Τράπεζες: Πού επενδύουν τα λεφτά τους οι Έλληνες

Στο ακίνητο και στην τράπεζα εξακολουθούν να εμπιστεύονται οι Έλληνες το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας τους, κρατώντας αποστάσεις από μετοχές, αμοιβαία κεφάλαια και άλλα επενδυτικά προϊόντα.

Η εικόνα είναι χαρακτηριστική: περίπου 7 στα 10 ευρώ του πλούτου των ελληνικών νοικοκυριών βρίσκονται σε σπίτια, οικόπεδα και άλλα ακίνητα, ενώ δεύτερο «καταφύγιο» αποτελούν οι τραπεζικές καταθέσεις.

Η παραδοσιακή αυτή επιλογή προσφέρει μεγαλύτερη αίσθηση ασφάλειας, έχει όμως και κόστος. Μόνο την τετραετία 2022-2025 υπολογίζεται ότι ο πληθωρισμός «ροκάνισε» πάνω από 23 δισ. ευρώ από την αγοραστική δύναμη των καταθέσεων, καθώς τα επιτόκια που έδιναν οι τράπεζες δεν ήταν αρκετά για να καλύψουν τις αυξήσεις των τιμών.

Στα 156,4 δισ. ευρώ οι καταθέσεις

Παρά την ακρίβεια και την πίεση στους οικογενειακούς προϋπολογισμούς, τα ελληνικά νοικοκυριά εξακολουθούν να διατηρούν ένα μεγάλο «μαξιλάρι» στις τράπεζες. Οι καταθέσεις τους έχουν φτάσει στα 156,4 δισ. ευρώ, έχοντας ανακάμψει σημαντικά από τα χρόνια της οικονομικής κρίσης. Το 2019 είχαν υποχωρήσει στα 109,4 δισ. ευρώ, γεγονός που σημαίνει ότι έκτοτε έχουν αυξηθεί περίπου κατά 47 δισ. ευρώ ή 43%.

Παραμένουν, ωστόσο, αρκετά μακριά από τα επίπεδα πριν από την κρίση. Τον Ιανουάριο του 2009 οι καταθέσεις των νοικοκυριών βρίσκονταν στα 188,2 δισ. ευρώ, δηλαδή περίπου 31,8 δισ. υψηλότερα από τα σημερινά επίπεδα.

Ο πληθωρισμός «έφαγε» τις αποδόσεις

Το μεγάλο πρόβλημα για όσους κράτησαν τα χρήματά τους αποκλειστικά στην τράπεζα ήταν ότι οι τόκοι δεν κατάφεραν να ακολουθήσουν τον πληθωρισμό.

Είναι χαρακτηριστικό ότι το 2025, σε συνολικές καταθέσεις περίπου 155 δισ. ευρώ, το μέσο σταθμισμένο επιτόκιο ήταν μόλις 0,31%. Οι καταθέτες εισέπραξαν περίπου 480 εκατ. ευρώ σε τόκους, αλλά ο μέσος πληθωρισμός έφτασε στο 2,9%.

Έτσι, η πραγματική απόδοση των χρημάτων τους ήταν αρνητική, περίπου -2,5%, με αποτέλεσμα να χαθεί αγοραστική δύναμη σχεδόν 3,9 δισ. ευρώ μέσα σε μόλις έναν χρόνο.

Ακόμη μεγαλύτερο ήταν το πλήγμα το 2022, όταν ο πληθωρισμός εκτινάχθηκε στο 9,2%. Συνολικά, την περίοδο 2022-2025, οι αποταμιευτές εισέπραξαν περίπου 2 δισ. ευρώ από τόκους, αλλά έχασαν λόγω πληθωρισμού περίπου 23 δισ. ευρώ σε αγοραστική δύναμη.

«Όλα» στο ακίνητο

Η μεγάλη προτίμηση των Ελλήνων στα ακίνητα παραμένει σχεδόν αναλλοίωτη. Τα διαθέσιμα στοιχεία του ΟΟΣΑ δείχνουν ότι στις περισσότερες κατηγορίες νοικοκυριών το σπίτι και τα υπόλοιπα ακίνητα αντιπροσωπεύουν περίπου τα τρία τέταρτα της συνολικής περιουσίας, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις το ποσοστό ξεπερνά ακόμη και το 80%.

Οι καταθέσεις έρχονται στη δεύτερη θέση, ενώ μετοχές και αμοιβαία κεφάλαια αποκτούν σημαντικότερο βάρος κυρίως στα πλουσιότερα νοικοκυριά. Η απόσταση από την υπόλοιπη Ευρώπη είναι μεγάλη. Σύμφωνα με στοιχεία του ΙΟΒΕ, οι επενδύσεις των ελληνικών νοικοκυριών σε μετοχές και επενδυτικά κεφάλαια αντιστοιχούν μόλις στο 18,9% του ΑΕΠ, όταν ο μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση φτάνει στο 35,4%.

Ρόλο παίζει και η δυσπιστία που άφησε πίσω της η χρηματιστηριακή φούσκα του 1999, αλλά και η απουσία ισχυρών κινήτρων για μακροχρόνια επένδυση. Σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες υπάρχουν ειδικοί επενδυτικοί λογαριασμοί, φοροαπαλλαγές και άλλα κίνητρα για όσους τοποθετούν μέρος των αποταμιεύσεών τους σε επενδύσεις.

Η μεγάλη στροφή στα αμοιβαία

Κάτι, πάντως, αρχίζει να αλλάζει. Όλο και περισσότερα κεφάλαια εγκαταλείπουν την απλή κατάθεση και αναζητούν υψηλότερες αποδόσεις. Ενδεικτική είναι η πορεία των αμοιβαίων κεφαλαίων, το ενεργητικό των οποίων έχει σχεδόν τριπλασιαστεί μέσα σε λίγα χρόνια: από 11,2 δισ. ευρώ το 2021 έχει φτάσει περίπου στα 34 δισ. ευρώ στα τέλη Αυγούστου 2026. Μεγάλο μέρος της αύξησης προέρχεται από φρέσκο χρήμα που τοποθετούν οι επενδυτές και όχι μόνο από την άνοδο της αξίας των υφιστάμενων επενδύσεων.

Και όμως, οι Έλληνες δεν αποταμιεύουν

Εδώ βρίσκεται και το μεγάλο ελληνικό παράδοξο. Ενώ υπάρχουν περισσότερα από 156 δισ. ευρώ στις τράπεζες και τεράστια περιουσία σε ακίνητα, η τρέχουσα αποταμίευση παραμένει αρνητική.

Το 2024 ο δείκτης αποταμίευσης των νοικοκυριών ήταν -2,5% του διαθέσιμου εισοδήματος, έναντι +15,2% στην Ευρωζώνη. Με απλά λόγια, πολλά νοικοκυριά ξοδεύουν σήμερα περισσότερα από όσα τους επιτρέπει το τρέχον εισόδημά τους, χρησιμοποιώντας σε αρκετές περιπτώσεις πλούτο που δημιουργήθηκε τα προηγούμενα χρόνια.

Το ερώτημα πλέον είναι εάν η μεγάλη δεξαμενή των καταθέσεων θα συνεχίσει να αποτελεί το αγαπημένο «καταφύγιο» των Ελλήνων ή εάν η αναζήτηση καλύτερων αποδόσεων θα οδηγήσει περισσότερα από τα 156 δισ. ευρώ προς αμοιβαία κεφάλαια, μετοχές και άλλες επενδύσεις.