ΟΗΕ: Σχεδόν 90 εκατ. εκτοπισμένοι λόγω κλιματικής κρίσης

Αντιμέτωποι με μια διπλή κρίση βρίσκονται σχεδόν 90 εκατομμύρια πρόσφυγες και άνθρωποι που έχουν εκτοπιστεί βίαια από τις εστίες τους, καθώς, πέρα από τις συγκρούσεις και τις διώξεις που τους ανάγκασαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους, καλούνται πλέον να αντιμετωπίσουν και τις ολοένα σοβαρότερες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

Σύμφωνα με νέα έκθεση της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR), περίπου τα τρία τέταρτα των εκτοπισμένων παγκοσμίως ζουν σε χώρες ιδιαίτερα ευάλωτες σε φαινόμενα όπως οι παρατεταμένες ξηρασίες, οι καταστροφικές πλημμύρες και οι ακραίες θερμοκρασίες.

Η έκθεση, που δόθηκε στη δημοσιότητα την Παρασκευή (6/11), λίγες ημέρες πριν από την έναρξη της Διάσκεψης του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή (COP31) στην Τουρκία, αναδεικνύει τις δραματικές συνέπειες της κλιματικής κρίσης για πληθυσμούς που έχουν ήδη βιώσει τον πόλεμο, τη βία και τον ξεριζωμό.

«Οι πρόσφυγες αντιμετωπίζουν μια διπλή αδικία. Έχουν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν συγκρούσεις που δεν προκάλεσαν οι ίδιοι και τώρα βρίσκονται στην πρώτη γραμμή μιας κλιματικής κρίσης στην οποία συνέβαλαν λιγότερο», δήλωσε ο αναπληρωτής Ύπατος Αρμοστής Επιχειρήσεων της UNHCR, Άντον Λέις Γκαρσία.

Όπως επισημαίνεται στην έκθεση, οι εκτοπισμένοι αναζητούν συχνά καταφύγιο σε περιοχές που πλήττονται ήδη από ακραία καιρικά φαινόμενα, γεγονός που καθιστά ακόμη δυσκολότερη την προσπάθειά τους να εξασφαλίσουν ασφαλείς συνθήκες διαβίωσης. Παράλληλα, οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής περιορίζουν τις δυνατότητες επιστροφής στις πατρίδες τους και δυσχεραίνουν την ανοικοδόμηση των κοινοτήτων τους.

Η Συρία και ο κίνδυνος νέου εκτοπισμού

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι περισσότεροι από δύο στους τρεις πρόσφυγες που επέστρεψαν στις χώρες καταγωγής τους κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026 βρέθηκαν ξανά σε περιοχές με υψηλή έκθεση σε κλιματικούς κινδύνους.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Συρίας, όπου σχεδόν τέσσερα εκατομμύρια εκτοπισμένοι έχουν επιστρέψει το τελευταίο διάστημα, επιχειρώντας να ξαναχτίσουν τη ζωή τους σε μια χώρα που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τεράστιες προκλήσεις.

Η υποχώρηση των αποθεμάτων υπόγειων υδάτων και η αυξανόμενη συχνότητα ακραίων καιρικών φαινομένων επιβαρύνουν την προσπάθεια ανάκαμψης. Τον περασμένο Μάιο, οι πλημμύρες στον Ευφράτη προκάλεσαν εκτεταμένες ζημιές σε κατοικίες, αναγκάζοντας χιλιάδες ανθρώπους να εγκαταλείψουν εκ νέου τις εστίες τους.

Η περίπτωση της Συρίας αποτυπώνει τον φαύλο κύκλο στον οποίο εγκλωβίζονται οι εκτοπισμένοι πληθυσμοί: ακόμη και όταν οι συνθήκες επιτρέπουν την επιστροφή τους, οι περιβαλλοντικές καταστροφές απειλούν να τους οδηγήσουν σε έναν νέο ξεριζωμό.

Έως 100 ημέρες ακραίας ζέστης τον χρόνο στην Αφρική

Εξίσου ανησυχητικές είναι οι προβλέψεις για την υποσαχάρια Αφρική, όπου οι υψηλές θερμοκρασίες αναμένεται να αποτελέσουν μία από τις σοβαρότερες απειλές για τους προσφυγικούς πληθυσμούς.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που περιλαμβάνονται στην έκθεση, έως το 2050, ένας στους τρεις οικισμούς προσφύγων στην υποσαχάρια Αφρική ενδέχεται να αντιμετωπίζει τουλάχιστον 100 ημέρες επικίνδυνης ζέστης κάθε χρόνο.

Την ίδια στιγμή, η συχνότητα και η ένταση των ακραίων καιρικών φαινομένων έχουν ήδη οδηγήσει σε μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών.

Τα στοιχεία της UNHCR δείχνουν ότι την τελευταία δεκαετία οι καταστροφές που συνδέονται με τέτοια φαινόμενα προκάλεσαν περισσότερους από 255 εκατομμύρια εσωτερικούς εκτοπισμούς παγκοσμίως, αριθμός που αντιστοιχεί κατά μέσο όρο σε περίπου 70.000 εκτοπισμούς την ημέρα.

Η κατάσταση ενδέχεται να επιδεινωθεί περαιτέρω στην Ανατολική Αφρική, καθώς ένα ιδιαίτερα ισχυρό φαινόμενο Ελ Νίνιο εκτιμάται ότι θα ενισχύσει τα ακραία καιρικά φαινόμενα.

Σύμφωνα με τις προβλέψεις, σοβαρές πλημμύρες θα μπορούσαν να αναγκάσουν έως και τρία εκατομμύρια ανθρώπους να εγκαταλείψουν τις εστίες τους μέχρι το τέλος του 2026 στη Σομαλία, την Κένυα, το Νότιο Σουδάν και την Ουγκάντα.

«Για εκατομμύρια ανθρώπους, η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί μακρινή απειλή. Καταστρέφει τα καταφύγιά τους, υπονομεύει τα μέσα διαβίωσής τους και θέτει σε κίνδυνο τις ελπίδες τους να ξαναχτίσουν τη ζωή τους», τόνισε ο Άντον Λέις Γκαρσία.

Μόλις το 10% της χρηματοδότησης φτάνει στις χώρες που πλήττονται από συγκρούσεις

Πέρα από τις άμεσες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ αναδεικνύει και τις μεγάλες ανισότητες στην κατανομή των διεθνών πόρων για την αντιμετώπισή της.

Σύμφωνα με την έκθεση, μόλις το 10% της παγκόσμιας χρηματοδότησης για το κλίμα κατευθύνεται σε εύθραυστες χώρες και περιοχές που πλήττονται από συγκρούσεις, παρότι πολλές από αυτές φιλοξενούν μεγάλους αριθμούς προσφύγων και εκτοπισμένων, οι οποίοι είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένοι στους κλιματικούς κινδύνους.

Η UNHCR καλεί τις κυβερνήσεις και τους διεθνείς χρηματοδοτικούς οργανισμούς να ενσωματώσουν τις ανάγκες των εκτοπισμένων πληθυσμών στα εθνικά σχέδια προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι θα έχουν πρόσβαση στους απαραίτητους πόρους.

Το ζήτημα αναμένεται να τεθεί στη Διάσκεψη COP31, που θα πραγματοποιηθεί από τις 9 έως τις 20 Νοεμβρίου στην Αττάλεια της Τουρκίας, με τη συμμετοχή εκπροσώπων περισσότερων από 190 χωρών.

«Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε σε ανθρώπους που έχουν ήδη χάσει τόσα πολλά να μείνουν πίσω στην παγκόσμια δράση για το κλίμα», υπογραμμίζει η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες.