Υψηλό το τίμημα στην υγεία και στην οικονομία όταν τα επιστημονικά δεδομένα μένουν εκτός συζήτησης

Ανοίγοντας τη συζήτηση η κ. Νικολοπούλου, επεσήμανε ότι συνηθίζουμε να εξετάζουμε τις παρεμβάσεις στις πολιτικές υγείας με όρους κόστους. Ωστόσο, στην πρόληψη υπολογίζεται η θνησιμότητα και νοσηρότητα, η ποιότητα ζωής, η απώλεια παραγωγικότητας, η πίεση στον δημόσιο προϋπολογισμό, η οικονομική ανάπτυξη και η κοινωνική ευημερία. Αναφερόμενη στην πρόσφατη ψηφοφορία της Επιτροπής Δημόσιας Υγείας (SANT) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Σχεδίου για την Καταπολέμηση του Καρκίνου (European Beating Cancer Plan – BECA), η κ. Νικολοπούλου ανέφερε ότι αυτή συμπεριέλαβε προτάσεις για καθολικά αυστηρότερη ρύθμιση στα προϊόντα καπνού και νικοτίνης. Και αυτή η ψηφοφορία έρχεται μερικές ημέρες μετά την υιοθέτηση από το Ευρωκοινοβούλιο της πολιτικής του για τα καρδιαγγειακά νοσήματα που αναγνωρίζει ότι υπάρχει διαφορετικό προφίλ κινδύνου μεταξύ των διαφόρων προϊόντων καπνού και νικοτίνης. Τα παραπάνω θέτουν το ερώτημα με ποιο τρόπο η επιστημονική τεκμηρίωση θα μπορεί σε σταθερή βάση να μεταφράζεται σε πολιτικές υγείας.

Οικονομική Πίεση στα Συστήματα Υγείας και Στρατηγικές Πρόληψης

Ο Andrzej Fal, President, Polish Society of Public Health, Director, Institute of Medical Science, UKSW, Poland, έκανε αναφορά στα στοιχεία για τα μη μεταδιδόμενα νοσήματα (NCDs), τονίζοντας ότι το άμεσο κόστος για τα πέντε σοβαρότερα μη μεταδιδόμενα νοσήματα στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανέρχεται σε 530 δισ. ευρώ ετησίως, που ισοδυναμεί με πάνω από 3% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ. Το κόστος από την απώλεια παραγωγικότητας στην Ευρώπη ανέρχεται σε 514,5 δισ. δολάρια ετησίως. Και το μέλλον φαντάζει δυσοίωνο, καθώς οι δαπάνες υγείας στην Ε.Ε. αναμένεται να αυξηθούν από 6,6% του ΑΕΠ το 2024 σε 7,7% το 2070, εάν δεν υπάρξει κάποια δημοσιονομική παρέμβαση.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέθεσε ο κ. Fal, 1,8 εκατομμύρια θάνατοι θα μπορούσαν κάθε χρόνο να αποφευχθούν στην Ευρώπη (WHO Region). Το 60% των παραπάνω θανάτων θα μπορούσε να προληφθεί, με τις κατάλληλες πολιτικές δημόσιας υγείας και οι άνθρωποι αυτοί δεν θα εμφάνιζαν καν τα εν λόγω νοσήματα. Παράλληλα, το υπόλοιπο 40% των θανάτων θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί, με έγκαιρη πρόσβαση σε ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και νοσοκομειακή φροντίδα. Δυστυχώς, όπως επεσήμανε ο A.Fal, η περίθαλψη είναι σταθερά υποχρηματοδοτούμενη στην Ευρώπη, παρότι ευθύνεται για το 60% του δημοσιονομικού και επιδημιολογικού ελλείμματος.

Επιδημιολογικά Δεδομένα στην Πολωνία

Το 25% των θανάτων από καρκίνο στην Πολωνία σχετίζεται με το κάπνισμα και το 7% με την κατανάλωση αλκοόλ. Η επιβάρυνση από το κάπνισμα αντιστοιχεί σε σχεδόν 6.000 χαμένα DALYs (έτη υγιούς ζωής που χάνονται λόγω πρόωρου θανάτου ή/και αναπηρίας/νόσου) ανά 100.000 κατοίκους, ενώ προκαλεί 70.000–80.000 θανάτους ετησίως. Επιπλέον, παρατηρούνται έντονες περιφερειακές ανισότητες. Ενώ τα ποσοστά βλάβης από το κάπνισμα δείχνουν ελαφρά σταθεροποίηση, η θνησιμότητα από το αλκοόλ αυξήθηκε κατά 35% τα τελευταία 30 χρόνια. Οι θάνατοι από αλκοόλ πλήττουν κυρίως νέους παραγωγικής ηλικίας 40–45 ετών, προκαλώντας τεράστια οικονομική ζημία. Αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για την Πολωνία, όπου τις επόμενες δεκαετίες ο πληθυσμός αναμένεται να μειωθεί στο μισό (από 38 σε 19 εκατομμύρια) και το εργατικό δυναμικό θα αποτελεί λιγότερο από το 50% του πληθυσμού.

Ο Φαύλος Κύκλος της Υποχρηματοδότησης

Στο παρελθόν τα συστήματα υγείας δεν χρηματοδοτούσαν πολιτικές που στοχεύουν ριζική αντιμετώπιση των τροποποιήσιμων παραγόντων κινδύνου για την υγεία (παχυσαρκία, κάπνισμα, κατανάλωση αλκοόλ κ.ά.), με αποτέλεσμα αυτοί οι παράγοντες να οδηγήσουν στην αύξηση της εμφάνισης NCDs, τα οποία δημιούργησαν ένα μεγάλο επιδημιολογικό φορτίο.

Αυτό με τη σειρά του επιβάρυνε υπέρμετρα τα συστήματα υγείας, αλλά και την ίδια την οικονομία, με απώλεια παραγωγικότητας και στραγγαλισμό των προϋπολογισμών, κάτι που δεν επιτρέπει τη ριζική αντιμετώπιση των παραγόντων κινδύνου, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο.

Οι τέσσερις πυλώνες για τον έλεγχο του καπνίσματος

Σύμφωνα με τον Α.Fal, για τον έλεγχο του καπνίσματος είναι απαραίτητη η ιατρική και δημοσιονομική συνέργεια. Οι τέσσερις πυλώνες για τον έλεγχο του καπνίσματος είναι: 1. Η αντιμετώπιση του επιδημιολογικού βάρους, θεωρώντας το κάπνισμα πρωταρχικό τροποποιήσιμο παράγοντα κινδύνου για μια σειρά μη μεταδιδόμενων νοσημάτων (NCDs). 2. Η αντιμετώπιση των οικονομικών εκκρεμοτήτων, με μείωση του κόστους ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, και της απώλειας παραγωγικότητας, που παραλύει την αύξηση του εθνικού ΑΕΠ. 3. Η αντιμετώπιση του δημοσιονομικού βάρους, χρησιμοποιώντας φορολογικές στρατηγικές και δυναμικές πολιτικές ελαστικότητας τιμών, ώστε να διευκολυνθεί η διακοπή του καπνίσματος από τους ενηλίκους και να αποκλειστεί η έναρξη χρήσης του από τους νέους. 3. Ολοκλήρωση της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, με κλινική, φαρμακευτική και ψυχολογική υποστήριξη των καπνιστών για να διακόψουν.

Φορολογία προϊόντων καπνού και νικοτίνης

Στο μέτωπο της φορολογίας, ο Α. Fal τόνισε ότι η επιβολή φόρων πρέπει να είναι «αυστηρή» στα τσιγάρα, ενώ σε άλλα προϊόντα νικοτίνης, με χαμηλότερο προφίλ κινδύνου, θα πρέπει να υπάρξουν χαμηλότερες φορολογικές επιβαρύνσεις, διατηρώντας ισορροπίες, επειδή στην Ευρώπη η οικονομική προσιτότητα είναι ένας ισχυρός παράγοντας που ωθεί την κατανάλωση. Ο φόρος κατανάλωσης πρέπει να χρησιμοποιηθεί ως ένα σημαντικό εργαλείο στην πρόληψη και στη δημόσια υγεία. Χωρίς την επιβολή ειδικού φόρου κατανάλωσης, όλα τα άλλα εργαλεία δεν θα λειτουργήσουν στο 100%. Μέσα από ένα πακέτο εκπαίδευσης, τεκμηριωμένης φορολόγησης και προστασίας των νέων και των παιδιών χτίζεται μια αποτελεσματική πολιτική για την πρόληψη του καπνίσματος.

BECA και Στρατηγική για τα Καρδιαγγειακά Νοσήματα: Η πρόκληση της επιστημονικής συνέπειας στη χάραξη πολιτικής

Τέλος, σχολιάζοντας την πρόσφατη υιοθέτηση της έκθεσης για το Ευρωπαϊκό Σχέδιο για την Καταπολέμηση του Καρκίνου (BECA) από την Επιτροπή Δημόσιας Υγείας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (SANT), λίγες μόλις ημέρες μετά την έγκριση της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για τα Καρδιαγγειακά Νοσήματα από την Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ο Α.Fal, επισήμανε την ανάγκη μεγαλύτερης συνέπειας στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής πολιτικής υγείας. Υπενθύμισε ότι η στρατηγική για τα καρδιαγγειακά νοσήματα αναγνωρίζει πως διαφορετικά προϊόντα νικοτίνης ενδέχεται να παρουσιάζουν διαφορετικά προφίλ κινδύνου, ενώ η προσέγγιση που υιοθετείται στο πλαίσιο του BECA δεν αντικατοπτρίζει αντίστοιχη διαφοροποίηση. Όπως ανέφερε, οι πρόσφατες αυτές εξελίξεις καταδεικνύουν την έλλειψη μιας επαρκώς ενοποιημένης προσέγγισης στην πολιτική υγείας σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με επιμέρους πρωτοβουλίες να εξετάζονται συχνά αποσπασματικά και όχι ως μέρος ενός ευρύτερου στρατηγικού πλαισίου. Υπογράμμισε επίσης τη σημασία λήψης αποφάσεων που βασίζονται στα ήδη διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα, σε συνδυασμό με τη συνεχιζόμενη υποστήριξη της έρευνας όπου εξακολουθούν να υπάρχουν αβεβαιότητες, ώστε οι μελλοντικές πολιτικές να είναι περισσότερο συνεκτικές και τεκμηριωμένες.

Στις Ευρώπη οι κοινωνίες γηράσκουν, όμως οι κυβερνήσεις είναι απρόθυμες να χρηματοδοτήσουν πολιτικές πρόληψης

Με τα παραπάνω συμφώνησε και ο Witold Orlowski, Professor of Economics, lecturer, Warsaw University of Technology Business School and Vistula University, Warsaw, Poland, ο οποίος επεσήμανε ότι παρά το γεγονός ότι η Πολωνία έχει επιτύχει ως κράτος στον τομέα της οικονομίας, με υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, είναι ιδιαιτέρως απρόθυμη να χρηματοδοτήσει στρατηγικές πρόληψης των μη μεταδιδόμενων νοσημάτων, που ευθύνονται για χιλιάδες θανάτους κάθε χρόνο. «Είμαστε μια κοινωνία που γηράσκει», τόνισε ο κ. Orlowski «και όλο και περισσότεροι άνθρωποι θα βρίσκονται σε ηλικία συνταξιοδότησης, οι οποίοι θα ζητούν αποτελεσματική υγειονομική περίθαλψη, η οποία θα είναι μία από τις κύριες προκλήσεις μαζί με το συνταξιοδοτικό σύστημα». Ένα ακόμα πρόβλημα είναι η αύξηση του πολωνικού χρέους, το οποίο αναμένεται να φτάσει περίπου το 70%, ίσως το 75% του ΑΕΠ στα επόμενα πέντε χρόνια. Η αυξητική τάση του χρέους μπορεί να δημιουργήσει ένταση στα διαθέσιμα κονδύλια για την υγειονομική περίθαλψη.

Όπως τόνισε, το κόστος που έχει το κάπνισμα για την πολωνική οικονομία ανέρχεται περίπου στο 2,5% του ΑΕΠ. Το ποσό είναι τρεις φορές μεγαλύτερο από τα έσοδα από τον ειδικό φόρο κατανάλωσης στα προϊόντα καπνού που λαμβάνει η πολωνική κυβέρνηση, και αντιστοιχεί σε σχεδόν 30% των συνολικών δαπανών υγειονομικής περίθαλψης στη χώρα. Το ποσό αυτό, επίσης, είναι 1,8 φορές μεγαλύτερο από το ποσό που δαπανάται για Έρευνα και Ανάπτυξη στη χώρα. Επομένως, αν επιστρέψουμε στο σημείο εκκίνησης, τόνισε ο κ. Orlowski, θα πρέπει να τονίσουμε ότι η καταπολέμηση της κατανάλωσης καπνού, όχι μόνο με υψηλότερους φόρους, αλλά και με κάποιους έξυπνους τρόπους δαπάνης των κονδυλίων για την πρόληψη και την αλλαγή των βλαβερών συνηθειών, θα μπορέσει να οδηγήσει σε υψηλότερη αύξηση του ΑΕΠ και μεγαλύτερη οικονομική ανάπτυξη.