SOCIAL MEDIA ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΚΑΤΩ ΤΩΝ 15 – ΓΙΑΤΙ Η ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΘΑ ΜΕΙΝΕΙ ΣΤΑ ΛΟΓΙΑ
«Ναυάγησε» το σχέδιο της κυβέρνησης για ταυτοποίηση ηλικίας μέσω Kids Wallet. Ο νόμος για απαγόρευση των social media στους κάτω των 15 βρίσκεται πλέον σε δημόσια διαβούλευση, και δεν περιλαμβάνει καμία από τις εξαγγελίες της κυβέρνησης για πρακτική αλλαγή στην ισχύουσα νομοθεσία.
Η πολυσυζητημένη απαγόρευση πρόσβασης ανηλίκων κάτω των 15 ετών στα social media, ανακοινώθηκε ως νομοθετική πρόθεση της κυβέρνησης τον Απρίλιο 2026. Για μεγάλο διάστημα μονοπώλησε τη δημόσια συζήτηση, με έφηβους, γονείς, εκπαιδευτικούς και ειδικούς να αντιπαρατίθενται. Στο ίδιο πλαίσιο, 25 ελληνικές και διεθνείς οργανώσεις είχαν ενώσει τις φωνές τους σε μία επιστολή διαμαρτυρίας στον πρωθυπουργό, Κυριάκο Μητσοτάκη, που δημοσιεύτηκε στο News 24/7, εκφράζοντας εμπεριστατωμένα και επιστημονικά τις ενστάσεις τους για ζητήματα προστασίας δικαιωμάτων και καλής νομοθέτησης.
Ο νόμος βρίσκεται πλέον σε δημόσια διαβούλευση. Το κείμενο δεν αναρτήθηκε ως αυτοτελές νομοσχέδιο, αλλά ενσωματώθηκε, σχεδόν αθόρυβα, μέσα σε ένα κατά τα άλλα άσχετο νομοσχέδιο του Υπουργείου Δικαιοσύνης. Αναρτήθηκε στο OpenGov στις 7 Ιουλίου, με τη διαβούλευση να κλείνει τη Δευτέρα 20 Ιουλίου. Το βασικό ζήτημα είναι, όμως, πως ο νόμος δεν προβλέπει τίποτα από όσα αμφιλεγόμενα είχε ανακοινώσει η ελληνική κυβέρνηση, όπως η ταυτοποίηση μέσω kids Wallet που πρακτικά θα σήμαινε και ταυτοποίηση όλων των χρηστών (ενήλικων και ανήλικων), με επακόλουθο τη διάβρωση της ανωνυμίας στο διαδίκτυο. «Η φράση “άνθρακες ο θησαυρός” ταιριάζει γάντι για την κατάληξη του μέτρου της Ελληνικής Κυβέρνησης για την απαγόρευση χρήσης των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης από παιδιά κάτω των 15 ετών», σχολιάζει ο Λευτέρης Χελιουδάκης, Εκτελεστικός Διευθυντής της ΜΚΟ για τα ψηφιακά δικαιώματα, Homo Digitalis.
«ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΟ ΠΥΡΟΤΕΧΝΗΜΑ» ΟΙ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΙΧΑΝ ΑΝΑΚΟΙΝΩΘΕΙ
Στα άρθρα 75-78, όπως κατατέθηκαν τελικά, δεν προβλέπεται τίποτα από όσα είχαν εξαγγείλει οι αρμόδιοι υπουργοί σε κοινή συνέντευξη Τύπου τον Απρίλιο. Καμία αναφορά στο Kids Wallet, καμία αναφορά στο Gov.gr Wallet, καμία υποχρέωση για τις πλατφόρμες να επαληθεύουν πραγματικά την ηλικία των χρηστών τους. Το μόνο που προβλέπεται είναι ένα όριο ηλικίας χωρίς κανέναν μηχανισμό να διαπιστώνει αν τηρείται.
Το Kids Wallet χρησιμοποιείται ήδη για τον έλεγχο πώλησης αλκοόλ και καπνικών προϊόντων σε ανηλίκους. Ο μηχανισμός εκεί λειτουργεί ως εξής: ο πωλητής επιλέγει στην εφαρμογή Gov.gr Wallet την ηλικιακή ομάδα που πρέπει να επαληθευτεί (π.χ. 18+), ο πιθανός αγοραστής σαρώνει το QR code που εμφανίζεται μέσω του δικού του Kids Wallet (αν είναι ανήλικος) ή Gov.gr Wallet (αν είναι ενήλικος), και στην οθόνη του πωλητή εμφανίζεται απλώς πράσινη ή κόκκινη ένδειξη, χωρίς να διαβιβάζεται κανένα άλλο προσωπικό στοιχείο, παρά μόνο το αν πληρείται ή όχι το ηλικιακό κριτήριο. Η κυβέρνηση σχεδίαζε να μεταφέρει ακριβώς αυτή τη λογική στα social media, υποχρεώνοντας τις πλατφόρμες να ζητούν αντίστοιχη ψηφιακή επιβεβαίωση πριν επιτρέψουν σε έναν νέο χρήστη να δημιουργήσει λογαριασμό ή να συνδεθεί.
«Από τον Απρίλιο του 2026, με τις νομικές μας αναλύσεις αναφέραμε ότι οι προσπάθειες της κυβέρνησης για χρήση του Kids Wallet για επιβεβαίωση ηλικίας αποτελούσαν ένα επικοινωνιακό πυροτέχνημα, καθώς η Ελλάδα και το κάθε Κράτος Μέλος της ΕΕ, δεν έχει κανένα δικαίωμα να δημιουργεί νέες, πρόσθετες, υποχρεώσεις για τους παρόχους υπηρεσιών Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης προκειμένου αυτοί να επιβεβαιώνουν την ηλικία των χρηστών» εξηγεί ο Χελιουδάκης. «Το μόνο που κάνει η νέα προτεινόμενη ρύθμιση είναι να προβλέπει ένα κατώτατο όριο ηλικίας εισόδου στα 15 έτη, το οποίο υπάρχει βέβαια, ήδη, από το 2019, χωρίς να αναγκάζει κανένα πάροχο Social Media να το τηρήσει χρησιμοποιώντας το Kids Wallet και το Gov.gr Wallet, όπως υποστήριζαν ξανά και ξανά οι αρμόδιοι Υπουργοί», τονίζει ο ίδιος.
Βέβαια, το γεγονός ότι το προτεινόμενο μέτρο δεν έχει κανένα πρακτικό αντίκρισμα δεν είναι τυχαίο. Η Ελλάδα είχε υποχρέωση να καταθέσει Σχέδιο Νόμου ενώπιον της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, όπως και έκανε τον Απρίλιο του 2026. Σε αυτό το Σχέδιο Νόμου και στην τότε εκδοχή του Άρθρου 4Α, υπήρχαν άλλες δύο παράγραφοι που περιέγραφαν πως οι πλατφόρμες Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης θα υποχρεώνονταν να χρησιμοποιούν το Gov.gr Wallet και το Kids Wallet. «Αυτά τα άρθρα κόπηκαν», σημειώνει ο Χελιουδάκης, «καθώς προφανέστατα ήταν αντίθετα με την νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως είχαμε ξεκάθαρα ως Homo Digitalis υπογραμμίσει στην κοινή επιστολή που είχαμε καταθέσει μαζί με άλλους 24 φορείς ενώπιον της Ελληνικής Κυβέρνησης και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής».
Χωρίς τις δύο αυτές παραγράφους, αυτό που απομένει στην πράξη είναι ένα όριο ηλικίας χωρίς κανέναν νέο τρόπο ελέγχου του. Με απλά λόγια, με τη νέα νομοθεσία η ίδια προσωπική δήλωση ηλικίας των χρηστών που ήδη υπάρχει όταν δημιουργούν λογαριασμούς θα είναι υπεραρκετή για να ισχυριστεί ένα παιδί 12 χρονών ότι είναι 19 και να δημιουργήσει λογαριασμό στα social media, όπως συμβαίνει και σήμερα. Στην Ελλάδα με την υπάρχουσα νομοθεσία, απαιτείται γονική συγκατάθεση αν ένα παιδί δηλώσει ηλικία κάτω των 15. Η νέα ρύθμιση, δηλαδή, επαναλαμβάνει κατ’ ουσίαν κάτι που ίσχυε ήδη, χωρίς να προσθέτει το εργαλείο που θα το έκανε εφαρμόσιμο.
«ΤΑ SOCIAL MEDIA ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΣΑΝ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ Ή ΤΟ ΑΛΚΟΟΛ»
Ο νόμος ορίζει ως υπεύθυνες αρχές εποπτείας το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ) και την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα. Όπως όμως εξηγεί στο NEWS 24/7 ο Χάρης Γεωργίου, Γενικός Γραμματέας Δ.Σ. της Ένωσης Πληροφορικών Ελλάδας (ΕΠΕ) και ερευνητής πληροφορικής, καμία από τις δύο δεν έχει το αντικείμενο που χρειάζεται για να κάνει αυτή τη δουλειά. Το ΕΣΡ ελέγχει τα ΜΜΕ, όχι κάθε μορφή ψηφιακού περιεχομένου, ενώ η Αρχή Προστασίας Δεδομένων ασχολείται με την προστασία προσωπικών δεδομένων, όχι με το ποιος έχει πρόσβαση πού. «Καμία από τις δύο “επιβλέπουσες Αρχές” δεν έχει νομικό δικαίωμα να ελέγχει την πρόσβαση σε περιεχόμενο, ούτε καν το ΕΣΡ λόγω μη συνάφειας του αντικειμένου», σημειώνει χαρακτηριστικά ο κ. Γεωργίου, καθώς, όπως προσθέτει, «τα social media δεν είναι ΜΜΕ».
Ένα δεύτερο πρόβλημα που εντοπίζει είναι πως ο νόμος εντάσσει την πρόσβαση στα social media στο ίδιο νομικό πλαίσιο που ρυθμίζει το αλκοόλ, το κάπνισμα και τα τυχερά παιχνίδια, δηλαδή αντιμετωπίζει τα social media σαν «προϊόν» που «καταναλώνει» ένα παιδί. «Τα social media δεν είναι ούτε “προϊόν”, ούτε “καταναλώνονται”», λέει ο Γεωργίου, «είναι πρόσβαση σε μέσο πληροφόρησης και επικοινωνίας». Η πρακτική συνέπεια, εξηγεί, είναι ότι σε αυτού του τύπου τις ρυθμίσεις υπεύθυνος είναι τελικά ο κηδεμόνας του παιδιού: χωρίς κανέναν τεχνικό μηχανισμό εφαρμογής, «ο κηδεμόνας θα είναι υπεύθυνος να τηρείται η απαγόρευση και για κάθε παράβαση θα τιμωρείται ο ίδιος, όπως ακριβώς όταν κάποιος ανήλικος βρεθεί να είναι μεθυσμένος».
Τέλος, ο νόμος συστήνει μια νέα Επιτροπή Προστασίας Ψυχικής Υγείας των Ανήλικων Καταναλωτών. Προβλέπονται εκπρόσωποι από σειρά φορέων, από τον Συνήγορο του Πολίτη μέχρι εμπορικά και βιοτεχνικά επιμελητήρια. Απουσιάζει όμως κάτι που ο Γεωργίου θεωρεί βασικό. «Στην επιτροπή προβλέπονται ένα σωρό μέλη εκτός από κάποιο μόνιμο ειδικό σε θέματα Τεχνολογιών Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών». Η δυνατότητα να κληθεί τεχνικός εμπειρογνώμονας προβλέπεται μόνο συμπληρωματικά, «αν και εφόσον το κρίνει σκόπιμο η επιτροπή», όχι ως δεδομένη συμμετοχή.
Η ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΜΕΤΑΤΙΘΕΤΑΙ ΣΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ
Οι νομοθετικές πρωτοβουλίες τώρα ξεκινούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο. «Όπως είπαμε μόνο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει το δικαίωμα να θέτει νέες υποχρεώσεις στους παρόχους. Έτσι, μόλις αυτή την εβδομάδα η Επιτροπή ανακοίνωσε ότι τον Σεπτέμβρη θα προτείνει νέο Κανονισμό για τον περιορισμό της πρόσβασης των παιδιών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σε ολόκληρη την ΕΕ. Αναμένεται να δούμε ποιες υποχρεώσεις θα προτείνονται εκεί και εάν οι κίνδυνοι για την απόλυτη ταυτοποίηση των χρηστών μέσω της χρήσης ψηφιακών πορτοφολιών επιβεβαίωσης ηλικίας θα πάρουν σάρκα και οστά» τονίζει ο κ. Χελιουδάκης.
Πράγματι, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν παρουσίασε στις 13 Ιουλίου την έκθεση ειδικής επιτροπής εμπειρογνωμόνων για την ασφάλεια των ανηλίκων στο διαδίκτυο. Ένα από τα βασικά εργαλεία που έθεσε στο τραπέζι η φον ντερ Λάιεν είναι μια ευρωπαϊκή εφαρμογή επιβεβαίωσης ηλικίας, την οποία περιέγραψε ως εύχρηστη, ανοιχτού κώδικα και σχεδιασμένη να προστατεύει την ιδιωτικότητα.
«ΟΠΟΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗ ΛΥΣΗ ΚΑΙ ΝΑ ΕΠΙΛΕΓΕΙ, ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΑΡΑΚΑΜΦΘΕΙ ΜΕ ΑΠΛΑ ΜΕΣΑ»
Αυτή ακριβώς η προοπτική μιας ενιαίας ευρωπαϊκής υποδομής ψηφιακής ταυτοποίησης ηλικίας, είναι η πιο θεμελιώδης ένσταση της Ένωσης Πληροφορικών Ελλάδας (ΕΠΕ), ανεξάρτητα από το τι θα προβλέψει τελικά η ελληνική νομοθεσία.
Μια απαγόρευση πρόσβασης που στοχεύει αποκλειστικά τους ανηλίκους δεν μπορεί να λειτουργήσει στην πράξη, εκτός αν ελέγχονται κατά την είσοδο όλοι οι χρήστες, ανεξαρτήτως ηλικίας, ως προς το αν διαθέτουν το απαραίτητο πιστοποιητικό. Η πιο προφανής τεχνική λύση για κάτι τέτοιο είναι η έκδοση κάποιου ψηφιακού πιστοποιητικού από κρατικό φορέα (κάτι σαν το Kids Wallet), το οποίο όμως, όπως σημειώνει η ΕΠΕ, φέρνει δύο σοβαρά προβλήματα: καταργεί στην πράξη το δικαίωμα στην ανωνυμία στο διαδίκτυο, και δίνει στην ταυτοποίηση ανηλίκων χρηστών «κρατική σφραγίδα». «Δηλαδή, αντί να παρακολουθείται η συμπεριφορά του χρήστη μέσω συμβατικών τεχνικών μέσων (cookies/sessions), στο εξής θα υπάρχει η βεβαιότητα ότι πρόκειται για συγκεκριμένη κατηγορία χρήστη, δηλαδή πιστοποιημένα ανήλικο, κάτι που πολλαπλασιάζει εκθετικά τους πιθανού κινδύνους για τον ανήλικο χρήστη σε βάθος χρόνου».
Οι ίδιοι υποστηρίζουν ότι όποια τεχνική λύση κι αν επιλεγεί, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα μπορεί να παρακαμφθεί με απλά μέσα, όπως η χρήση VPN, ενώ οι λύσεις που βασίζονται σε συσκευές και όχι σε πρόσωπα δεν πιστοποιούν στην πραγματικότητα άτομα, αφού μια συσκευή μπορεί να αλλάζει χρήστη (πχ ένας ενήλικος ταυτοποιεί τη συσκευή του και τη δίνει στο παιδί του).
Η Ένωση Πληροφορικών Ελλάδας καταλήγει πως αν η νομοθέτηση μείνει σε επίπεδο πρόθεσης και η ουσιαστική εφαρμογή μετατεθεί στον κηδεμόνα, τότε η νέα ρύθμιση δεν αλλάζει ουσιαστικά κάτι σε σχέση με σήμερα, αφού ο γονέας είναι ήδη αυτός που αποφασίζει τι κάνει το παιδί του στο διαδίκτυο. Η ΕΠΕ προτείνει διαφορετική κατεύθυνση. «Αν η πρόθεση είναι να επισημανθεί η σημαντικότητα του ζητήματος, τότε αυτό θα έπρεπε να γίνει κυρίως με συνεργατικό τρόπο και σε επίπεδο ευαισθητοποίησης των γονέων, παρά με το να τους ορίσει εμμέσως ως ελεγκτικά όργανα για να αποφύγουν κάποια ποινή».
