Οι παραχαράκτες της ιστορίας

Το σύστημα της Μεταπολίτευσης επιβιώνει με μηχανική υποστήριξη από το έτος 2.000. Οι επιφανειακές τροποποιήσεις του Συντάγματος που έγιναν το 2001, το 2008 και το 2019 δεν κατάφεραν να αποτρέψουν την πορεία της χώρας από τη χρεοκοπία, τη διαφθορά και την παρακμή.

Η μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών πιστεύει ότι η χώρα βαδίζει σε λάθος κατεύθυνση. Περισσότεροι από 9 στους 10 πολίτες θεωρούν ότι επικρατεί η διαφθορά. Θα μπορούσε η ιστορία να έχει γραφτεί διαφορετικά;

«Τι είναι η Ιστορία;» αναρωτήθηκε ο Έντουαρντ Καρρ. «Εκείνο που ζητώ είναι γεγονότα. Μόνο γεγονότα», απαιτούσε ο Τόμας Γκράντγκραϊντ στο κοινωνικό μυθιστόρημα με τον τίτλο Δύσκολοι Καιροί του Καρόλου Ντίκενς. Τον 19ο αιώνα πίστευαν ότι εάν συγκεντρωθούν τα γεγονότα, η ιστορία μπορεί να περιγράψει τον κόσμο με την ακρίβεια των φυσικών επιστημών.

Ο Καρρ απέρριψε αυτή τη βεβαιότητα. Τα γεγονότα δεν περιμένουν παρατεταγμένα τον ιστορικό για να τα καταγράψει. Εκείνος αποφασίζει ποια αναζητεί, ποια επιλέγει και ποια σημασία τους δίνει. Η εποχή, οι αξίες και η κοινωνική του θέση επηρεάζουν αναπόφευκτα την κρίση του.

Είναι η ιστορία γραμμική ή κυκλική; Εξελίσσεται ή επαναλαμβάνεται; Ο Καρλ Μαρξ θεωρούσε ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται, την πρώτη φορά σαν τραγωδία και τη δεύτερη σαν φάρσα. Η διαπίστωσή του ήταν οξυδερκής. Ποιος οργανώνει, όμως, τη φάρσα; Ποιος επιβάλλει την επιφανειακή διάσταση της πραγματικότητας, στερώντας από την κοινωνία την ουσία;

Η ιστορία δεν είναι μόνο η αφήγηση όσων συνέβησαν. Είναι, πρωτίστως, το αποτέλεσμα των αποφάσεων που κάποιοι έλαβαν με βάση τη γνώμη των ειδικών.

Έχουμε συνηθίσει να αναζητούμε πίσω από κάθε πολιτική επιλογή ένα σχέδιο. Όταν το αποτέλεσμα μοιάζει παράλογο, συχνά επικρατούν στη δημόσια σφαίρα οι θεωρίες συνωμοσίας, υπερκαλύπτοντας τα λογικά κενά. Το συμπέρασμα που αποδίδεται στον Κωνσταντίνο Καραμανλή προσφέρει μια απλούστερη εκδοχή. Να μην υποτιμούμε τη βλακεία.

Κβαντική Στρατηγική

Η υπόθεση Μαζωνάκη έφερε στη δημοσιότητα καταγγελίες για ακριβοπληρωμένες υπηρεσίες που παρουσιάζονταν με λεξιλόγιο κβαντικής ιατρικής. Άνθρωποι με χρήματα, μόρφωση και υψηλή κοινωνική θέση συνέρρεαν για να τις λάβουν.

Η κατάσταση αυτή δεν απέχει πολύ από όσα συμβαίνουν και στην πολιτική. Οι ηγεσίες εμπιστεύονται ανθρώπους που εμφανίζονται σαν να ήταν γνώστες της στρατηγικής, συνήθως με το πρόσχημα των συμπερασμάτων που εξάγονται από έρευνες κοινής γνώμης. Οι εισηγήσεις τους καθορίζουν αποφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή εκατομμυρίων πολιτών. Η ιστορία δεν γράφεται μόνο από όσους παίρνουν τις κρίσιμες αποφάσεις. Διαμορφώνεται κυρίως από όσους τούς συμβουλεύουν να τις πάρουν.

Στο βιβλίο των Charles Lindblom και David Braybrooke με τίτλο A Strategy of Decision: Policy Evaluation as a Social Process, αναδεικνύεται η διαδικασία λήψης στρατηγικών αποφάσεων. Οι σημαντικές αποφάσεις, συμπεραίνουν, περιορίζονται από την πληροφόρηση, τον διαθέσιμο χρόνο, το κόστος της ανάλυσης και τις δυνατότητες των ανθρώπων που αποφασίζουν. Γι’ αυτό, συνήθως, οι σημαντικότερες αποφάσεις δεν λαμβάνονται με βάση τη μεγάλη εικόνα, αλλά από την επιλογή μικρών, διαδοχικών μεταβολών. Χαρακτηριστικά είναι τα παραδείγματα που παραθέτουν. Ιστορικές αποφάσεις που θα είχαν καταλήξει σε διαφορετικό αποτέλεσμα, ανάλογα με το μέγεθος της αίθουσας ή ακόμα και του τραπεζιού όπου ελήφθησαν.

Σύμφωνα με τη θεωρία της ομαδικής σκέψης του Irving Janis, μικρές ομάδες συμβούλων αναπτύσσουν υπερβολική αυτοπεποίθηση, παραμερίζουν τις προειδοποιήσεις και εκλαμβάνουν τη σιωπή ως συμφωνία. Επιβάλλονται με διάφορους τρόπους, χωρίς καμία ουσιαστική αποδοχή ή πραγματική συναίνεση.

Ποιοι είναι, αλήθεια, οι παραχαράκτες της ιστορίας κατά την περίοδο της ύστερης Μεταπολίτευσης; Ποιοι έστειλαν τους ανθρώπους που συμβούλευαν στα βράχια; Η επιρροή τους εκτείνεται σε όλο το πολιτικό φάσμα. Ένας μύθος του ΠΑΣΟΚ τους αποκαλούσε μπιζιμπόντηδες. Θέλοντας να πει ότι ανακατεύονται στα πάντα, εκμεταλλεύονται ονόματα και καταστάσεις, παριστάνουν τους παντοδύναμους ή τους μεσάζοντες, χωρίς ουσιαστικά να παράγουν έργο, χωρίς τελικά να έχουν οτιδήποτε να πουν, χωρίς καμία νέα ιδέα να προτείνουν.

Όπως είχε καταλήξει ο Γιώργος Σουφλιάς, σχολιάζοντας τις αλλεπάλληλες εκλογικές ήττες της Νέας Δημοκρατίας την περίοδο που θα έπρεπε να ολοκληρωθεί η παλιά Μεταπολίτευση, «εμείς πληρώνουμε τους συμβούλους μας δύο φορές. Μία για να μας πουν τι να κάνουμε και μία για να μας εξηγήσουν γιατί χάσαμε».

Το σκάνδαλο του χρηματιστηρίου

Η κατηφόρα της Μεταπολίτευσης ξεκίνησε από το σκάνδαλο του χρηματιστηρίου. Από τότε επιβλήθηκε η ηγεμονία του χρήματος, αντικαθιστώντας κάθε άλλη αξία και αρχή.

Η κυβέρνηση Σημίτη συνέδεσε την επιτυχία της πολιτικής της με την άνοδο των χρηματιστηριακών δεικτών. Πολίτες χωρίς καμία γνώση της αγοράς τοποθέτησαν τις οικονομίες τους σε μετοχές, παρασυρμένοι από την προσδοκία του εύκολου κέρδους. Η πτώση που ακολούθησε έπληξε χιλιάδες οικογένειες. Μια τεράστια αναδιανομή περιουσιών διατάραξε την ισορροπία της ελληνικής κοινωνίας.

Ποιος σχεδίασε τη φούσκα του Χρηματιστηρίου; Ποιος εισηγήθηκε στην κυβέρνηση να μετατρέψει την άνοδο των μετοχών σε πολιτικό επιχείρημα; Ποιος δεν κατάλαβε ότι οι πολίτες λάμβαναν τις κυβερνητικές διαβεβαιώσεις ως εγγύηση για τις οικονομίες τους; Ποιοι πουλούσαν όταν οι ανυποψίαστοι αγόραζαν; Ποιοι λογοδότησαν όταν οι αποταμιεύσεις μιας ζωής εξανεμίστηκαν;

Από εκείνη τη στιγμή, η ταυτότητα του ΠΑΣΟΚ, του κόμματος που είχε την αδιαμφισβήτητη πολιτική ηγεμονία στη χώρα, μεταλλάχθηκε δια παντός.

Η χαμένη κληρονομιά των Ολυμπιακών Αγώνων

O Κωνσταντίνος Καραμανλής ζήτησε τη μόνιμη τέλεση των Ολυμπιακών Αγώνων στη χώρα μας. Ο Ανδρέας Παπανδρέου αποφάσισε τη διεκδίκηση, τόσο των Αγώνων του 1996, όσο και του 2004. Μία ιστορική στιγμή, που οραματίστηκαν όλοι οι μεγάλοι ηγέτες του 20ου αιώνα.

Το 1997 η Ελλάδα κατάφερε να υπερισχύσει της Ιταλίας, της Σουηδίας, της Νότιας Αφρικής, της Αργεντινής, της Ρωσίας, της Γαλλίας, της Βραζιλίας, της Ισπανίας.

Ποιος συμβούλεψε τον Κώστα Σημίτη να μην αναθέσει εξαρχής στη Γιάννα Αγγελοπούλου την προεδρία της Οργανωτικής Επιτροπής αφού κέρδισε τους Αγώνες; Για ποιο λόγο; Ο Κώστας Λαλιώτης είχε έγκαιρα προειδοποιήσει ότι ομάδα που κερδίζει δεν αλλάζει.

Η επιτυχία μιας διοργάνωσης κρίνεται στις ημέρες που διαρκεί. Η επιτυχία μιας εθνικής επένδυσης, όμως, κρίνεται στα χρόνια που ακολουθούν. Η Ελλάδα χρειαζόταν και τα δύο. Γιατί χάθηκαν τα τρία πρώτα από τα επτά κρίσιμα χρόνια για τον ολοκληρωμένο σχεδιασμό της κληρονομιάς των Αγώνων;

Το κακό, όμως, δεν σταμάτησε εκεί. Γιατί η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας – που ανέλαβε μερικούς μήνες πριν από την τελετή έναρξης – δεν αξιοποίησε την αποδεδειγμένη τεχνογνωσία της Γιάννας Αγγελοπούλου και δεν της ανέθεσε την αξιοποίηση αυτής της ανεκτίμητης κληρονομιάς; Πως είναι δυνατόν, επτά χρόνια μετά την ανάθεση των Αγώνων, να μην είχε τουλάχιστον ένα δικό της σχέδιο για την επόμενη μέρα;

Η απόκρυψη της χρεοκοπίας

Γιατί η Νέα Δημοκρατία προκήρυξε εκλογές το 2009, δύο μόλις χρόνια μετά τη νίκη της το 2007; Ποιος εισηγήθηκε την πρόωρη προσφυγή στις κάλπες; Για ποιο λόγο;

Ο Κώστας Σημίτης είχε προειδοποιήσει στη Βουλή ότι οι δυσκολίες δανεισμού μπορούσαν να οδηγήσουν την Ελλάδα στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Ο υπουργός Οικονομικών απάντησε ότι δεν τίθεται τέτοιο θέμα, χαρακτηρίζοντας τις δηλώσεις Σημίτη κινδυνολογίες. Ενώ ο τότε πρωθυπουργός τις θεώρησε υποβολιμαίες, ανεύθυνες και επικίνδυνες.

Ποιος πρότεινε να οδηγηθεί η χώρα σε εκλογές χωρίς να γνωρίζει ο λαός το πραγματικό μέγεθος της δημοσιονομικής κατάρρευσης; Ποιος σχεδίασε την απόκρυψη της πραγματικής κατάστασης της ελληνικής οικονομίας; Ποιοι γνώριζαν πόσο είχε εκτροχιαστεί ο λογαριασμός πριν από τις εκλογές; Γιατί οι πολίτες έμαθαν το πραγματικό μέγεθος του προβλήματος αφού είχαν ψηφίσει;

Η αυτοχειρία διαχείρισης της χρεοκοπίας

Το 2009 το σύστημα της Μεταπολίτευσης χρεοκόπησε. Η βόμβα έσκασε στα χέρια του ΠΑΣΟΚ. Γιατί το ΠΑΣΟΚ ανέλαβε να διαχειριστεί τη μεγαλύτερη κρίση της Μεταπολίτευσης χωρίς σαφή εντολή από τον ελληνικό λαό για τις επιλογές που ακολούθησαν; Ποιοι εναντιώθηκαν στην γραπτή πρόταση να προκηρυχθούν άμεσα εκλογές, όταν έγινε γνωστό το πραγματικό μέγεθος της κρίσης;

Ποιος εισηγήθηκε να αναλάβει το ΠΑΣΟΚ το πολιτικό κόστος μιας χρεοκοπίας για την οποία δεν ευθυνόταν; Ποιος δεν προέβλεψε ότι, αναλαμβάνοντας τη διαχείρισή της χωρίς λαϊκή εντολή, θα χρεωνόταν στη συνείδηση των πολιτών και τη χρεοκοπία;

Ποιοι οδήγησαν με τις εισηγήσεις τους το ΠΑΣΟΚ στο χρονοντούλαπο της ιστορίας;

Η ήττα του ΝΑΙ στο δημοψήφισμα

Ποιοι σχεδίασαν τη στρατηγική του ΝΑΙ στο δημοψήφισμα;

Ποιος εισηγήθηκε τη συμμετοχή στο δημοψήφισμα αντί για την αποχή; Με ποια λογική αποφάσισαν να νομιμοποιήσουν μια διαδικασία που οι ίδιοι αμφισβητούσαν;

Η συμμετοχή ήταν ήδη μια πολιτική παραχώρηση πριν ανοίξουν οι κάλπες. Οι δυνάμεις του ΝΑΙ αποδέχθηκαν το ερώτημα, τον χρόνο και τους όρους που είχε καθορίσει η κυβέρνηση.

Και τελικά, πώς είναι δυνατόν να έχασαν, έχοντας μαζί τους σχεδόν όλα τα ΜΜΕ, ενώ η αποδοχή του ευρώ στην κοινωνία ξεπερνούσε το 70%;

Η συρρίκνωση της αξιωματικής αντιπολίτευσης

Ο ΣΥΡΙΖΑ κατάφερε να γίνει το πρώτο αριστερό κόμμα που κυβέρνησε στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Πώς χαραμίστηκε το 31,53% που εμπιστεύτηκε ο λαός στον Αλέξη Τσίπρα αφού κυβέρνησε; Και τίποτα να μην έκανε, σήμερα θα ήταν η επόμενη κυβέρνηση. Ποιοι υπονόμευαν, επί χρόνια, τον ηγέτη του ΣΥΡΙΖΑ; Κάτι πολύ σάπιο υπήρχε στο βασίλειο της Δανιμαρκίας.

Ακόμα και έτσι, όμως. Στις ευρωεκλογές του 2019, ο ΣΥΡΙΖΑ πήρε 23,75%, με αποτέλεσμα να οδηγήσει τη χώρα σε πρόωρες εθνικές εκλογές. Με την κατάλληλη στρατηγική, σε έξι μόλις εβδομάδες κέρδισε 7,78 ποσοστιαίες μονάδες και έφτασε στο 31,53%.

Γιατί το 2023 ακολούθησε αντίστροφη πορεία; Πώς είναι δυνατόν να έλαβε 20,07% στις πρώτες εκλογές και μόλις σε πέντε εβδομάδες να έπεσε στο 17,83%;

Η διάλυση του ΣΥΡΙΖΑ

Η αποχώρηση του Αλέξη Τσίπρα ήταν μία πρωτοβουλία για ένα νέο κύμα στον ΣΥΡΙΖΑ. Η Έφη Αχτσιόγλου ήταν δικαίως το αδιαφιλονίκητο φαβορί για να τον διαδεχθεί. Είχε όλα τα προσόντα. Προερχόταν από τα σπλάχνα του κόμματος, γνώριζε τη λειτουργία του και ήταν αναγνωρίσιμη, τόσο στα στελέχη του όσο και στην κοινωνία. Οι εκλογές έμοιαζαν να έχουν διαδικαστικό χαρακτήρα.

Ποιος δεν αντιλήφθηκε τον χαρακτήρα αυτών των ιδιαίτερων εκλογών; Ποιος εισηγήθηκε τη στρατηγική με την οποία το ακλόνητο φαβορί οδηγήθηκε στην ήττα; Ποιος έκανε φαινόμενο τον Κασσελάκη; Ποιος δεν κατάλαβε πώς ένιωσαν οι ψηφοφόροι του ΣΥΡΙΖΑ μετά την αποχώρηση του Αλέξη Τσίπρα; Ποιος δεν προέβλεψε ότι η αναμέτρηση για τη διαδοχή μπορούσε να εξελιχθεί σε αφετηρία διάλυσης του κόμματος;

Η δεύτερη αυτοκτονία του ΠΑΣΟΚ

Στις ευρωεκλογές του 2024, το ΠΑΣΟΚ του Νίκου Ανδρουλάκη έχασε ακόμη και από τον Κασσελάκη. Έμεινε πάλι τρίτο με 12,79%, πίσω από τον ΣΥΡΙΖΑ, που πήρε 14,92%. Τέσσερις μήνες αργότερα, ο Ανδρουλάκης επανεξελέγη πρόεδρος του κόμματος με 59,92%. Η εκλογική αποτυχία κατέληξε σε ανανέωση της εντολής του.

Σε ένα μόλις μήνα, από καραμπόλα, το ΠΑΣΟΚ έγινε αξιωματική αντιπολίτευση, λόγω των αποχωρήσεων βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ. Και όμως, η βελόνα πάλι κόλλησε. Αυτή τη φορά, χωρίς αντίπαλο.

Ποιος σκέφτηκε και συντόνισε την επανεκλογή του Ανδρουλάκη στην ηγεσία του ΠΑΣΟΚ;

Μετά την αποχώρηση του Αλέξη Τσίπρα και τη διάλυση του ΣΥΡΙΖΑ, με άλλον αρχηγό, σήμερα το ΠΑΣΟΚ θα ήταν ένα βήμα από την επόμενη κυβέρνηση.

Το έγκλημα των Τεμπών

Ένα ταξίδι από την Αθήνα στη Θεσσαλονίκη κατέληξε στη μεγαλύτερη σιδηροδρομική τραγωδία της χώρας. 57 άνθρωποι έχασαν άδικα τη ζωή τους.

Ποιος αποφάσισε τη συγκάλυψη του εγκλήματος; Για ποιο λόγο; Ποιος έδωσε την εντολή να αλλοιωθεί ο τόπος της τραγωδίας; Γιατί μπαζώθηκαν τα αποδεικτικά στοιχεία; Ποια ήταν η αιτία θανάτου κάθε θύματος; Πόσοι άνθρωποι επέζησαν της σύγκρουσης και έχασαν τη ζωή τους από τη φωτιά που ακολούθησε; Τι προκάλεσε αυτή τη φωτιά;

Ένα εκατομμύριο άνθρωποι κατέβηκαν στους δρόμους και στις πλατείες για να απαιτήσουν δικαιοσύνη. Γιατί χρειάζεται μια ολόκληρη κοινωνία να διαδηλώνει για να κάνει η Δικαιοσύνη τη δουλειά της;

Τα αναπάντητα ερωτήματα παραμένουν ακόμη δεκάδες. Κάθε απάντηση που λείπει στερεί από τις οικογένειες την αλήθεια για τον θάνατο των ανθρώπων τους.

Η απομυθοποίηση της Καρυστιανού

Ποιος έκαψε το πολιτικό κεφάλαιο της γυναίκας που δημιούργησε την ελπίδα να αποδοθεί Δικαιοσύνη στην Ελλάδα;

Μια μητέρα απαιτούσε την αλήθεια για το παιδί της. Η δύναμη του αγώνα της προερχόταν από ένα αίτημα που μπορούσαν να αναγνωρίσουν οι πολίτες με διαφορετικές πολιτικές πεποιθήσεις.

Προφανώς είχε δικαίωμα να πολιτευτεί. Ποιος, όμως, πρότεινε στη Μαρία Καρυστιανού να μεταλλαχθεί από μια μάνα ηρωίδα που παλεύει για τη Δικαιοσύνη σε μια πολιτικό σαν όλους τους άλλους; Ποιος εισηγήθηκε το ξεκάθαρο διακύβευμα της Δικαιοσύνης που είχε τη δυναμική να καθορίσει τις εθνικές εκλογές να μεταλλαχθεί σε μία πολιτική πρόταση business as usual;

Το ελληνικό Watergate

Το σκάνδαλο των υποκλοπών αποτελεί το μεγαλύτερο σκάνδαλο της Μεταπολίτευσης. Σε οποιαδήποτε άλλη δημοκρατική χώρα, η κυβέρνηση θα είχε παραιτηθεί. Όπως παραιτήθηκε ακόμα και ο Πρόεδρος των ΗΠΑ.

Αμέσως μετά τις εκλογές, η ΕΥΠ μεταφέρθηκε υπό την άμεση εποπτεία του πρωθυπουργού. Με το πρώτο προεδρικό διάταγμα της νέας κυβέρνησης, σαν να ήταν αυτός ο πυρήνας της υπόσχεσης του επιτελικού κράτους.

Οι αποκαλύψεις που ακολούθησαν ανέδειξαν την έκταση του σκανδάλου. Η υπόθεση αφορούσε παρακολουθήσεις πολιτικών προσώπων, υπουργών και της ηγεσίας των Ενόπλων Δυνάμεων.

Ποιος εισηγήθηκε τη συγκέντρωση της εποπτείας της ΕΥΠ στο πρωθυπουργικό γραφείο; Ποιος αποφάσιζε ποιοι παρακολουθούνται; Για ποιον λόγο εθνικής ασφάλειας παρακολουθούνταν πολιτικοί, δημοσιογράφοι και η στρατιωτική ηγεσία της χώρας; Ποιος παραλάμβανε τις πληροφορίες και πως τις εκμεταλλεύτηκε;

Συνωμοσία ή βλακεία;

Τελικά, πως γράφεται η ιστορία; Ποιες εισηγήσεις μεταβάλλουν την πορεία της; Πως μία τραγωδία επαναλαμβάνεται σαν φάρσα; Τι επικρατεί; Μία συνωμοσία ή η βλακεία;

Για τη συνωμοσία αναζητούμε αποδείξεις. Τη βλακεία τη διαπιστώνουμε αφού έχουμε πληρώσει τις συνέπειές της. Οι εισηγήσεις μετατρέπονται σε αποφάσεις. Αυτές οι αποφάσεις αθροίζουν τις χαμένες ευκαιρίες, τις χαμένες περιουσίες, τα χαμένα χρόνια ενός λαού που δεν έχει όραμα για το μέλλον, έχει πάψει να ελπίζει.

Εάν δεν υπήρχαν όλες αυτές οι εισηγήσεις, σήμερα η Ελλάδα ίσως ήταν διαφορετική.

Το σύστημα της Μεταπολίτευσης συνεχίζει να επιβιώνει με μηχανική υποστήριξη. Εκείνοι που εμφανίζονται ως ειδικοί στη σωτηρία του είναι αυτοί που παρατείνουν την παρακμή του.

*Ο Δημήτρης Τζιώτης είναι Σύμβουλος Στρατηγικής και συγγραφέας. Το νέο βιβλίο του με τίτλο «Το Σύνταγμα της νέας Μεταπολίτευσης» κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Παπαζήση.