Ρήτρα διαφυγής στην Ενέργεια: Οδικός χάρτης για επενδύσεις έως 1,5 δισ. ευρώ στην Ελλάδα

Το επόμενο κρίσιμο βήμα για τη νέα ευρωπαϊκή «ρήτρα διαφυγής» στην Ενέργεια θα πραγματοποιηθεί την ερχόμενη εβδομάδα στο Λουξεμβούργο, όπου οι υπουργοί Οικονομικών της ΕΕ αναμένεται να συζητήσουν τις λεπτομέρειες εφαρμογής του μέτρου και κυρίως το εύρος των ενεργειακών δαπανών που θα θεωρούνται επιλέξιμες. Από τις αποφάσεις αυτές θα εξαρτηθεί η τελική περίμετρος των κονδυλίων που θα μπορέσει να αξιοποιήσει η Ελλάδα, καθώς και το είδος των επενδύσεων που θα χρηματοδοτηθούν μέσω του νέου ευρωπαϊκού πλαισίου.

Η πρωτοβουλία της Κομισιόν, που ανακοινώθηκε την περασμένη εβδομάδα ως απάντηση στις νέες πιέσεις που προκαλεί η ενεργειακή κρίση, αποτελεί ουσιαστικά συνέχεια της αντίστοιχης ρήτρας διαφυγής που θεσπίστηκε για τις αμυντικές δαπάνες. Σύμφωνα με τις έως τώρα εκτιμήσεις, η πρόσθετη δημοσιονομική ευελιξία που θα μπορούσε να αποκτήσει η Ελλάδα ενδέχεται να φθάσει έως και τα 1,5 δισ. ευρώ σε ορίζοντα τριετίας.

Όπως εξήγησε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, η νέα ρήτρα διαφυγής εντάσσεται στο πλαίσιο των αναθεωρημένων δημοσιονομικών κανόνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και δίνει στα κράτη-μέλη τη δυνατότητα να πραγματοποιούν πρόσθετες δαπάνες για συγκεκριμένους στρατηγικούς σκοπούς. Ωστόσο, ξεκαθάρισε ότι η συγκεκριμένη ευελιξία αφορά αποκλειστικά επενδύσεις στην ενέργεια και ιδιαίτερα πράσινες επενδύσεις και όχι μέτρα άμεσης οικονομικής στήριξης ή παροχές προς τα νοικοκυριά.

«Αφορά επενδύσεις στην ενέργεια. Πράσινες επενδύσεις. Δεν αφορά αμιγή μέτρα στήριξης που θα μπορούσαν να επιστρέψουν άμεσα πίσω στον κόσμο», τόνισε ο υπουργός, υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι οι επενδύσεις αυτές έχουν σημαντικό αναπτυξιακό αποτύπωμα. Επικαλέστηκε μάλιστα στοιχεία του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, σύμφωνα με τα οποία οι ενεργειακές επενδύσεις που υλοποιήθηκαν στην Ευρώπη μετά το 2022 συνέβαλαν ώστε οι επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης να είναι κατά 12% μικρότερες.

Τα περιθώρια

Με βάση το σχέδιο που βρίσκεται υπό επεξεργασία, τα κράτη-μέλη θα μπορούν, κατόπιν αιτήματος, να αξιοποιήσουν μέρος της δημοσιονομικής ευελιξίας που έχει ήδη προβλεφθεί για την άμυνα, προκειμένου να χρηματοδοτήσουν έργα που ενισχύουν τη διαρθρωτική ανθεκτικότητα του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος. Το πρόσθετο περιθώριο θα μπορεί να φτάνει έως το 0,3% του ΑΕΠ ετησίως για τα έτη 2026, 2027 και 2028, με ανώτατο σωρευτικό όριο 0,6% του ΑΕΠ για ολόκληρη την τριετία.

Παρά τον όρο «ρήτρα διαφυγής», το νέο εργαλείο δεν συνιστά, τουλάχιστον στη σημερινή του μορφή, προάγγελο ενός νέου κύκλου επιδοτήσεων. Η Κομισιόν έχει καταστήσει σαφές ότι η πρόσθετη ευελιξία δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για οριζόντια μέτρα στήριξης της κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων, ενώ τυχόν παρεμβάσεις προς νοικοκυριά και επιχειρήσεις θα πρέπει να είναι προσωρινές, στοχευμένες και να μην οδηγούν σε αύξηση της ζήτησης πετρελαίου ή φυσικού αερίου.

Επενδύσεις σε υποδομές ενεργειακής αποδοτικότητας

Στην πράξη, η νέα ρήτρα αναμένεται να λειτουργήσει ως μοχλός για ένα νέο κύμα ενεργειακών επενδύσεων. Στο τραπέζι βρίσκονται έργα αποθήκευσης ενέργειας στα νησιά, παρεμβάσεις για τη σταθεροποίηση και την ευελιξία του ηλεκτρικού συστήματος, καθώς και δράσεις που ενισχύουν την ενεργειακή αποδοτικότητα. Εφόσον το τελικό πλαίσιο το επιτρέψει, θα μπορούσαν να χρηματοδοτηθούν και στοχευμένα προγράμματα εξοικονόμησης ενέργειας για τα νοικοκυριά, όπως η εγκατάσταση ηλιακών θερμοσιφώνων, αντλιών θερμότητας ή άλλων πράσινων τεχνολογιών.

Σύμφωνα με τον κ. Πιερρακάκη, η κυβέρνηση προτίθεται να αξιοποιήσει τις δυνατότητες που δημιουργεί το νέο πλαίσιο, καθώς οι επενδύσεις αυτές επιστρέφουν πολλαπλασιαστικά οφέλη στην οικονομία και την κοινωνική συνοχή. Ο ίδιος άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο περαιτέρω ευρωπαϊκών παρεμβάσεων, εφόσον οι γεωπολιτικές και ενεργειακές πιέσεις ενταθούν, σημειώνοντας ότι η έκταση της αντίδρασης της Κομισιόν θα εξαρτηθεί από το βάθος της κρίσης.

Οι τελικές αποφάσεις, πάντως, αναμένονται μετά τις συζητήσεις του Eurogroup στο Λουξεμβούργο, όπου θα αποσαφηνιστεί η ακριβής περίμετρος του μέτρου και οι επενδυτικές κατηγορίες που θα μπορούν να χρηματοδοτηθούν. Τότε θα φανεί και πόσο μεγάλο θα είναι τελικά το δημοσιονομικό αποτύπωμα της νέας ρήτρας διαφυγής για την Ελλάδα και την ευρωπαϊκή ενεργειακή μετάβαση.