Η κυβέρνηση στο “ναρκοπέδιο” της Λιβύης

Τις διπλωματικές και πολιτικές συνέπειες του τουρκολιβυκού μνημονίου τρέχει να μαζέψει η κυβέρνηση κατόπιν της κύρωσης από τη Βουλή της Λιβύης:

Αφενός ενεργοποιεί συμμαχίες στο εξωτερικό για να δημιουργήσει ένα διπλωματικό κλοιό κατά της εφαρμογής του τουρκολιβυκού μνημονίου. Αφετέρου προσπαθεί να πείσει το ακροατήριο της Νέας Δημοκρατίας στο εσωτερικό ότι οι προχθεσινές εξελίξεις δεν συνιστούν εθνική ήττα, καθώς και να παρουσιάσει την επίθεση του Αντώνη Σαμαρά στην κυβέρνηση ως κίνηση που στρέφεται τελικά κατά της χώρας.

Το κυβερνητικό αφήγημα υποστηρίζει ειδικότερα ότι με την κύρωση από το λιβυκό κοινοβούλιο (το οποίο τελεί υπό τον έλεγχο της Βεγγάζης) δεν αλλάζει τίποτα επί της ουσίας για τη συμφωνία Τουρκίας– Λιβύης για καθορισμό ΑΟΖ, η οποία είχε υπογραφεί από την κυβέρνηση της Τρίπολης το 2018.

Στη γραμμή αυτή κινήθηκε ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, μιλώντας χθες στο ραδιόφωνο του Mega και ταυτόχρονα ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, στο ραδιόφωνο του Alpha. Ωστόσο ήταν η ίδια η κυβέρνηση που επικαλείτο μέχρι πρότινος ως μία ακόμη απόδειξη της ακυρότητας του τουρκολιβυκου μνημονίου το γεγονός ότι δεν είχε κυρωθεί από τη Βουλή της Λιβύης, πέραν της προφανούς αντίθεσης του με το διεθνές δίκαιο.

Η δήλωση του κ.Γεραπετρίτη μάλιστα ότι “δεν ήταν στο χέρι της Ελλάδας” να αποτρέψει την κύρωση του τουρκολιβυκού από τη Βουλή της Λιβύης προκάλεσε αίσθηση, αμηχανία και μουρμούρα στο εσωτερικό της ΝΔ, καθώς έρχεται σε αντίθεση με το αφήγημα περί γεωπολιτικής ισχύος της χώρας.

Γαλάζια στελέχη αναρωτιόντουσαν επίσης γιατί δεν κινητοποιήθηκαν παρά μόνο κατόπιν εορτής οι μηχανισμοί, τους οποίους ο κ. Γεραπετρίτης δήλωσε ότι έχει η χώρα, για την καταγγελία και την αποφυγή εφαρμογής του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Το δίκοπο μαχαίρι με τη χρηματοδότηση της Λιβύης για το μεταναστευτικό

Ο υπουργός Εξωτερικών επικαλέστηκε μάλιστα ότι: “Μέσα από την Ελλάδα περνάνε όλα τα χρηματοδοτικά πρωτόκολλα της Λιβύης, περνάει η ειρηνευτική αποστολή η οποία βρίσκεται στη Λιβύη”. Έδειξε έτσι την πρόθεση της Αθήνας να “εκβιάσει” τη Λιβύη με διακοπή της χρηματοδότησης από ΕΕ.

Όμως τα χρήματα αυτά αφορούν τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών. Και ήδη οι ροές μεταναστών από τη Λιβύη προς τη χώρα μας έχουν αρχίσει να αυξάνονται ξανά. Πως θα εξηγήσει η κυβέρνηση στους ψηφοφόρους της ΝΔ μία νέα “έκρηξη” του μεταναστευτικού; Πρακτικά είναι αδύνατον δε να βγάλει η Ελλάδα όλο της το στόλο στα 12 ναυτικά μίλια από την Κρήτη, προσπαθώντας να κλείσει τα θαλάσσια σύνορα, τα οποία δεν είναι τόσο διαχειρίσιμα όσο τα χερσαία.

Υπενθυμίζεται ότι το καλοκαίρι του 2025 είχαν σταλεί πλοία του Πολεμικού Ναυτικού (δύο φρεγάτες και ένα σκάφος υποστήριξης) έξω από τα λιβυκά χωρικά ύδατα για αυτό ακριβώς το λόγο. Από την κυβέρνηση απέδιδαν και στην απόφαση αυτή τη μείωση των μεταναστευτικών ροών προς τη χώρα μας, ωστόσο ο ισχυρισμός αυτός έχει αμφισβητηθεί.

Το τυράκι των ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων προς τη Λιβύη, αλλά και ο ρόλος της Αιγύπτου φαίνεται ότι ήταν πιο καθοριστικοί παράγοντες. Από την Αίγυπτο άλλωστε προερχόταν σημαντικός αριθμός μεταναστών που έφταναν στην Κρήτη το 2025 και η Αίγυπτος είναι το μοναδικό “εμπόδιο” για τη μετάβαση των εκτοπισμένων από τον εμφύλιο στο Σουδάν. Σημειωτέον όμως ότι στη Λιβύη εκτιμάται ότι βρίσκονται αυτή τη στιγμή 500.000 Σουδανοί πρόσφυγες και 300.000 μετανάστες άλλων εθνικοτήτων.

Προς ένα deal με την Τουρκία για το καλώδιο;

Εντυπώσεις προκάλεσαν όμως και όσα είπε ο κ.Γεραπετρίτης για το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας- Κύπρου (GSI). Δεδομένου ότι είχε προηγηθεί η δήλωση του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, στα Νέα, ότι η Άγκυρα δεν προβάλλει αντιρρήσεις, αλλά ζητά γραπτή ενημέρωση για τις έρευνες και τις συντεταγμένες.

“Η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα στην οποία θα ζητηθεί άδεια και έχει ήδη ζητηθεί άδεια για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου. Κατά τούτο, εφόσον υπάρξει η αδειοδότηση εκ μέρους της Ελλάδος, η ενημέρωση σχετικά με την έρευνα και την πόντιση είναι κάτι το οποίο θα μπορούσε να είναι δυνατόν, με την σαφή αναφορά ότι δεν πρόκειται για αδειοδοτική διαδικασία”, είπε ο υπουργός Εξωτερικών κληθείς να σχολιάσει τις δηλώσεις Φιντάν.

Δήλωσε επίσης ότι σε περίπτωση που η Τουρκία επιχειρήσει με στρατιωτικά μέσα να εμποδίσει τις έρευνες για το καλώδιο: “Η Ελλάδα είναι έτοιμη για οποιοδήποτε πιθανό σενάριο.” Πρόσθεσε όμως: “Δεν προκύπτει, από ό,τι αντιλαμβάνομαι, διάθεση να υπάρξει τέτοιου τύπου αντίδραση εκ μέρους της Τουρκίας.”

Ο κ. Γεραπετρίτης διέψευσε βέβαια κατηγορηματικά τα περί υπόγειας άτυπης διαπραγμάτευσης Ελλάδας- Τουρκίας για το καλώδιο. Η αίσθηση όμως στο γαλάζιο στρατόπεδο είναι ακριβώς ότι έχει υπάρξει επικοινωνία για μία win win παρασκηνιακή συμφωνία, ώστε και οι δύο πλευρές να μπορούν να πουν στο εσωτερικό τους ακροατήριο πως δεν υποχώρησαν και το καλώδιο τελικά να προχωρήσει.

Η τουρκική κυβέρνηση θα επικαλείται δηλαδή ότι ενημερώθηκε γραπτώς, υποστηρίζοντας συνεπώς ότι το καλώδιο δεν αλλάζει το status quo στην ανατολική Μεσόγειο. Δηλαδή ότι το καλώδιο δεν αποτελεί αναγνώριση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας και της Κύπρου.

Ενώ η ελληνική κυβέρνηση θα επικαλείται ότι δεν ζητήθηκε η άδεια της Τουρκίας για να προχωρήσει το έργο, αφού στη γραπτή ενημέρωση θα αναφέρεται ότι δεν πρόκειται για αίτημα αδειοδότησης, τονίζοντας πως η χώρα μας δεν κάνει πίσω όσον αφορά στα κυριαρχικά της δικαιώματα. Και ότι στο τέλος, το καλώδιο θα ποντιστεί.

Το ερώτημα είναι βέβαια πως θα “περάσει” στο κοινό της ΝΔ μία τέτοια Realpolitik για το καλώδιο περίπου επτά μήνες πριν τις εκλογές και με τον κ.Σαμαρά να καραδοκεί εκ δεξιών.

Διπλωματικό σπριντ σε ΕΕ, ΟΗΕ, Μέση Ανατολή

“Η Ελλάδα κινητοποίησε όλους τους συμμάχους και εταίρους της, οπότε θα υπάρχει ομόθυμη στήριξη αυτού του ζητήματος και καταγγελία του μνημονίου”, προανήγγειλε επίσης χθες ο κ.Γεραπετρίτης. Πράγματι, ιδίως η αντίδραση της ΕΕ ήταν άμεση και ξεκάθαρη από την πρώτη στιγμή. 

Μετά τις προχθεσινές δηλώσεις της προέδρου της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, την αλληλεγγύη προς την Ελλάδα και την Κύπρο εξέφρασε η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μετσόλα, μετά από τοποθέτηση της ευρωβουλευτή της Νέας Δημοκρατίας Ελίζας Βόζενμπεργκ.

Η ευρωπαϊκή αντίδραση όμως που στην Αθήνα αξιολογούν ως πιο σημαντική είναι η ανακοίνωση της ύπατης εκπροσώπου της ΕΕ για την εξωτερική πολιτική, Κάγια Κάλλας, που καταδικάζει την κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου, καθώς στη δήλωση αυτή συμφώνησαν και τα 27 κράτη μέλη της Ένωσης.

Η κ.Κάλλας νωρίτερα έθεσε το ζήτημα του τουρκολιβυκού μνημονίου στον υπουργό Εξωτερικών της Τουρκίας, Χακάν Φιντάν, κατά τη συνάντηση τους, σημειώνοντας ότι παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα κρατών μελών της ΕΕ.

Την απόφαση της Βουλής της Λιβύης καταδίκασαν επίσης η Αίγυπτος και το Ισραήλ. Ειδικότερα το αιγυπτιακό ΥΠΕΞ καταγγέλει προσβολή των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Αιγύπτου στην ΑΟΖ και την υφαλοκρηπίδα της, τονίζοντας ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν παράγει έννομο αποτέλεσμα. Ενώ το Ισραήλ κατηγορεί την Τουρκία ότι “εργάζεται για την αποσταθεροποίηση της ανατολικής Μεσογείου”.

Η Ελλάδα έφερε επίσης στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ το θέμα της έγκρισης από τη Βουλή της Λιβύης του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019, επισημαίνοντας τους κινδύνους που ενέχει για την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ήρθε η ώρα για 12 ναυτικά μίλια στην Κρήτη;

Το αυτί της Άγκυρας βεβαίως δεν ίδρωσε. Ο πρόεδρος της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, έκανε λόγο για ένα σημαντικό βήμα για τις τουρκικές θέσεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Ενώ ο κ.Φιντάν σχολίασε χαρακτηριστικά ότι κάποιες χώρες αντιδρούν, αλλά επέμεινε ότι το μνημόνιο με τη Λιβύη για ΑΟΖ είναι νόμιμο και ξεκαθάρισε ότι η Τουρκία δεν συζητά την εφαρμογή του.

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραμένει βέβαια παράνομο και ανυπόστατο με βάση το διεθνές δίκαιο. Αλλά πολιτικά και πρακτικά η κύρωση του από τη Βουλή της Λιβύης δίνει τη δυνατότητα στην Τουρκία να επικαλείται ότι πρόκειται πλέον για διεθνή συμφωνία. 

Ενώ πλέον η Ελλάδα έχει απέναντι της και τα δύο κέντρα πολιτικής εξουσίας της Λιβύης και είναι απίθανο οποιαδήποτε λιβυκή κυβέρνηση στο μέλλον να πάρει πίσω τη συμφωνία, η οποία άλλωστε της δίνει 20% μεγαλύτερη θαλάσσια κυριαρχία από ότι μία συμφωνία με την Ελλάδα, η οποία θα είχε ως βάση το διεθνές δίκαιο.

Οι συζητήσεις Ελλάδας- Λιβύης για τον καθορισμό ΑΟΖ φαίνεται ως εκ τούτου ότι έχουν ναυαγήσει, αν είχαν και ποτέ ελπίδες. Μένει δε να φανεί εάν η Αθήνα θα αποφασίσει πλέον να προχωρήσει στη μονομερή ανακήρυξη ΑΟΖ νοτίως της Κρήτης,  καλώντας τη Λιβύη στη συνέχεια σε συνομιλίες ή σε επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια νοτίως της Κρήτης. 

Το δεύτερο σενάριο συζητείται εδώ και καιρό έντονα στο γαλάζιο παρασκήνιο, ειδικά εν όψει των επόμενων εκλογών. Με το σκεπτικό ότι αφού η επέκταση δεν θα γίνει στο Αιγαίο, δεν θα αποτελεί θεωρητικά casus belli για την Τουρκία. Ομως το 2023 ο τότε εκπρόσωπος της τουρκικής προεδρίας και νυν επικεφαλής της τουρκικής υπηρεσίας πληροφορίων (ΜΙΤ), Ιμπραήμ Καλίν, είχε απειλείσει τη χώρα μας με “σοβαρές συνέπειες και αποτελέσματα σε περίπτωση επέκτασης των χωρικών υδάτων στην Κρήτη”, αν και δεν είχει αναφερθεί στην απόφαση της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995 για το casus belli.