ΓΑΛΑΖΙΑ ΣΗΜΑΙΑ: ΕΙΝΑΙ ΤΕΛΙΚΑ ΕΓΓΥΗΣΗ ΟΤΙ ΚΟΛΥΜΠΑΜΕ ΣΕ ΚΑΘΑΡΑ ΝΕΡΑ;

Η κύρια -αν όχι μόνη- βιομηχανία της χώρας μας είναι ο τουρισμός, με το καλοκαίρι του 2026 να χαρακτηρίζεται από αυξημένες κρατήσεις της τελευταίας στιγμής, όπως εκατομμύρια ανθρώπων από άλλες χώρες μας επιλέγουν και φέτος για τις διακοπές τους.

Αυτό προκύπτει από τις κρατήσεις στα νησιά, αλλά και την ηπειρωτική χώρα.

Οι Ευρωπαίοι επισκέπτες συνηθίζουν να αναζητούν εμπειρίες που ζουν οι ντόπιοι σε κάθε περιοχή, “συνταγή” που ακολουθούν και για το μπάνιο τους, αφού πρώτα τσεκάρουν το χάρτη με τις παραλίες που έχουν Γαλάζια Σημαία.

Για να καταλάβεις, υπάρχει ως φίλτρο στην αναζήτηση προορισμού των Βορειοευρωπαίων. Λειτουργεί εν πολλοίς σαν εγγύηση ποιότητας.

Είναι;

Καλέσαμε την Δαρεία-Νεφέλη Βουρδουμπά, διευθύντρια της Ελληνικής Εταιρείας Προστασίας της Φύσης που χειρίζεται το πρόγραμμα “Γαλάζια Σημαία” να μας απαντήσει σε όλες τις απορίες για τις βραβευμένες ακτές της Ελλάδας, ανήμερα της ανακοίνωσης Τύπου της ΕΕΠΦ που κάνει λόγους για “ανακριβείς ισχυρισμούς” σε ό,τι αφορά μετρήσεις άλλου οργανισμού, για την ποιότητα των νερών σε παραλίες που έχουν Γαλάζια Σημαία.

Τονίζεται πως η ΕΕΠΦ, ως εθνικός χειριστής του προγράμματος Γαλάζια Σημαία ακολουθεί αυστηρά οι οδηγίες Ευρωπαϊκής Οδηγίας που είναι επιστημονικά εμπεριστατωμένες. Αυτό δεν σημαίνει πως δεν υπάρχουν άλλες μέθοδοι, οι οποίες είναι επιστημονικά έγκυρες.

Η κυρία Βουρδουμπά ξεκαθάρισε παρανοήσεις που υπάρχουν, σχετικά με το πρόγραμμα, πώς γίνονται οι δειγματοληψίες που ελέγχουν την ποιότητα των νερών, πόσες υπηρεσίες εμπλέκονται, πότε παρεμβαίνει η ΕΕΠΦ και αν γίνεται υποστολή Γαλάζιας Σημαίας εφόσον παρατηρηθούν παραβάσεις.

 

Η χρονοκαθυστέρηση και οι δεσμεύσεις για τη Γαλάζια Σημαία

Για αρχή, να διευκρινίσουμε ότι οι βραβεύσεις του προγράμματος ανακοινώνονται τον Μάιο, προ της έναρξης της κολυμβητικής περιόδου. Αφορούν τη συμμόρφωση των ακτών με τα κριτήρια, την προηγούμενη χρονιά.

«Όταν όμως, οι διαχειριστές αυτών των ακτών κάνουν αίτηση, υπογράφουν και δέσμευση πλήρους συμμόρφωσης για την κολυμβητική περίοδο που αναμένεται. Επιπλέον, καθ’ όλη τη διάρκεια της κολυμβητικής περιόδου ελέγχεται αυτή η συμμόρφωση και από την ΕΕΠΦ και από το Διεθνές Συντονιστικό Γραφείο» λέει η κυρία Βουρδουμπά.

Δηλαδή, πρέπει να γίνονται αιφνίδιοι έλεγχοι από τον διαχειριστεί του προγράμματος στην Ελλάδα και από την Ευρώπη.

Tι είναι η Ελληνική Εταιρία Προστασίας της Φύσης

Η πρώτη ερώτηση προς την κυρία Βουρδουμπά αφορούσε την ΕΕΠΦ και όσα διαχειρίζεται. Μας είπε πως είναι η παλαιότερη περιβαλλοντική οργάνωση εθνικής εμβέλειας της χώρας. Ιδρύθηκε το 1951 και λειτουργεί ως σωματείο (Μη Κυβερνητική Οργάνωση).

Είναι ιδιωτικός φορέας που δραστηριοποιείται σε πέντε άξονες.

• τις περιβαλλοντικές παρεμβάσεις,
• την περιβαλλοντική εκπαίδευση μέσω τριών διεθνών προγραμμάτων που είναι εγκεκριμένα από το υπουργείο Παιδείας,
• τα έργα και προγράμματα Προστασίας της Φύσης που αφορούν την υλοποίηση έντεκα ευρωπαϊκών και διακρατικών προγραμμάτων προστασίας και διαχείρισης της βιοποικιλότητας,
• την αειφορική διαχείριση στον τομέα του τουρισμού, όπου περιλαμβάνεται η Γαλάζια Σημαία και το Green Key (βραβεύει τουριστικές επιχειρήσεις).
• την ευαισθητοποίηση του κοινού που γίνεται μέσω τριμηνιαίου περιοδικού, μέσω ομιλιών και ημερίδων και με πρωτοβουλίες που βοηθούν στην ανάδειξη καίριων περιβαλλοντικών ζητημάτων.

«Υπάρχει μία παρανόηση από πολλούς ότι η Γαλάζια Σημαία είναι ένα πρόγραμμα για τα νερά. Είναι κάτι μεγαλύτερο: ένα πρόγραμμα για την προστασία του περιβάλλοντος, με στόχο την αειφορική διαχείριση του παράκτιου χώρου -στην ακτή όσο και γύρω από αυτήν- και τη βελτίωση της περιβαλλοντικής συνείδησης των επισκεπτών».

Η εκπαίδευση και η ευαισθητοποίηση είναι καθοριστικής σημασίας για το πρόγραμμα».

Μέσω του Πίνακα Ανακοίνωσης που υπάρχει στις βραβευμένες ακτές, ο κάθε λουόμενος μπορεί να μάθει κάτι για το φυσικό περιβάλλον κάθε ακτή, τις παρεχόμενες υπηρεσίες και τα αποτελέσματα αναλύσεων για την ποιότητα των νερών.

Πότε παρεμβαίνει η ΕΕΠΦ όταν υπάρχει περιβαλλοντικό πρόβλημα

Στην Ελλάδα δεν δείχνουμε να σεβόμαστε ιδιαίτερα τη φύση, με αυτήν την αδιαφορία να εκδηλώνεται ποικιλοτρόπως. Από το πώς αφήνουμε την παραλία μετά την επίσκεψη μας έως την έναρξη πυρκαγιών ή το χτίσιμο πάνω στον αιγιαλό. Όλα αυτά είναι θέματα με τα οποία ασχολείται η ΕΕΠΦ, υπό συνθήκες.

«Σε συνεργασία με άλλες περιβαλλοντικές οργανώσεις, όταν παρατηρούνται παραβάσεις της ελληνικής ή της διεθνούς περιβαλλοντικής νομοθεσίας, παρεμβαίνουμε με επιστολές, με δελτία τύπου, ή και νομικά αν χρειαστεί.

Πολλές φορές έχουμε φτάσει στα δικαστήρια για να αποτρέψουμε διάφορες παραβάσεις που φτάνουν σε μας από πολίτες ή από άλλες οργανώσεις».

Ένα σχετικό παράδειγμα είναι «μια αντίδραση σε μια περιοχή στη Βόρεια Ελλάδα λόγω αμμοληψιών που γίνονταν στην ακτή. Εννοείται ότι συμφωνούμε πως δεν επιτρέπεται να απομακρύνεται η άμμος και στηρίζουμε τον Δήμο σε αυτόν τον ισχυρισμό».

Η Γαλάζια Σημαία αφορά μόνο οργανωμένες ακτές

Θυμάμαι τις Γαλάζιες Σημαίες σε παραλίες -της Πιερίας- από όταν θυμάμαι τον εαυτό μου, αλλά δεν θυμάμαι τον τρόπο που απονέμονται. Ή από ποιον. Ή τι προϋποθέσεις; Ή γιατί μια παραλία είχε Γαλάζια Σημαία και μια με κρυστάλλινα νερά εκεί κοντά, που ήταν σαν card postal δεν είχε.

Για αρχή, η ΕΕΠΦ εκπροσωπεί στην Ελλάδα το Διεθνές Ίδρυμα για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση (Foundation for Environmental Education). Εδρεύει στη Δανία και είναι ο ιδρυτής και διεθνής συντονιστής του προγράμματος “Γαλάζια Σημαία”.

Σε συνεργασία με διεθνείς φορείς, όπως η UNESCO, έχει δημιουργήσει τις αυστηρές προδιαγραφές για τη απονομή που υιοθετούνται από την Ευρωπαϊκή Οδηγία 2006/7 σχετικά με τη διαχείριση της ποιότητας των υδάτων κολύμβησης.

«Η Γαλάζια Σημαία είναι ένα εθελοντικό πρόγραμμα στο οποίο συμμετέχουν δήμοι ή ιδιώτες φορείς που επιθυμούν να βραβευθεί η ακτή τους με τη Γαλάζια Σημαία. Γι’ αυτό και μια παραλία μπορεί να έχει Σημαία, και μια εξ ίσου καλή, δίπλα της να μην έχει.

«Eίναι ένα πρόγραμμα που αφορά οργανωμένες ακτές, γι’ αυτό και δεν θα δείτε Γαλάζια Σημαία σε μια πανέμορφη, πεντακάθαρη και αλλά απομονωμένη ακτή».

Oι διαχειριστές των ακτών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα πρέπει να συμμορφώνονται με ένα σύνολο 33 κριτηρίων.

«Δεν ζητάμε, προφανώς, ομπρέλες και ξαπλώστρες. Είναι απαραίτητο να παρέχονται υπηρεσίες, όπως τουαλέτες και ντους, καθώς και υποδομές για την προσβασιμότητα και την εξυπηρέτηση ατόμων με αναπηρία ή μειωμένη κινητικότητα.

Ο στόχος μας δεν είναι να επιβαρύνουμε τις ακτές με υπηρεσίες, αλλά οι υπηρεσίες αυτές να παρέχονται με τρόπο που να εξυπηρετούν τους επισκέπτες παράλληλα να μην επιβαρύνουν το περιβάλλον».

Οι τέσσερις κατηγορίες ποιότητας νερού και πώς γίνεται η ταξινόμηση

Όταν ενδιαφερόμενος καταθέσει όσα έγγραφα χρειάζονται «πρωτίστως ελέγχουμε αν η ακτή παρακολουθείται από το υπουργείο Περιβάλλοντος, αν είναι ενταγμένη δηλαδή, στο πρόγραμμα παρακολούθησης υδάτων, την εποπτεία του οποίου έχει η Γενική Γραμματεία Φυσικού Περιβάλλοντος και Υδάτων του ΥΠΕΝ».

Υπάρχει online το Μητρώο Ταυτοτήτων Υδάτων Κολύμβησης της Ελλάδας του υπουργείου.

Είναι απαραίτητη προϋπόθεση να γίνονται δειγματοληψίες στην ακτή, μια φορά το μήνα καθ’ όλη τη διάρκεια της κολυμβητικής περιόδου (Ιούνιο με Οκτώβριο) και μια πριν (τον Μάιο).

Η Ευρωπαϊκή Οδηγία 2006/7 που αποδέχεται το πρόγραμμα διεθνώς απαιτεί ιστορικό τετραετίας. Για να αξιολογηθεί δηλαδή, μία ακτή πρέπει να παρακολουθείται επί τέσσερα συναπτά έτη. Το σύνολο των δειγματοληψιών αυτών θα καθορίσει αν τελικά, θα μπορέσει να βραβευτεί η ακτή ή όχι.

Στην Οδηγία εν τω μεταξύ, υπάρχουν τέσσερις κατηγορίες καταλληλότητας νερών: η εξαιρετική, η καλή, η επαρκής και η ανεπαρκής.

«Για τη Γαλάζια Σημαία απαιτείται αποκλειστικά η ανώτατη κατηγορία, δηλαδή εξαιρετική ποιότητα υδάτων. Σαφώς όμως, η κατάταξη μιας ακτής ως καλής δεν σημαίνει ότι τα νερά της είναι ακατάλληλα για κολύμβηση».

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Οδηγία, με την οποία εναρμονίστηκε η ελληνική νομοθεσία (KYA 8600/416/E013/2009) ορίζεται αυστηρά η μικροβιολογική ανάλυση στο εργαστήριο, για δυο δείκτες (εντερόκοκκοι, κολοβακτηρίδια -Escherichia coli), με τη χρήση συγκεκριμένων πρότυπων ISO 19458 (πχ διήθηση μέσω μεμβράνης, λήψη δείγματος τουλάχιστον 250ml).

Η Γαλάζια Σημαία υπακούει μόνο στην Ευρωπαϊκή Οδηγία

Η κυρία Βουρδουμπά εξηγεί πως για το πρόγραμμα “Γαλάζια Σημαία” οι δειγματοληψίες «γίνονται σε ένα συγκεκριμένο βάθος -δεν μπορείς να πάρεις δείγμα νερού από την επιφάνεια της θάλασσας- και με συγκεκριμένο τρόπο.

Υπάρχει μία πολύ συγκεκριμένη επιστημονική μεθοδολογία που ακολουθείται και όποιος διενεργεί δειγματοληψίες, πρέπει να έχει την σχετική διαπίστευση από το ΕΣΥΔ (Εθνικό Σύστημα Διαπίστευσης) και την ανάλογη επιστημονική επάρκεια.

Να χρησιμοποιεί τις κατάλληλες μεθόδους, τον κατάλληλο εξοπλισμό, εκπαιδευμένο προσωπικό και να ακολουθεί πρωτόκολλα λήψης, μεταφοράς και συντήρησης των δειγμάτων, καθώς βεβαίως και τις απαιτούμενες από την Οδηγία εργαστηριακές μεθόδους ανάλυσης.

Σε καμία περίπτωση δεν επιτρέπεται να αξιολογούνται δείγματα που δεν πληρούν τις παραπάνω προϋποθέσεις».

«Επαναλαμβάνω, την ευθύνη της παρακολούθησης της ποιότητας των νερών έχει η Γραμματεία Υδάτων του ΥΠΕΝ. Η ΕΕΠΦ δεν έχει καμία σχέση με τις δειγματοληψίες, τα δε στοιχεία χρησιμοποιούν οι διαχειριστές των ακτών για υποστήριξη της αίτησης τους».

Παραλία μπορεί να μην έχει μικρόβια και να μην πάρει Γαλάζια Σημαία

Η διευθύντρια της Ελληνική Εταιρία Προστασίας της Φύσης προσθέτει και ότι έχει σημασία και η συχνότητα των μετρήσεων, δίνοντας ένα σχετικό παράδειγμα.

«Η Ευρωπαϊκή Οδηγία είναι πολύ αυστηρή. Για να χαρακτηριστεί μια ακτή, χρειάζονται συστηματικές δειγματοληψίες και μια μόνο δειγματοληψία δεν αρκεί.

Υπάρχουν περιπτώσεις που έχουμε λάβει αιτήσεις από ακτές, οι οποίες δεν χαρακτηρίστηκαν ως εξαιρετικής ποιότητας υδάτων, ενώ δεν είχαν υπερβεί ούτε μία φορά κατά τη διάρκεια της τετραετίας τα όρια αυτά».

Γιατί;

«Επειδή υπήρχε μια συνεχής διακύμανση στα αποτελέσματα. Δηλαδή, εκεί που οι τιμές ήταν σχεδόν μηδενικές ανέβαιναν στο 70, στη συνέχεια επέστρεφαν σε μηδενικά επίπεδα, προτού αυξηθούν ξανά και μετά ξανά κατέβαινε χαμηλά πριν ανέβει ξανά.

Η Ευρωπαϊκή Οδηγία αξιολογεί αυτές τις διακυμάνσεις ως προβληματικές».

Αφαιρούνται Γαλάζιες Σημαίες;

Σε περίπτωση που διαπιστωθεί πλημμελής συμμόρφωσης με οποιοδήποτε κριτήριο, είτε δίνεται ένα χρονικό διάστημα για διορθώσεις, είτε αν πρόκειται για κάτι πολύ σοβαρό αφαιρείται η Γαλάζια Σημαία.

«Και πέρυσι αφαιρέθηκαν γαλάζιες σημαίες από τις ελληνικές ακτές, αλλά θα σας πω ότι καμία περίπτωση δεν αφορούσε την ποιότητα των υδάτων. Επρόκειτο για έλλειψη συμμόρφωσης με άλλα κριτήρια».

«Σίγουρα δεν αρκεί μια επίσκεψη, γιατί μπορεί να δούμε τον Ιούλιο την ακτή να είναι άψογη και τον Αύγουστο να υπάρχει σοβαρό πρόβλημα. Όσο και αν δεν μας αρέσει αυτό, γιατί προφανώς δεν είναι ευχάριστο, το αποδεχόμαστε» και προχωρούν σε αφαίρεση της βράβευσης.

Πρόσφατα στη Χαλκιδική “έσκασε” αγωγός βιολογικού καθαρισμού, με συνέπεια να περάσει όλο το περιεχόμενο στη θάλασσα. Η Ευρωπαϊκή Οδηγία προβλέπει και την περίπτωση “έκτακτο περιστατικό μόλυνσης” και άλλα “ατυχήματα”.

«Αυτό έχει συμβεί και στο πρόγραμμα: πριν αρκετά χρόνια σε κάποιο νησί έσκασε αγωγός, γιατί κακώς ιδιώτες είχαν συνδέσει το δικό τους βιολογικό καθαρισμό των ξενοδοχείων με αυτόν του Δήμου, που είχε μία συγκεκριμένη φέρουσα ικανότητα, με αποτέλεσμα κατά τους καλοκαιρινούς μήνες να υπερβεί την ικανότητά του.

Εννοείται πως είχαν υποσταλεί οι σημαίες και είχαμε προβεί σε περαιτέρω ενέργειες, ενώ και οι ίδιες οι υπηρεσίες που είναι αρμόδιες για την ποιότητα υδάτων είχαν κάνει επαναλαμβανόμενους ελέγχους.

Η Οδηγία προβλέπει συγκεκριμένες ενέργειες σε περίπτωση έκτακτων περιστατικών, με επιπλέον δειγματοληψίες μέχρι την αποκατάσταση της ποιότητας.

Εάν κατά την επίσκεψη των αξιολογητών της ΕΕΠΦ στην ακτή, διαπιστωθεί ότι εκβάλει κάποιο ρέμα/ποτάμι, ζητάμε από τον διαχειριστή της ακτής να γίνουν επιπλέον δειγματοληψίες ανά τακτά χρονικά διαστήματα από το σημείο απορροής, πέραν του επίσημου σημείου δειγματοληψίας, ώστε να βεβαιωθούμε ότι δεν επιβαρύνει την ποιότητα του νερού».

Τι γίνεται αν θες να κάνεις κάποια καταγγελία

Οι επισκέπτες μιας ακτής είναι αυτοί που κατ’ εξοχήν μπορούν να διαπιστώσουν ελλείψεις σε ακτές με Γαλάζια Σημαία, καθώς βρίσκονται τακτικα΄εκεί. Βασική προϋπόθεση βέβαια, είναι να ενημερώσουν τους αρμόδιους για ό,τι θα έπρεπε να υπάρχει, αλλά δεν υπάρχει.

«Οι επισκέπτες είναι τα μάτια μας στα βραβευμένα σημεία» λέει η κυρία Βουρδουμπά, «τους προτρέπουμε να μας ενημερώνουν σε περίπτωση που διαπιστώσουν οποιαδήποτε έλλειψη.

Εάν έλθει καταγγελία στην ΕΕΠΦ ή αν κατά την επίσκεψη αξιολόγησης διαπιστώσουμε έλλειψη σε κάποιο κριτήριο, γίνεται άμεσα επικοινωνία με τον διαχειριστή και η Γαλάζια Σημαία μπορεί να υποσταλεί προσωρινά ή και μόνιμα.

Στόχος του Προγράμματος είναι να γίνονται δυο ή και παραπάνω αν χρειαστεί έλεγχοι, που είναι κυρίως απροειδοποίητοι.

Το Διεθνές Γραφείο επίσης, στέλνει κάθε χρόνο απροειδοποίητα αξιολογητές ώστε να διαπιστωθεί η πλήρης τήρηση των κριτηρίων.

Θέλουμε να έχουμε ποιοτικές ακτές. Θέλουμε να πιστεύει κάποιος στη “Γαλάζια Σημαία” και αυτό θα το πετύχουμε μόνο με το συνεχή έλεγχο καθ’ όλη τη διάρκεια της κολυμβητικής περιόδου.

Είναι θέμα αξιοπιστίας, ώστε να διατηρήσουμε το υψηλό επίπεδο του Προγράμματος».

Ποιος ελέγχει τυχόν διαρροές αποβλήτων;

Κοντά στις ακτές που έχουν Γαλάζια Σημαία συνήθως υπάρχουν επιχειρήσεις, για παράδειγμα ξενοδοχειακές εγκαταστάσεις, που έχουν απόβλητα. Υποχρεούνται, βάσει νομοθεσίας, είτε να διαθέτουν δικό τους βιολογικό καθαρισμό, είτε να συνδέονται με το κεντρικό αποχετευτικό δίκτυο του εκάστοτε δήμου.

Ελέγχεται ο βιολογικός καθαρισμός ή αν υπάρχει σύνδεση με κεντρικό αποχετευτικό σύστημα;

«Η ΕΕΠΦ δεν έχει αρμοδιότητα τέτοιου ελέγχου στην επιχειρήσεις. Αν για οποιονδήποτε λόγο υπάρξει κάποια καταγγελία, ζητάμε από τους διαχειριστές να μας προσκομίσουν βεβαίωση από την αρμόδια υπηρεσία που έχει την ευθύνη.

«Για παράδειγμα, εάν υπάρχει αμφιβολία για την ορθή λειτουργία ενός βιολογικού καθαρισμού, ζητάμε έγγραφο από την αρμόδια υπηρεσία που να επιβεβαιώνει ότι υπάρχει μονάδα που λειτουργεί σωστά και ελέγχεται από την αρμόδια Διεύθυνση».

Τουτέστιν, δεν υπάρχει επί τόπου έλεγχος, αλλά ανάληψη της ευθύνης από την αρμόδια υπηρεσία που πρέπει να κάνει τα δέοντα.

«Δεν θα πρέπει να παραλείψουμε ότι στην Εθνική Επιτροπή Κρίσεων, μετέχουν εκπρόσωποι όλων των υπηρεσιών που έχουν αρμοδιότητα επί των κριτηρίων που αφορούν το πρόγραμμα “Γαλάζια Σημαία”.

Για παράδειγμα, στο θέμα των ναυαγοσωστών έχουμε εκπροσώπηση από το υπουργείο Ναυτιλίας, καθώς έχουν την ευθύνη όλων των λιμεναρχείων. Έχουμε επιλέξει τους κατάλληλους εκπροσώπους από τις υπηρεσίες, ώστε να είμαστε βέβαιοι για την ορθή εφαρμογή των κριτηρίων. Δεν μπορούμε όμως, να υποκαταστήσουμε κανέναν αρμόδιο φορέα, για το οτιδήποτε.

Εμπιστευόμαστε τους ειδικούς».