Θρήνος στην Ισπανία για το πολύνεκρο δυστύχημα – Τα 17 κρίσιμα λεπτά πριν την τραγωδία

Βυθισμένη στο πένθος είναι η Ισπανία μετά το πολύνεκρο σιδηροδρομικό δυστύχημα που σημειώθηκε σήμερα, Τετάρτη (28/10), αφήνοντας πίσω του δεκάδες νεκρούς και περισσότερους από 100 τραυματίες.

Την ώρα που οι οικογένειες των θυμάτων και ολόκληρη η χώρα προσπαθούν να διαχειριστούν το μέγεθος της τραγωδίας, οι έρευνες στρέφονται πλέον στα αίτια της σύγκρουσης, με κρίσιμα ερωτήματα να παραμένουν αναπάντητα για τις αστοχίες του συστήματος ασφαλείας και τις αποφάσεις που ελήφθησαν λίγο πριν από τη μοιραία πρόσκρουση.

Η σύγκρουση σημειώθηκε στο χιλιομετρικό σημείο 118, μεταξύ των περιοχών Μόρα, Οργκάθ και Ούρδα, όταν δύο αμαξοστοιχίες υψηλής ταχύτητας συγκρούστηκαν.

Σύμφωνα με τα πρώτα στοιχεία της έρευνας, το δυστύχημα φαίνεται να οφείλεται σε «ανθρώπινο λάθος» και «βλάβη του συστήματος».

Μέχρι στιγμής ο αριθμός των νεκρών είναι στους 68, ενώ πρόκειται για μία από τις χειρότερες σιδηροδρομικές τραγωδίες στην πρόσφατη ιστορία της χώρας.

Πρόκειται για το δεύτερο πολύνεκρο σιδηροδρομικό δυστύχημα μέσα σε λιγότερο από έναν χρόνο στη γραμμή που συνδέει τη Μαδρίτη με την Ανδαλουσία, στη νότια Ισπανία. Η σύγκρουση στο Ανταμούθ με 46 νεκρούς, στις 18 Ιανουαρίου, επίσης ανάμεσα σε δύο τρένα υψηλής ταχύτητας, είχε αναζωπυρώσει στην Ισπανία τη συζήτηση σχετικά με τη συντήρηση του σιδηροδρομικού δικτύου και την ασφάλεια των επιβατών, σε μια χώρα που αποτελεί τον δεύτερο δημοφιλέστερο τουριστικό προορισμό παγκοσμίως σε ετήσια βάση.

Ισπανικό συνδικάτο ζητά την παραίτηση του υπουργού Μεταφορών της χώρας

Το ισπανικό συνδικάτο CSIF ζητά την παραίτηση του υπουργού Μεταφορών, Όσκαρ Πουέντε, μετά τις δηλώσεις του ότι μια «ανεξήγητη» λανθασμένη εντολή από ελεγκτή κυκλοφορίας οδήγησε στο πολύνεκρο σιδηροδρομικό δυστύχημα της Τετάρτης.

Αναφερόμενος στις συνθήκες της σύγκρουσης, ο Πουέντε δήλωσε ότι βλάβη σε ηλεκτρονικό σύστημα προκάλεσε πρόβλημα στο σύστημα ασφαλείας σε τμήμα της γραμμής μήκους 63 χιλιομέτρων, με αποτέλεσμα να ακινητοποιηθούν αυτομάτως όλα τα τρένα στην περιοχή.

Σύμφωνα με τον ίδιο, στη συνέχεια η Adif, η κρατική εταιρεία που διαχειρίζεται το ισπανικό σιδηροδρομικό δίκτυο, ανέλαβε τον χειροκίνητο έλεγχο του συστήματος και αποφασίστηκε να επιτραπεί στην αμαξοστοιχία υψηλής ταχύτητας της Renfe να συνεχίσει την πορεία της προς τη Σεβίλλη, παρά το κόκκινο σήμα. Το τρένο συγκρούστηκε αργότερα με την ακινητοποιημένη αμαξοστοιχία της Iryo.

Σε απάντησή του, το CSIF ανέφερε σε ανάρτησή του στο X: «Απαιτούμε από την κυβέρνηση να σεβαστεί την έρευνα και το τεκμήριο αθωότητας του υπευθύνου κυκλοφορίας της Adif».

Το CSIF, ανεξάρτητο συνδικάτο και ένωση δημοσίων υπαλλήλων, κατηγόρησε τον Πουέντε ότι επιχειρεί να μετατρέψει έναν «εργαζόμενο που κάνει τη δουλειά του» σε αποδιοπομπαίο τράγο, αντί να «αναλάβει τις ευθύνες του». Το συνδικάτο ανέφερε επίσης ότι είχε προειδοποιήσει από τον Σεπτέμβριο για «υπερβολικά πολλές ώρες εργασίας στις βάρδιες της Adif».

Τι είπαν οι επιζώντες για τη στιγμή της σύγκρουσης

Επιβάτες περιέγραψαν στο CNN τη στιγμή της σύγκρουσης την Τετάρτη (28/10) ως «πολύ χαοτική», λέγοντας ότι αμέσως μετά την πρόσκρουση άνθρωποι εκτινάχθηκαν από τις θέσεις τους και έπεσαν ο ένας πάνω στον άλλον μέσα στα βαγόνια.

Μία επιζήσασα ανέφερε ότι τρία από τα βαγόνια βρίσκονταν σε ιδιαίτερα κακή κατάσταση.

«Το ένα είχε πιάσει φωτιά, σε ένα άλλο υπήρχαν άνθρωποι εγκλωβισμένοι που έκλαιγαν», είπε η επιβάτιδα, η οποία δεν θέλησε να δώσει το όνομά της. «Και στο βασικό βαγόνι που δέχθηκε το χτύπημα υπήρχαν άνθρωποι θαμμένοι κάτω από τα συντρίμμια».

Ένας ακόμη επιβάτης, ο 25χρονος Γιοάντερ, είπε: «Κοιμόμουν και, όταν ξύπνησα, ήδη χτυπούσα πάνω στα καθίσματα μπροστά μου».

Αναλυτικά οι εκτιμήσεις για τα αίτια του σιδηροδρομικού δυστυχήματος

Σύμφωνα με την ισπανική El Pais, οι πρώτες εκτιμήσεις των ερευνητών δείχνουν ότι ένας χειριστής έδωσε λανθασμένα εντολή στο AVE να συνεχίσει «κανονικά» την πορεία του και όχι με μέγιστη ταχύτητα 40 χλμ./ώρα, παρότι μπροστά του βρισκόταν ακινητοποιημένο τρένο της Iryo.

Ελεγκτής της Adif έδωσε εντολή σε αμαξοστοιχία AVE να ξεκινήσει, ενώ περίπου 25 χιλιόμετρα μπροστά της βρισκόταν ακινητοποιημένο τρένο της Iryo.

Παράλληλα, έδωσε οδηγία να συνεχίσει «κανονικά» την πορεία της, ενώ το πρωτόκολλο προβλέπει ότι σε περίπτωση κατάρρευσης του ηλεκτρονικού συστήματος ο συρμός θα έπρεπε να κινηθεί «με οπτική επιτήρηση», με ανώτατο όριο ταχύτητας τα 40 χλμ./ώρα, κάτι που θα του έδινε πολύ περισσότερο χρόνο για να φρενάρει.

Οι ερευνητές χαρακτηρίζουν το ανθρώπινο λάθος «ανεξήγητο», ενώ ο ελεγκτής βρίσκεται ήδη στο κέντρο ελέγχου με τη συνδρομή δικηγόρου και ψυχολόγου, λόγω της σοβαρότητας της κατάστασης, σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές.

Όλες οι εντολές έχουν καταγραφεί τόσο ηχητικά όσο και γραπτώς και έχουν ήδη εξεταστεί από τους τεχνικούς, με την πρώτη εικόνα να θεωρείται σαφής.

Το σύστημα σταμάτησε αυτόματα τα τρένα

Το σύστημα ασφαλείας προβλέπει ότι οι συγκεκριμένοι έλεγχοι πραγματοποιούνται αυτόματα και, όταν σημειώθηκε η πτώση του ηλεκτρονικού συστήματος ελέγχου, για λόγους που ακόμη δεν έχουν διευκρινιστεί, λειτούργησε κανονικά και ακινητοποίησε όλα τα τρένα στην περιοχή.

Ωστόσο, το σύστημα στη συνέχεια δίνει τη θέση του στον ανθρώπινο παράγοντα, και συγκεκριμένα σε χειριστή ο οποίος επιτηρείται από δεύτερο υπάλληλο, την απόφαση για το πώς θα επανεκκινήσει η κυκλοφορία.

Στις οθόνες του, ο ελεγκτής θα έπρεπε να βλέπει ότι υπήρχε ακινητοποιημένο τρένο στη γραμμή. Γι’ αυτό και, σύμφωνα με τις πηγές που επικαλείται η El País, κανείς δεν μπορεί να εξηγήσει πώς δόθηκε εντολή σε όλα τα ακινητοποιημένα τρένα να συνεχίσουν κανονικά την πορεία τους.

Ο υπουργός Μεταφορών της Ισπανίας, Όσκαρ Πουέντε, δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου ότι «ένα δυστύχημα από πρόσκρουση στο ισπανικό σιδηροδρομικό δίκτυο είναι πραγματικά αδιανόητο».

Όπως είπε, παρακολούθησε «πλήρη αναπαράσταση του δυστυχήματος» και είχε επίσης πρόσβαση σε μέρος του ηχητικού υλικού από τις επικοινωνίες ανάμεσα στο κέντρο ελέγχου και τα τρένα.

Ο Πουέντε επέμεινε στην εκδοχή που δείχνει προς «ανθρώπινο λάθος χειριστή της Adif μετά από βλάβη του κύριου συστήματος σηματοδότησης».

Η βλάβη στο σύστημα ασφαλείας

Το σύστημα ασφαλείας LZB, που ελέγχει τις γραμμές υψηλής ταχύτητας στην Ισπανία, παρουσίασε βλάβη περίπου στις 08:30 το πρωί της Τετάρτης «εξαιτίας προβλήματος επικοινωνίας στους υπολογιστές», σύμφωνα με τον υπουργό.

Η βλάβη είχε ως αποτέλεσμα να ακινητοποιηθούν περίπου έξι τρένα στην περιοχή του δυστυχήματος, τρία προς κάθε κατεύθυνση.

«Από εκείνο το σημείο και μετά υπάρχει επικοινωνία του κέντρου ελέγχου με τα ακινητοποιημένα τρένα και περίπου στις 08:36 λαμβάνεται η απόφαση το τρένο που τελικά συγκρούστηκε με το Iryo να συνεχίσει κανονικά την πορεία του», εξήγησε ο Πουέντε.

Δηλαδή, μόλις έξι λεπτά μετά τη διακοπή της κυκλοφορίας, ο χειριστής αποφάσισε να δώσει εντολή στα έξι τρένα να συνεχίσουν «κανονικά».

Ένας από τους μηχανοδηγούς, σύμφωνα με τον υπουργό, προειδοποίησε ότι το πρωτόκολλο προβλέπει σε τέτοιες περιπτώσεις κίνηση «με οπτική επιτήρηση», με ανώτατο όριο ταχύτητας τα 40 χλμ./ώρα. Ωστόσο, η συγκεκριμένη οδηγία δεν μεταφέρθηκε στο AVE που ενεπλάκη στο δυστύχημα.

«Δεν έπρεπε να είχε ξεκινήσει»

Σύμφωνα με τον υπουργό Μεταφορών, το συγκεκριμένο AVE «ήταν υποχρεωμένο να παραμείνει ακινητοποιημένο και δεν μπορούσε να συνεχίσει κανονικά την πορεία του, καθώς το κύκλωμα της γραμμής ήταν κατειλημμένο από το τρένο που είχε σταματήσει στην είσοδο του σταθμού, ενώ υπήρχε και κόκκινος σηματοδότης που απαγόρευε την επανεκκίνηση».

«Παρά ταύτα, δόθηκε εντολή ή άδεια από το κέντρο ελέγχου στο AVE να επανεκκινήσει περίπου στις 08:36», πρόσθεσε.

Από τις 08:36 έως περίπου τις 08:53, οπότε σημειώθηκε η σύγκρουση, το τρένο διένυσε περίπου 25 χιλιόμετρα, ενώ μπροστά του παρέμενε ακινητοποιημένο το Iryo.

Η ταχύτητα που είχε αναπτύξει το AVE δεν έχει ακόμη προσδιοριστεί, ωστόσο στο συγκεκριμένο τμήμα της γραμμής μπορεί να φτάσει έως και τα 200 χλμ./ώρα.

Τελικά, το AVE προσέκρουσε στο Iryo, το οποίο εξακολουθούσε να βρίσκεται ακινητοποιημένο στον σταθμό.

Με άλλα λόγια, για περίπου 17 λεπτά ο χειριστής μπορούσε να βλέπει στις οθόνες του ότι ένα τρένο κινούνταν προς το ακινητοποιημένο Iryo, χωρίς να του δώσει εντολή να σταματήσει, για λόγο που οι ερευνητές δεν μπορούν μέχρι στιγμής να εξηγήσουν.

«Ανεξήγητη» η απόφαση επανεκκίνησης

«Η απόφαση να επανεκκινήσει η κυκλοφορία χωρίς να έχει αποκατασταθεί το σύστημα είναι απόφαση που ανήκει στο κέντρο ελέγχου και είναι το ίδιο το κέντρο, μέσω των χειριστών του, που αποφασίζει την επανέναρξη της κυκλοφορίας υπό συνθήκες που, από τη δική μας οπτική, είναι ανεξήγητες», δήλωσε ο Όσκαρ Πουέντε.

Οι πηγές που επικαλείται η El País επιμένουν ότι δεν μπορεί να εξηγηθεί γιατί ο ελεγκτής δεν έκανε καμία ενέργεια ενώ έβλεπε ένα τρένο ακινητοποιημένο στη γραμμή και ένα δεύτερο να κατευθύνεται προς αυτό.

Ο μηχανοδηγός του AVE, όταν το LZB τίθεται εκτός λειτουργίας, δεν διαθέτει ηλεκτρονικό σύστημα που να τον προειδοποιεί ότι υπάρχει τρένο μπροστά του. Για τον λόγο αυτό εξαρτάται αποκλειστικά από τις οδηγίες που λαμβάνει από το κέντρο ελέγχου της Ατότσα.

Ακόμη πιο ανεξήγητο θεωρείται από τους ερευνητές το δεύτερο λάθος, δηλαδή η πλήρης παραβίαση του προβλεπόμενου πρωτοκόλλου.

Αντί να δοθεί εντολή σε όλα τα τρένα να κινηθούν «με οπτική επιτήρηση» και με πολύ χαμηλότερη ταχύτητα λόγω της βλάβης του ηλεκτρονικού συστήματος, οι συρμοί έλαβαν οδηγία να κινηθούν με κανονική ταχύτητα.

Τα άλλα τέσσερα τρένα δεν αντιμετώπισαν πρόβλημα, επειδή οι γραμμές μπροστά τους ήταν ελεύθερες.

Το AVE, όμως, κατευθύνθηκε προς το ακινητοποιημένο Iryo ενώ επιτάχυνε. Στο συγκεκριμένο τμήμα η ταχύτητα μπορεί να φτάσει τα 200 χλμ./ώρα, αν και οι ερευνητές δεν έχουν ακόμη εξακριβώσει με ποια ακριβώς ταχύτητα έγινε η σύγκρουση.

Δεκαεπτά λεπτά μετά την εντολή επανεκκίνησης και αφού είχε διανύσει τα 25 χιλιόμετρα, το AVE προσέκρουσε από πίσω στο Iryo.

Η σύγκρουση προκάλεσε τον εκτροχιασμό και την καταστροφή αρκετών βαγονιών σε πρανές δίπλα στη γραμμή, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους τουλάχιστον 68 άνθρωποι.