνία θα είναι πολύ διαφορετική από εκείνη που πολλοί ανέμεναν όταν ξεκινούσε η στρατιωτική σύγκρουση.