Τραμπ – Νετανιάχου: Κρίσιμη συνάντηση σε βαρύ κλίμα – Πώς φτάσαμε στο “όλοι σε μισούν πλέον”

Για χρόνια, οι επισκέψεις του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου στην Ουάσινγκτον για να συναντήσει τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ακολουθούσαν ένα προσεκτικά σκηνοθετημένο τελετουργικό: κόκκινο χαλί, θερμή χειραψία και κοινά μηνύματα για τη στενή συμμαχία Ισραήλ και Ηνωμένων Πολιτειών.

Ωστόσο, η σχέση τους έχει αλλάξει αισθητά από την τελευταία τους συνάντηση, πριν από πέντε μήνες. Η στενή συνεργασία και οι εγκωμιαστικές δηλώσεις που χαρακτήρισαν την έναρξη του πολέμου με το Ιράν έχουν δώσει τη θέση τους σε οργισμένα ξεσπάσματα του Τραμπ, με βαριές εκφράσεις, εναντίον του πιο ένθερμου διεθνούς υποστηρικτή του.

Πρόκειται για την έβδομη επίσκεψη του Νετανιάχου στις ΗΠΑ από την επιστροφή του Τραμπ στην εξουσία — περισσότερες από οποιονδήποτε άλλο ηγέτη στον κόσμο. Αυτή τη φορά, όμως, φτάνει στην Ουάσινγκτον ως ένας πρωθυπουργός που βρίσκεται αντιμέτωπος με εκλογές και επιχειρεί να αποκαταστήσει μια σχέση που εμφανίζει πλέον εμφανή σημάδια έντασης.

Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο και ισραηλινή πηγή που επικαλείται το CNN, ο Νετανιάχου προσπαθούσε εδώ και αρκετές εβδομάδες να εξασφαλίσει μία “πρόσκληση” για τον Λευκό Οίκο, προκειμένου να συζητήσει την εξέλιξη του πολέμου με το Ιράν και να προειδοποιήσει τον Τραμπ να μην προχωρήσει σε διπλωματικές παραχωρήσεις.

Ο Τραμπ εμφανιζόταν απρόθυμος να συναντηθεί μαζί του, ενώ ορισμένοι αξιωματούχοι του Λευκού Οίκου εξέφραζαν τη δυσαρέσκειά τους για τις ισραηλινές προσπάθειες να εξασφαλιστεί η συνάντηση μέσω διαρροών στα μέσα ενημέρωσης — να «δημιουργηθεί μια συνάντηση διά της επιμονής», όπως ανέφερε ο Αμερικανός αξιωματούχος.

Η κηδεία του Αμερικανού γερουσιαστή Λίντσεϊ Γκράχαμ αυτή την εβδομάδα προσέφερε την ευκαιρία για μια κατ’ ιδίαν συνάντηση, παρότι αυτή θα έχει δευτερεύοντα χαρακτήρα σε σχέση με την κύρια εκδήλωση.

Ανώτερος αξιωματούχος της αμερικανικής κυβέρνησης δήλωσε ότι ο Τραμπ διατηρεί «ισχυρή σχέση» με τον Νετανιάχου και ότι το Ισραήλ «δεν έχει μεγαλύτερο φίλο» από τον Αμερικανό πρόεδρο.

«Οι Αμερικανοί και οι σύμμαχοί μας σε όλο τον κόσμο είναι ήδη ασφαλέστεροι χάρη στις τολμηρές ενέργειες των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ, οι οποίες αποσκοπούσαν στο να στερήσουν από το ιρανικό καθεστώς τη δυνατότητα ανάπτυξης πυρηνικού όπλου», δήλωσε ο αξιωματούχος στο CNN.

Από τον κοινό πόλεμο στο Ιράν στη σύγκρουση για την επόμενη μέρα

Όταν οι δύο ηγέτες συναντήθηκαν για τελευταία φορά, τον Φεβρουάριο, έθεσαν τις βάσεις για τη μετέπειτα κοινή στρατιωτική εκστρατεία εναντίον του Ιράν. Τα πρώτα πλήγματα του πολέμου αποτέλεσαν επίδειξη πρωτοφανούς στρατιωτικού συντονισμού, τον οποίο τόσο ο Νετανιάχου όσο και ο Τραμπ πρόβαλαν και επαίνεσαν με ενθουσιασμό.

Καθώς, όμως, ο πόλεμος παρατεινόταν χωρίς να επιτυγχάνεται ο υπερβολικά φιλόδοξος στόχος της ανατροπής του ιρανικού καθεστώτος, οι διαφορές μεταξύ τους έγιναν ξεκάθαρες: ο Νετανιάχου ήθελε να συνεχίσει την πίεση, ενώ ο Τραμπ αναζητούσε διέξοδο.

Πριν από την έναρξη του πολέμου, ο Αμερικανός πρόεδρος είχε πειστεί από τον Ισραηλινό πρωθυπουργό και άλλους ότι η σύγκρουση θα παρέμενε περιορισμένη και θα διαρκούσε μόλις λίγες εβδομάδες.

Αρκετούς μήνες αργότερα, η οργή του για τη σημερινή κατάσταση —ένα εύθραυστο και αιματηρό αδιέξοδο— έχει οδηγήσει σε ιδιωτικές συσκέψεις γεμάτες χαρακτηρισμούς και σε εκρήξεις θυμού κατά του καθεστώτος της Τεχεράνης, επειδή δεν υποχώρησε όπως αρχικά ανέμενε, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο.

Ο Νετανιάχου σχεδιάζει να παρουσιάσει στον Τραμπ νέα στοιχεία των υπηρεσιών πληροφοριών σχετικά με την κατάσταση του πυρηνικού και στρατιωτικού προγράμματος που ανασυγκροτεί το Ιράν, ανέφερε ισραηλινή πηγή.

Η ίδια πηγή πρόσθεσε, ωστόσο, ότι το Ισραήλ εκτιμά πως «ο Τραμπ δεν ενδιαφέρεται ιδιαίτερα να επαναλάβει μια γενικευμένη σύγκρουση, τουλάχιστον πριν από τις αμερικανικές εκλογές του Νοεμβρίου».

Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός απέφυγε να συγκρουστεί δημόσια με τον Τραμπ για την αιφνιδιαστική εκεχειρία του Απριλίου. Ωστόσο, οι πολιτικοί του σύμμαχοι επέκριναν σφοδρά τη συμφωνία με το Ιράν, ενώ μέσα ενημέρωσης που πρόσκεινται στον Νετανιάχου επιτέθηκαν ανοιχτά στους αρχιτέκτονές της: τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς, τον Τζάρεντ Κούσνερ και τον Στιβ Γουίτκοφ.

Ο Βανς, από την πλευρά του, κατηγόρησε μέλη της κυβέρνησης Νετανιάχου ότι προσπαθούν να υπονομεύσουν τις διαπραγματεύσεις με το Ιράν και να στρέψουν την αμερικανική κοινή γνώμη κατά της συμφωνίας. Προειδοποίησε, μάλιστα, ότι το Ισραήλ αποξενώνει «τον μοναδικό ισχυρό σύμμαχο που του έχει απομείνει».

Ο Τραμπ γνωρίζει πολύ καλά τις πολιτικές πιέσεις που αντιμετωπίζει ο Νετανιάχου ενόψει των εθνικών εκλογών του Οκτωβρίου στο Ισραήλ και αντιλαμβάνεται ότι η υποστήριξή του προς τον πρωθυπουργό θα μπορούσε να αποδειχθεί καθοριστική, σύμφωνα με αξιωματούχους.

Έχοντας επίγνωση αυτής της επιρροής, ο Τραμπ έχει προσφέρει επιλεκτικά τη στήριξή του. Την περασμένη εβδομάδα, για παράδειγμα, δήλωσε ότι ο Νετανιάχου δεν θα συλληφθεί εάν επισκεφθεί τις Ηνωμένες Πολιτείες, μετά την αρχική άρνηση του δημάρχου της Νέας Υόρκης Ζοχράν Μαμντάνι να ανακαλέσει σχετική προεκλογική του δέσμευση.

Ο Τραμπ δεν έχει κατηγορήσει τον Νετανιάχου για το σημερινό αδιέξοδο, τουλάχιστον δημοσίως. Ωστόσο, τον έχει χαρακτηρίσει «τρελό» και «δύσκολο», επειδή συνέχισε τους βομβαρδισμούς στον Λίβανο, θέτοντας σε κίνδυνο την εκεχειρία.

Παράλληλα, τον επέπληξε έντονα σε τηλεφωνική τους επικοινωνία επειδή απομακρυνόταν από τους πολεμικούς στόχους που είχε θέσει ο ίδιος ο Τραμπ. Οι αποκλίσεις τους, άλλωστε, δεν περιορίζονται μόνο στο Ιράν.

Καθώς ο Τραμπ πίεζε τον Νετανιάχου να σταματήσει τις επιχειρήσεις εναντίον της Χεζμπολάχ, ο Λίβανος εξελίχθηκε σε ακόμη ένα σημείο τριβής. Σε τηλεφωνική επικοινωνία στις αρχές Ιουνίου, την οποία αποκάλυψε το Axios, ο Τραμπ φέρεται να είπε στον Νετανιάχου: «Όλοι σε μισούν πλέον… Όλοι μισούν το Ισραήλ εξαιτίας αυτού».

Το Ισραήλ συμφώνησε τελικά, πριν από έναν μήνα, σε τριμερή συμφωνία με τον Λίβανο, αλλά αρνείται να αποσύρει πλήρως τις δυνάμεις του από τον νότιο Λίβανο προτού αφοπλιστεί η Χεζμπολάχ.

Ο Νετανιάχου ενημέρωσε την Κυριακή το υπουργικό συμβούλιο ασφαλείας ότι η κυβέρνηση Τραμπ επιθυμεί την αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων από θέσεις στον Λίβανο, καθώς και στη Γάζα και τη Συρία, σύμφωνα με ισραηλινή πηγή που ενημερώθηκε για τη συνεδρίαση.

Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός ξεκαθάρισε ότι σκοπεύει να αντιταχθεί σε αυτή την πρόταση, ανέφερε η ίδια πηγή στο CNN.

Τι θα ζητήσει ο Νετανιάχου από τον Τραμπ

Πέρα από τις μακροχρόνιες περιφερειακές συγκρούσεις, δύο ακόμη ζητήματα ανέκυψαν τις τελευταίες εβδομάδες: τα πιθανά σχέδια του Τραμπ να πουλήσει προηγμένα μαχητικά αεροσκάφη F-35 στην Τουρκία και η συμφωνία Ηνωμένων Πολιτειών και Σαουδικής Αραβίας για την πυρηνική ενέργεια για ειρηνικούς σκοπούς.

Ισραηλινοί αξιωματούχοι ανησυχούν ότι η πώληση των αεροσκαφών θα μπορούσε να υπονομεύσει την ποιοτική στρατιωτική υπεροχή της χώρας, ενώ η πυρηνική συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία ενδέχεται να πυροδοτήσει μια περιφερειακή κούρσα πυρηνικών εξοπλισμών.

Ο Τραμπ έχει συνδέσει δημοσίως τη συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία με την εξομάλυνση των σχέσεων του Ριάντ με το Ισραήλ και τη διεύρυνση των Συμφωνιών του Αβραάμ, αν και η σαουδαραβική πλευρά δεν έχει επιβεβαιώσει ούτε αποδεχθεί μια τέτοια σύνδεση.

Ερωτηθείς τη Δευτέρα για το ενδεχόμενο πώλησης των μαχητικών στην Τουρκία και για την αντίθεση του Νετανιάχου σε μια τέτοια συμφωνία, ο Τραμπ απάντησε ότι «κανείς» δεν αποφασίζει για τις πωλήσεις εκτός από τον ίδιο, χαρακτηρίζοντας την Τουρκία «εξαιρετικό σύμμαχο».

Πριν από την αναχώρησή του τη Δευτέρα, ο Νετανιάχου δήλωσε ότι σκοπεύει να συζητήσει «όλα τα ζητήματα που βρίσκονται στην ημερήσια διάταξη, με πρώτο και κυριότερο το Ιράν».

«Φυσικά, στόχος μας είναι να διαφυλάξουμε την ασφάλειά μας και, παράλληλα, να διευρύνουμε τον κύκλο της ειρήνης γύρω μας», πρόσθεσε.

Σύμφωνα με την ισραηλινή πηγή, ο Νετανιάχου θα ζητήσει διαβεβαιώσεις ότι οποιαδήποτε πώληση όπλων στην Τουρκία ή πυρηνική συνεργασία με τη Σαουδική Αραβία δεν θα υπονομεύσει τη στρατιωτική υπεροχή του Ισραήλ.

Παράλληλα, θα επιδιώξει πρόοδο προς μια νέα μακροπρόθεσμη αμυντική συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ισραήλ, η οποία θα αντικαταστήσει το μνημόνιο της εποχής Ομπάμα που πρόκειται να λήξει.

«Ο Νετανιάχου θέλει να αφήσει πίσω του τον πόλεμο και να προχωρήσει σε άλλα ζητήματα —όπως μια συμφωνία ασφαλείας ή ενδεχομένως η εξομάλυνση των σχέσεων με τη Σαουδική Αραβία— και να διασφαλίσει ότι βρίσκεται σε συντονισμό με τον Τραμπ σε θέματα που μπορεί να αξιοποιήσει στις εκλογές», ανέφερε η πηγή.

Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός θεωρεί ότι η απευθείας επικοινωνία με τον Τραμπ μπορεί να παρακάμψει τις διαφωνίες που υπάρχουν στο εσωτερικό της αμερικανικής κυβέρνησης, πρόσθεσε η ίδια πηγή.

Ο Νετανιάχου έχει υποβαθμίσει τις εντάσεις, χαρακτηρίζοντάς τες «τακτικές» διαφωνίες και επιμένοντας ότι η σχέση τους παραμένει στενότερη από ποτέ.

Ισραηλινός αξιωματούχος, ωστόσο, δήλωσε ότι χρειάστηκε χρόνος για να προγραμματιστεί η συνάντηση με τον Τραμπ και ότι, αρχικά, ο Νετανιάχου «είχε μπλοκαριστεί», χωρίς να είναι σαφές από ποιον.

Η συνάντηση επιβεβαιώθηκε μόνο αφότου ο Νετανιάχου ανακοίνωσε ότι θα παραστεί στην κηδεία του Γκράχαμ.

Το διακύβευμα για τον Νετανιάχου είναι μεγαλύτερο από ποτέ. Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες δημοσκοπήσεις, απέχει σημαντικά από την πλειοψηφία που χρειάζεται για να εξασφαλίσει μία ακόμη θητεία στις εκλογές του Οκτωβρίου.

Ο Τραμπ αποτελεί εδώ και χρόνια ένα από τα πολυτιμότερα πολιτικά «όπλα» του. Η επίδειξη της συνεχιζόμενης επιρροής του στην Ουάσινγκτον έχει μεγάλη σημασία για τον Νετανιάχου, ο οποίος εξακολουθεί να ελπίζει ότι θα υποδεχθεί τον Αμερικανό πρόεδρο στο Ισραήλ πριν από τις εκλογές.

Αξιοσημείωτο είναι ότι, προς το παρόν, δεν προβλέπεται δημόσια φωτογράφιση από τη συνάντησή τους. Ωστόσο, και η συνάντηση του Φεβρουαρίου είχε πραγματοποιηθεί μακριά από τις κάμερες, λόγω του ευαίσθητου στρατιωτικού σχεδιασμού που προηγήθηκε του πολέμου.

Η διακριτικότητα αυτή τη φορά θα μπορούσε να αποκρύπτει είτε την επόμενη εκστρατεία εναντίον του Ιράν είτε τις εντάσεις γύρω από την επόμενη εκεχειρία.