ΘΑ ΤΡΩΜΕ ΝΕΑ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΤΟ ΞΕΡΟΥΜΕ;

Ο Πέρσι Σμάιζερ ήταν ένας Καναδός αγρότης που καλλιεργούσε ελαιοκράμβη επί δεκαετίες, χρησιμοποιώντας δικούς του, παραδοσιακούς σπόρους. Το 1997, ο κολοσσός της βιοτεχνολογίας Monsanto ανακάλυψε ότι το 95% της σοδειάς του Σμάιζερ περιείχε το δικό της πατενταρισμένο γονίδιο “Roundup Ready” (το οποίο κάνει τα φυτά ανθεκτικά στο ομώνυμο ζιζανιοκτόνο).

Η Monsanto του έκανε μήνυση για παραβίαση πατέντας, ζητώντας εκατοντάδες χιλιάδες δολάρια.

Ο Σμάιζερ αμύνθηκε υποστηρίζοντας ότι δεν αγόρασε ποτέ τους σπόρους της εταιρείας, αλλά ότι το κτήμα του επιμολύνθηκε κατά λάθος -είτε επειδή ο αέρας μετέφερε γύρη από γειτονικά κτήματα που χρησιμοποιούσαν μεταλλαγμένα, είτε από σπόρους που έπεσαν από περαστικά φορτηγά. Αυτό έμεινε ως το “σενάριο Percy Schmeiser”.

Γιατί, όμως, σας λέμε αυτήν την ιστορία;

Στις 17 Ιουνίου 2026 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπερψήφισε τον “Κανονισμό για τις Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές”, ο οποίος αφορά τα φυτά που παράγονται με τις λεγόμενες ΝΓΤ, δηλαδή σύγχρονες τεχνικές γενετικής τροποποίησης που επιτρέπουν παρεμβάσεις στο γενετικό υλικό των φυτών με μεγαλύτερη ακρίβεια από τις παλαιότερες μεθόδους.

“Σύμφωνα με τους νέους κανόνες, τα φυτά που έχουν υποστεί γονιδιακή επεξεργασία θα κατατάσσονται σε δύο κατηγορίες, ανάλογα με το είδος και τον αριθμό των γενετικών τροποποιήσεων. Όσα έχουν υποστεί περιορισμένες γενετικές τροποποιήσεις, που θα μπορούσαν να είχαν προκύψει και με παραδοσιακές μεθόδους βελτίωσης, θα θεωρούνται κανονικά φυτά. Τα υπόλοιπα θα υπόκεινται στους ίδιους αυστηρούς κανόνες που ισχύουν για τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς“, γράφει το Ευρωκοινοβούλιο σε ανακοίνωσή του.

Το Κοινοβούλιο υπεραμύνεται της απόφασης λέγοντας πως αποτελεί όπλο απέναντι στην κλιματική κρίση και τα φυτοφάρμακα, ενθαρρύνει την καινοτομία στη βιώσιμη γεωργία, βοηθά στην επισιτιστική ασφάλεια αλλά και ενισχύει την ανταγωνιστικότητα της Ένωσης. 

Η σήμανση έχει περάσει μόνο στους σπόρους. Δηλαδή ένας αγρότης μπορεί να ξέρει τι σπόρο αγοράζει, αλλά από κει και πέρα δεν έχει υποχρέωση να το γράψει στην ετικέτα ότι είναι μεταλλαγμένα.

Το NEWS 24/7 μίλησε με έναν παραγωγό, την Greenpeace και τον ευρωβουλευτή του ΠΑΣΟΚ, Σάκη Αρναούτογλου και προσπάθησε να εξετάσει τι συμβαίνει.

Τι προβλέπει η νέα ευρωπαϊκή ρύθμιση και η θέση της Greenpeace

Σύμφωνα με τη Μαρίζα Κουρτικάκη, υπεύθυνη εκστρατειών για τοπικά θέματα του ελληνικού γραφείου της Greenpeace, η εξέλιξη αυτή εγείρει σοβαρά ερωτήματα τόσο για την ασφάλεια των τροφίμων όσο και για τις επιπτώσεις στο περιβάλλον και τη γεωργική παραγωγή.

Όπως επισημαίνει στο NEWS 24/7, μέχρι σήμερα στην Ελλάδα και στην πλειονότητα των ευρωπαϊκών χωρών δεν καλλιεργούνται ευρέως γενετικά τροποποιημένα φυτά. Η νέα νομοθεσία, ωστόσο, αφορά μια διαφορετική κατηγορία τεχνολογιών, γνωστών ως Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές, στις οποίες περιλαμβάνεται και η μέθοδος CRISPR, το λεγόμενο “μοριακό ψαλίδι“.

Σε αντίθεση με τα παλαιότερα γενετικά τροποποιημένα φυτά, όπου συχνά εισαγόταν γενετικό υλικό από άλλους οργανισμούς, οι νέες τεχνικές επιτρέπουν την τροποποίηση του DNA του ίδιου του φυτού.

 

Όπως αναφέρει η κ. Κουρτικάκη, επιστήμονες με τους οποίους συνομίλησε η οργάνωση θεωρούν ασαφές το επιστημονικό σκεπτικό πίσω από το όριο των 20 τροποποιήσεων. Υποστηρίζουν επίσης ότι ακόμη και ένας περιορισμένος αριθμός παρεμβάσεων στο γονιδίωμα μπορεί να προκαλέσει ακούσιες μεταβολές, με πιθανές επιπτώσεις τόσο στο περιβάλλον όσο και στην ανθρώπινη υγεία.

Ένα από τα βασικά σημεία κριτικής αφορά τη σήμανση των προϊόντων. Σύμφωνα με τη νέα προσέγγιση, η υποχρέωση ενημέρωσης αφορά κυρίως τους σπόρους που προμηθεύονται οι αγρότες. Ωστόσο, τα τρόφιμα που προέρχονται από φυτά της κατηγορίας ΝΓΤ-1 δεν θα φέρουν ειδική σήμανση για τον καταναλωτή. Η Greenpeace υποστηρίζει ότι με τον τρόπο αυτό περιορίζεται το δικαίωμα των πολιτών να γνωρίζουν τον τρόπο παραγωγής των τροφίμων που αγοράζουν.

Παράλληλα, η οργάνωση εκφράζει ανησυχίες για την επέκταση των νέων τεχνολογιών σε ένα ευρύ φάσμα καλλιεργειών. Ενώ η προηγούμενη γενιά γενετικά τροποποιημένων οργανισμών αφορούσε κυρίως καλλιέργειες όπως η σόγια και το καλαμπόκι, οι νέες τεχνικές εφαρμόζονται πλέον σε δεκάδες είδη καθημερινής κατανάλωσης, όπως ντομάτες, πατάτες, φράουλες, αγγούρια, μαρούλια, ρύζι και σιτηρά.

Στο περιβαλλοντικό πεδίο, η Greenpeace εστιάζει στον κίνδυνο επιμόλυνσης. Όπως σημειώνει η κ. Κουρτικάκη, η μεταφορά γύρης μέσω του αέρα μπορεί να οδηγήσει στη διάδοση γενετικά τροποποιημένων χαρακτηριστικών σε γειτονικές συμβατικές ή βιολογικές καλλιέργειες, δημιουργώντας προβλήματα συνύπαρξης διαφορετικών μορφών γεωργίας.

“Θα δημιουργηθούν αγρότες δύο ταχυτήτων – Η ΕΕ πρόδωσε τους αγρότες”

Ο Θωμάς Μόσχος είναι πρεσβευτής γάλακτος στην COPA-COGECA και πρόεδρος στον αγροτικός σύλλογος Καστοριάς, ο οποίος είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας Via Campesina (ECVC). Μιλώντας στο NEWS 24/7 εξηγεί πώς θα επηρεάσει τους αγρότες η συγκριμένη κίνηση της Ευρώπης. Για τον ίδιο, η απόφαση να επιτρέπονται τα γεννητικά τροποποιημένα φυτά δημιουργεί αγρότες δύο ταχυτήτων: αυτούς που θέλουν να καλλιεργήσουν συμβατικά και όχι με μεταλλαγμένα τρόφιμα, και αυτούς που θα καλλιεργούν μεταλλαγμένα.

“Δεν θα έχει καμία σχέση η παραγωγή των αγροτών που καλλιεργούν μεταλλαγμένα και ο τρόπος καλλιέργειας σε σχέση με αυτούς που καλλιεργούν τα συμβατικά φυτά. Η παραγωγή θα είναι πολύ πιο αυξημένη μιας και τα μεταλλαγμένα φυτά είναι πιο ανθεκτικά σε παράσιτα και ασθένειες και προσαρμόζονται καλύτερα στην ξηρασία, στις ζέστες, ανάλογα προς τι έχει γίνει η μετάλλαξη”, λέει και προσθέτει πως “η Ένωση με την απόφασή της πρόδωσε τους αγρότες”.

“Ο καταναλωτής δεν ξέρει ότι αγοράζει κάτι γενετικά μεταλλαγμένο και πρέπει να ξέρει“, σημειώνει, ενώ αναφερόμενος στο επιχείρημα που χρησιμοποιείται συχνά από την πλευρά των Βρυξελλών σχετικά με την “επισιτιστική ασφάλεια” δηλώνει ρητά ότι “η Ευρώπη έχει επισιτιστική ασφάλεια, τα υπόλοιπα είναι πολιτικά παιχνίδια“.

“Σε όσες συζητήσεις κάναμε με αξιωματούχους της ΕΕ ήταν ανένδοτοι”, προσθέτει.

Η ενίσχυση των μονοκαλλιεργειών και τα ΠΟΠ προϊόντα

Η Greenpeace συνδέει, επίσης, την εξάπλωση των νέων γενετικά τροποποιημένων ποικιλιών με την ενίσχυση των μονοκαλλιεργειών, υποστηρίζοντας ότι υπονομεύεται η βιοποικιλότητα, η οποία θεωρείται κρίσιμος παράγοντας για την ανθεκτικότητα των αγροτικών οικοσυστημάτων. Για χώρες όπως η Ελλάδα, που στηρίζουν σημαντικό μέρος της αγροτικής τους παραγωγής σε προϊόντα ποιότητας και Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ), η οργάνωση εκτιμά ότι τα οφέλη από τη συγκεκριμένη τεχνολογία παραμένουν αμφίβολα.

Αναφορικά με το επιχείρημα ότι οι νέες γονιδιωματικές τεχνικές μπορούν να συμβάλουν στην αντιμετώπιση της επισιτιστικής κρίσης και της κλιματικής αλλαγής, η Greenpeace υποστηρίζει ότι η εμπειρία από την προηγούμενη γενιά γενετικά τροποποιημένων καλλιεργειών δεν επιβεβαίωσε αυτές τις προσδοκίες. Αντίθετα, η οργάνωση θεωρεί ότι η βιώσιμη γεωργία, η αγροοικολογία και οι πρακτικές αναγεννητικής γεωργίας αποτελούν αποτελεσματικότερες λύσεις για την προστασία της παραγωγής και των φυσικών πόρων.

“Το βασικό που αλλάζει είναι ότι οι καταναλωτές ενδέχεται να μην γνωρίζουν πλέον αν ένα προϊόν προέρχεται από φυτά που έχουν υποστεί γονιδιωματική τροποποίηση”, υποστηρίζει η κ. Κουρτικάκη, θέτοντας το ερώτημα γιατί να μην υπάρχει σαφής ενημέρωση στην ετικέτα, εφόσον οι νέες τεχνικές θεωρούνται ασφαλείς.

Κατά την Greenpeace, η συγκεκριμένη νομοθετική πρωτοβουλία εντάσσεται σε μια ευρύτερη τάση απορρύθμισης περιβαλλοντικών και προληπτικών κανόνων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μια εξέλιξη που η οργάνωση αντιμετωπίζει με ιδιαίτερη επιφύλαξη.

Οι πατέντες, το λόμπινγκ και οι φόβοι για τις διώξεις

Το ζήτημα των πατεντών βρέθηκε στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων, καθώς αποτελεί την κύρια ανησυχία των αγροτών και των μικρομεσαίων βελτιωτών σπόρων όσον αφορά αυτόν τον νέο κανονισμό.

 

Παρά τις προσπάθειες και τις τροπολογίες που είχαν πέσει στο τραπέζι για να απαγορευτούν οι πατέντες στα ΝΓΤ, οι πιέσεις από τα λόμπι των πολυεθνικών στους ευρωβουλευτές (όπως η Bayer-Monsanto, η Corteva, η Syngenta κ.ά.) πέρασαν το δικό τους.

Η Greenpeace εκφράζει φόβους ότι μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες του αγροχημικού και σποροπαραγωγικού κλάδου, θα ενισχύσουν περαιτέρω τον έλεγχό τους στην αγορά σπόρων μέσω της κατοχής των σχετικών δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Σύμφωνα με την οργάνωση, υπάρχει ο κίνδυνος αγρότες να βρεθούν αντιμέτωποι με νομικές διεκδικήσεις σε περιπτώσεις ακούσιας παρουσίας πατενταρισμένου γενετικού υλικού στις καλλιέργειές τους, όπως έχει συμβεί σε δικαστικές υποθέσεις στον Καναδά (), τις Ηνωμένες Πολιτείες και άλλες χώρες.

Να σημειωθεί πως οι νέες γονιδιωματικές τεχνικές είναι όλες κατοχυρωμένες με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας (πατέντα).

Και η Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Via Campesina (ECVC), η οποία εκπροσωπεί τη φωνή των μικροκαλλιεργητών, λέει από την πλευρά της πως “χωρίς αυτή την απαραίτητη αλλαγή στο δίκαιο των πατεντών, ο νέος κανονισμός για τις ΝΓΤ θα ανοίξει τον δρόμο για τη γενικευμένη ιδιωτικοποίηση των γενετικών πόρων από μια χούφτα εταιρειών σπόρων. Αυτό θα αποτελέσει καταστροφή για την αγροτική βιοποικιλότητα και για τους μικροκαλλιεργητές, οι οποίοι θα δυσκολεύονται να βρουν σπόρους που δεν είναι κατοχυρωμένοι με πατέντα και είναι προσαρμοσμένοι στις καλλιεργητικές τους πρακτικές”.

Αρναούτογλου: Καινοτομία χωρίς εγγυήσεις είναι ρίσκο για τον αγρότη και τον καταναλωτή

Ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ, Σάκης Αρναούτογλου, μιλώντας στο NEWS 24/7, ο οποίος -μαζί με την ευρωομάδα του ΠΑΣΟΚ καταψήφισαν τον κανονισμό, σχολίασε πως περιορίζονται ή καταργούνται κρίσιμες δικλείδες ασφαλείας, όπως η πλήρης αξιολόγηση κινδύνου, η υποχρεωτική σήμανση και η ιχνηλασιμότητα μέχρι τον τελικό καταναλωτή. Παράλληλα, περιορίζεται η δυνατότητα των κρατών-μελών να λαμβάνουν εθνικά μέτρα προστασίας.

Ο ίδιος καταψήφισε την πρόταση όχι γιατί είναι αντίθετος στην επιστήμη ή στην καινοτομία, όπως λέει, αλλά διότι “η καινοτομία πρέπει να συνοδεύεται από διαφάνεια, λογοδοσία και σαφείς κανόνες”. “Πιστεύω ότι η ευρωπαϊκή γεωργία χρειάζεται έρευνα και νέες τεχνολογίες για να αντιμετωπίσει την κλιματική κρίση, την ξηρασία και τις ασθένειες των καλλιεργειών, όμως η καινοτομία πρέπει να συνοδεύεται από διαφάνεια, λογοδοσία και σαφείς κανόνες”.

“Η απελευθέρωση των φυτών αυτών χωρίς έλεγχο απειλεί τη βιοποικιλότητα και τη βιολογική γεωργία. Για την Ελλάδα, το πλήγμα στις παραδοσιακές ποικιλίες, τα προϊόντα ΠΟΠ και τους μικρούς παραγωγούς μπορεί να είναι καίριο“, λέει.

Αναφορικά με τους καταναλωτές είπε πως το βασικό θέμα είναι το δικαίωμα επιλογής. “Θεωρώ αυτονόητο ότι κάθε πολίτης πρέπει να γνωρίζει τι αγοράζει και τι καταναλώνει.
Αν δεν υπάρχει σαφής σήμανση και πλήρης ιχνηλασιμότητα, το δικαίωμα αυτό αποδυναμώνεται”, σχολίασε.

Ο κ. Αρναούτογλου στάθηκε πολύ στο μέλλον των αγροτών, καθώς η αυξανόμενη κατοχύρωση πατεντών σε γενετικό υλικό μπορεί να ενισχύσει την εξάρτησή τους από λίγες μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες σπόρων. “Η δική μου θέση είναι ξεκάθαρη: ναι στην καινοτομία, αλλά με ισχυρές εγγυήσεις για το περιβάλλον, τους παραγωγούς και τους καταναλωτές“, υπογράμμισε.

“Νέες πιθανές αλλεργίες και τοξίνες για τους καταναλωτές”, λέει γενετιστής

Ο Michael Antoniou, Ομότιμος καθηγητής Μοριακής Γενετικής και Τοξικολογίας στο King’s College, London, μίλησε σε ενημερωτική εκδήλωση του ελληνικού γραφείου της Greenpeace και των δικτύων Σιτώ και Αιγίλοπας για τις τεχνικές γονιδιακής επεξεργασίας και πώς αυτές καταστρέφουν το DNA των φυτών και αλλάζουν τη βιοχημεία τους, δημιουργώντας έτσι νέες πιθανές αλλεργίες και τοξίνες για τους καταναλωτές του τελικού προϊόντος. Η τεχνική CRISPR-Cas9 που χρησιμοποιείται θα έχει αναπόφευκτες παρενέργειες που στην ουσία αγνοούνται ενώ ξέρουν ότι θα υπάρξουν. Όπως τόνισε χαρακτηριστικά ο κ. Antoniou, “όλα αυτά τα χρόνια στην επιστήμη, δεν έχω δει ποτέ κάτι τόσο μη επιστημονικό.”

Αντιδράσεις από φορείς – “Η ΕΕ πρόδωσε τους αγρότες”

Η Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ, ο ΓΕΩΤ.Ε.Ε. και άλλοι φορείς εκφράζουν έντονες αντιδράσεις, τονίζοντας ότι με τον τρόπο αυτό παραβιάζεται το δικαίωμα των καταναλωτών στην ενημέρωση, καταστρατηγούνται οι ευρωπαϊκές Αρχές της Προφύλαξης και της Επικουρικότητας, και επιτρέπεται η απελευθέρωση των φυτών στο περιβάλλον χωρίς μακροχρόνιες τοξικολογικές μελέτες ή εγγυημένα οφέλη, υποβαθμίζοντας την ασφάλεια και την ποιότητα των προϊόντων στο όνομα της ανταγωνιστικότητας.

Για την ECVC, η Ένωση με την απόφασή της πρόδωσε τους αγρότες.

“Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ψήφισε ενάντια στα συμφέροντα των αγροτών και των πολιτών, δίνοντας την ψήφο του στις πολυεθνικές εταιρείες σπόρων και βιοτεχνολογίας, οι οποίες πιέζουν εδώ και χρόνια για την επιβολή του μοντέλου των πατεντών στην Ευρώπη“, δήλωσε η Alessandra Turco από τη Συντονιστική Επιτροπή της ECVC.

Ο κανονισμός θα τεθεί σε ισχύ 20 ημέρες μετά τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ και θα εφαρμοστεί δύο χρόνια αργότερα.