Το μάθημα Λούλα και Νετανιάχου για τον Τραμπ

Λίγες ημέρες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ, που για πολλούς ψηφοφόρους αποτελούν ευκαιρία να περιορίσουν την ισχύ ενός αντιδημοφιλούς 80χρονου προέδρου, οι κάλπες σε Βραζιλία και Ισραήλ έστειλαν μια διαφορετική προειδοποίηση: οι πολιτικοί που κυριαρχούν επί δεκαετίες στη δημόσια ζωή μιας χώρας δεν φτάνουν στην κορυφή τυχαία — ούτε αποχωρούν εύκολα από αυτή.

Στη Βραζιλία, ο Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα εξασφάλισε τέταρτη προεδρική θητεία, διαψεύδοντας όσους πίστευαν ότι οι ψηφοφόροι ήταν έτοιμοι να τον αντιμετωπίσουν ως πολιτικό του παρελθόντος.

Στο Ισραήλ, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου έχασε την κοινοβουλευτική του πλειοψηφία, αλλά κατάφερε να παραμείνει κεντρικός παίκτης και να δυσκολέψει τους αντιπάλους του να συγκροτήσουν βιώσιμη κυβερνητική εναλλακτική.

Ο 81χρονος Λούλα και ο 77χρονος Νετανιάχου δεν έχουν σχεδόν τίποτα κοινό πολιτικά. Έχουν, όμως, δύο κοινά χαρακτηριστικά: εξαιρετική αντοχή και βαθιά σύνδεση με τις εκλογικές τους βάσεις.

Για περισσότερες από δύο δεκαετίες έχουν επιβιώσει από πολιτικές κρίσεις, δικαστικές περιπέτειες, ήττες και αμφισβήτηση. Και στις δύο περιπτώσεις, ένα σημαντικό τμήμα των ψηφοφόρων τους εξακολουθεί να τους αντιμετωπίζει ως πρόσωπα που εκπροσωπούν όχι απλώς ένα κόμμα, αλλά μια ολόκληρη κοινωνική και πολιτική ταυτότητα.

Όπως αναφέρει σε ανάλυσή του το Politico, κάτι αντίστοιχο ισχύει και για τον Ντόναλντ Τραμπ. Αν ο Αμερικανός πρόεδρος έχει ακόμη μία πολιτική  «επιστροφή», αυτή πιθανότατα θα μοιάζει περισσότερο με όσα συνέβησαν στη Βραζιλία και το Ισραήλ παρά με όσα έχει παρουσιάσει μέχρι σήμερα στη δεύτερη θητεία του.

Το πρόβλημα του Τραμπ: Η καθημερινότητα των ψηφοφόρων

Από την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο το 2025, ο Τραμπ δυσκολεύεται να μετατρέψει τις πολιτικές του επιλογές σε απτά οφέλη για μεγάλο μέρος των ψηφοφόρων.

Το 2024 είχε επιστρέψει στην εξουσία υποσχόμενος να περιορίσει τον πληθωρισμό και καταγγέλλοντας τους ακριβούς και αχρείαστους πολέμους στο εξωτερικό.

Ωστόσο, οι βασικές επιλογές της δεύτερης θητείας του —από τον εμπορικό πόλεμο έως την απόπειρα αλλαγής καθεστώτος στο Ιράν, συνδέθηκαν με υψηλότερο κόστος στην υγειονομική περίθαλψη, στα καταναλωτικά αγαθά και στην ενέργεια.

Και ενώ οι ενδιάμεσες εκλογές πλησιάζουν, το κεντρικό μήνυμα της εκστρατείας του παραμένει θολό.

Ο Τραμπ επιμένει να παρουσιάζει τους Δημοκρατικούς ως ακραίους και «τρελούς», όμως η δική του προεκλογική καμπάνια συχνά φαίνεται να μην έχει σταθερό άξονα.

Στον αντίποδα, οι καμπάνιες του Λούλα και του Νετανιάχου είχαν κάτι που σήμερα λείπει από τον Τραμπ: σαφή στόχευση. Και οι δύο γνώριζαν ποιο ακροατήριο ήθελαν να κινητοποιήσουν και ποιο μήνυμα έπρεπε να του στείλουν.

Ο Λούλα επέστρεψε στη βάση του

Στη Βραζιλία, ο Λούλα επένδυσε στις ταξικές και περιφερειακές διαιρέσεις που έχουν καθορίσει ολόκληρη την πολιτική του διαδρομή.

Αύξησε τις κοινωνικές παροχές, υποσχέθηκε δωρεάν δημόσιες συγκοινωνίες τα Σαββατοκύριακα και τάχθηκε υπέρ μικρότερης εβδομάδας εργασίας.

Ο 45χρονος αντίπαλός του, Φλάβιο Μπολσονάρου, αντίθετα, έχασε έδαφος τις τελευταίες ημέρες της εκστρατείας μετά από ένα υποτιμητικό σχόλιο για εργατικό ατύχημα που είχε ο Λούλα όταν ήταν νεαρός μεταλλεργάτης.

Για πολλούς ψηφοφόρους, το σχόλιο δεν ακούστηκε ως επίθεση μόνο στον Λούλα, αλλά ως περιφρόνηση προς την ίδια την εργατική τάξη που εκείνος εκπροσωπεί πολιτικά εδώ και δεκαετίες.

Ο Νετανιάχου επέλεξε την πόλωση

Στο Ισραήλ, ο Νετανιάχου ακολούθησε άλλη διαδρομή, αλλά με εξίσου σαφή στόχευση.

Επένδυσε στον φόβο και την πόλωση. Δημοσίευσε εικόνα που δημιουργήθηκε με τεχνητή νοημοσύνη και έδειχνε πυρηνικό πλήγμα στο Τελ Αβίβ, κατηγόρησε τους αντιπάλους του ότι είναι υπερβολικά επιεικείς απέναντι στο Ιράν και επιτέθηκε στα αραβικά κόμματα παρουσιάζοντάς τα ως απειλή από το εσωτερικό.

Ισραηλινά και αμερικανικά μέσα μετέδωσαν επίσης ότι πίεσε για νέα στρατιωτικά πλήγματα κατά του Ιράν πριν από τις εκλογές, σε μια κίνηση που θα μπορούσε να αλλάξει δραστικά την ατζέντα των τελευταίων ημερών.

Το κοινό στοιχείο με τον Λούλα δεν ήταν η ιδεολογία. Ήταν η πολιτική ακρίβεια: και οι δύο ήξεραν ποια κοινωνικά και πολιτικά ένστικτα έπρεπε να ενεργοποιήσουν.

Η καμπάνια του Τραμπ δείχνει πιο αποσπασματική

Σε αυτό το επίπεδο, η προεκλογική στρατηγική του Τραμπ εμφανίζεται πολύ λιγότερο συγκροτημένη.

Έριξε στο τραπέζι την ιδέα για επιταγές 5.000 δολαρίων σε Αμερικανούς πολίτες εφόσον οι Ρεπουμπλικανοί διατηρήσουν τον έλεγχο του Κογκρέσου, για να δει στελέχη του ίδιου του κόμματός του να την απορρίπτουν ως υπερβολικά δαπανηρή.

Παράλληλα, ανακοίνωσε τοπικές παροχές, όπως χρηματοδότηση για αγωγό στην Αλάσκα ή εξαιρέσεις από δασμούς για το Μέιν. Τέτοιες κινήσεις μπορεί να έχουν εκλογική αξία σε επιμέρους πολιτείες, δύσκολα όμως υποκαθιστούν ένα καθαρό εθνικό μήνυμα για το κόστος ζωής.

Το ίδιο πρόβλημα εμφανίζεται και στον πόλεμο με το Ιράν. Η σύγκρουση έχει δημιουργήσει ρήγματα ακόμη και μέσα στη βάση MAGA, όμως ο Τραμπ δεν έχει καταφέρει μέχρι στιγμής να τα γεφυρώσει. Άλλοτε προειδοποιεί για πυρηνικές απειλές στη Νότια Καλιφόρνια και άλλοτε διαβεβαιώνει ότι ο πόλεμος θα τελειώσει μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου, την ώρα που το υψηλό κόστος των καυσίμων παραμένει καθημερινό πρόβλημα για τους ψηφοφόρους.

Για έναν πολιτικό που κυριαρχεί στην αμερικανική πολιτική εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία, η σημερινή εκστρατεία μπορεί να είναι από τις λιγότερο αποτελεσματικές που έχει πραγματοποιήσει.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η πολιτική ιστορία του Τραμπ τελειώνει στις ενδιάμεσες εκλογές.

Ακόμη και μια μεγάλη ήττα των Ρεπουμπλικανών θα του άφηνε άλλα δύο χρόνια στον Λευκό Οίκο. Χρόνο για να ανασυνταχθεί, να επιστρέψει στα μηνύματα που τον έφεραν στην εξουσία και να επιχειρήσει να επανασυνδεθεί με τη βάση του.

Και εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο μάθημα από τις εκλογές σε Βραζιλία και Ισραήλ.

Οι πολιτικοί που έχουν επιβιώσει επί δεκαετίες δεν πρέπει να κρίνονται μόνο από την τελευταία τους ήττα, την ηλικία τους ή μια περίοδο χαμηλής δημοτικότητας. Διαθέτουν δίκτυα, πολιτικά αντανακλαστικά και —κυρίως— έναν πυρήνα ψηφοφόρων που μπορεί να παραμένει πιστός ακόμη και όταν όλα δείχνουν ότι ο πολιτικός τους κύκλος κλείνει.

Για τους αντιπάλους του Τραμπ, επομένως, το μήνυμα από το εξωτερικό είναι απλό: Μην ξεγράφετε έναν παλιό πολιτικό που ξέρει ότι ο χρόνος του τελειώνει.