Φως, περισσότερο φως

Μοναδικής σύλληψης η επιμέλεια του καλλιτεχνικού διευθυντή του Μουσείου, Κώστα Πράπογλου, στην έκθεση «Ταξίδια Φωτός» κατά την οποία επιχειρεί να διαμορφώσει έναν χώρο στον οποίο το φως δεν λειτουργεί απλώς ως μέσο αποκάλυψης των έργων, αλλά μετατρέπεται στο ίδιο το πεδίο μέσα στο οποίο η εικόνα, η ύλη και η ανθρώπινη παρουσία αποκτούν υπόσταση. Ακρυλικά στοιχεία, φιλμ mylar, μαρμαρόσκονη και φωτιστικές παρεμβάσεις LED συνθέτουν εγκαταστάσεις που μεταβάλλονται ανάλογα με τη θέση και την κίνηση του θεατή.

Με αφορμή τα «Ταξίδια Φωτός», ο επιμελητής Κώστας Πράπογλου μιλά για τη σύλληψη της έκθεσης, τη σχέση της καλλιτέχνιδας με την ύλη και τον τρόπο με τον οποίο το φως μεταμορφώνει την εμπειρία του θεατή.

Πώς προσεγγίσατε ως επιμελητής την έκθεση «Ταξίδια Φωτός» και με ποιον τρόπο επιχειρείτε να αναδείξετε τη σχέση του έργου της Νεφέλης Μασία με το ιδιαίτερο ροδιακό φως; Είναι αλήθεια τόσο σχετικός ο παραλληλισμός ή θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για το «ελληνικό» φως;

Η επιμέλεια της έκθεσης ξεκίνησε από την επιθυμία να αντιμετωπιστεί το φως ως πρωταγωνιστής μιας εμπειρίας. Στο έργο της Νεφέλης Μασία, το φως αποκτά υλικότητα. Διαπερνά τις επιφάνειες, ενεργοποιεί τις διαφάνειες, μεταβάλλει τις χρωματικές σχέσεις και καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο ο επισκέπτης αντιλαμβάνεται τον χώρο.

Επιμελήθηκα την έκθεση αντιμετωπίζοντας τα στοιχεία της σαν μια διαδοχή μεταβαλλόμενων συνθηκών θέασης, όπου κάθε βήμα παράγει μια νέα εικόνα. Η Ρόδος αποτελεί ιδανικό τόπο για αυτή τη συνομιλία, ένα νησί του οποίου η ιδιαίτερη ατμόσφαιρα διαμορφώνεται μέσα από τη συνάντηση ουρανού, θάλασσας, γης, αέρα και αρχιτεκτονικής.

Το φως είναι ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον, το οποίο μετασχηματίζει την εμπειρία του βλέμματος κατά τη διάρκεια της ημέρας. Προσωπικά αποφεύγω την έννοια του «ελληνικού φωτός» όταν χρησιμοποιείται ως ένας ενιαίος πολιτισμικός μύθος. Κάθε τόπος διαθέτει τη δική του ταυτότητα φωτός, αποτέλεσμα γεωγραφίας, κλίματος, υγρασίας και υλικών επιφανειών. Το φως της Ρόδου διαφέρει από εκείνο της Αθήνας ή άλλων σημείων της Ελλάδας. Η έκθεση επιχειρεί να δημιουργήσει τις συνθήκες μέσα στις οποίες ο επισκέπτης θα αντιληφθεί το φως ως φυσικό γεγονός, ως ενεργό υλικό και ως δύναμη που ανασυνθέτει την αντίληψη του χώρου.

Πώς καταφέρνει το Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης Δήμου Ρόδου να υποστηρίζει και να εντάσσει σύγχρονες εικαστικές πρακτικές όπως αυτές της έκθεσης στο ευρύτερο εκθεσιακό του πρόγραμμα;

Τα τελευταίο διάστημα, το Μουσείο ακολουθεί μια στρατηγική που αντιμετωπίζει τη σύγχρονη δημιουργία ως βασικό άξονα της φυσιογνωμίας του. Η παρουσίαση νέων καλλιτεχνικών προσεγγίσεων λειτουργεί συμπληρωματικά προς τη μόνιμη συλλογή του Μουσείου καθώς και ως ένας συνεχής διάλογος ανάμεσα στην ιστορική μνήμη και στις αναζητήσεις του παρόντος. Κάθε έκθεση αποτελεί μια ευκαιρία να εξεταστεί εκ νέου ο ρόλος του Μουσείου μέσα στην κοινωνία.

Στο πλαίσιο αυτό, το πρόγραμμα περιλαμβάνει ατομικές και ομαδικές εκθέσεις, ανοιχτά καλέσματα και συνεργασίες με δημιουργούς διαφορετικών γενεών και χωρών. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται σε έργα που διευρύνουν τα όρια των παραδοσιακών μέσων, αξιοποιώντας την εγκατάσταση, την έρευνα υλικών και τις υβριδικές μορφές έκφρασης. Η έκθεση της Νεφέλης Μασία εντάσσεται οργανικά σε αυτή τη φιλοσοφία. Πρόκειται για μια πρόταση που συνθέτει εύλογα ένα περιβάλλον εμπειρίας για τον θεατή.

Το Μουσείο επιδιώκει ακριβώς αυτή τη μετάβαση, από την παθητική θέαση προς την ενεργή και εποικοδομητική συμμετοχή του επισκέπτη, δημιουργώντας εκθέσεις που παράγουν γνώση, αισθητική εμπειρία και ουσιαστικό δημόσιο διάλογο.

Βλέπουμε τη χρήση πολλών και διαφορετικών υλικών και πρακτικών. Πιστεύετε πως η τέχνη οδεύει – και με την τεχνολογική εξέλιξη- προς μορφές πιο πλουραλιστικές και μικτές;

Η σύγχρονη τέχνη έχει ήδη εγκαταλείψει εδώ και αρκετές δεκαετίες την αντίληψη ότι κάθε μέσο διαθέτει αποκλειστικά χαρακτηριστικά. Σήμερα το ενδιαφέρον μετατοπίζεται από το υλικό καθαυτό προς τις σχέσεις που αυτό παράγει. Ξύλο, μέταλλο, φως, ήχος, ψηφιακές εφαρμογές, αλγόριθμοι ή βιολογικά υλικά μπορούν να συνυπάρξουν όταν υπηρετούν μια ενιαία καλλιτεχνική σκέψη. Η τεχνολογία διεύρυνε θεαματικά το λεξιλόγιο των δημιουργών, χωρίς όμως να αποτελεί από μόνη της εγγύηση ποιότητας. Κάθε νέο εργαλείο αποκτά ουσία μόνο όταν ενσωματώνεται οργανικά στη δομή του έργου.

Η ιστορία της τέχνης δείχνει ότι κάθε τεχνολογική καινοτομία συνοδεύεται από μια νέα αισθητική γλώσσα, επειδή μεταβάλλεται ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο. Την ίδια στιγμή, η ζωγραφική γνωρίζει μια ιδιαίτερα δυναμική επανατοποθέτηση στη διεθνή εικαστική σκηνή. Μεγάλα μουσεία, μπιενάλε και εκθέσεις αναδεικνύουν εκ νέου τη ζωγραφική ως ένα πεδίο ανοιχτό στον πειραματισμό, επιβεβαιώνοντας ότι πρόκειται για ένα μέσο με διαρκή δυνατότητα ανανέωσης. Χωρίς να αποτελεί κατάλοιπο της παράδοσης αλλά μια ζωντανή γλώσσα που εξακολουθεί να παράγει νέες μορφές σκέψης και εμπειρίας.

Στην περίπτωση της Νεφέλης Μασία, τα διαφορετικά υλικά όπως το ακρυλικό, το mylar, η σκόνη μαρμάρου και οι φωτεινές πηγές συνθέτουν ένα ενιαίο οπτικό και χωρικό σύστημα. Η έκθεση περιλαμβάνει παράλληλα και μεγάλης κλίμακας ζωγραφικά έργα, τα οποία εντάσσονται οργανικά μέσα στην ίδια ερευνητική διαδρομή γύρω από το φως, την ύλη και την αντίληψη του χώρου. Η ύλη μετατρέπεται σε πεδίο διάδοσης της ακτινοβολίας και η επιφάνεια αποκτά χρονική διάσταση, καθώς αλλάζει συνεχώς ανάλογα με τη θέση του σώματος και τις συνθήκες φωτισμού. Εκεί βρίσκεται η πραγματική δυναμική της σύγχρονης δημιουργίας.

Πόσο ενεργή είναι η τέχνη στην περιφέρεια και ποιες είναι οι κινήσεις σας για την προσέλκυση θεατών αλλά και χορηγών;

Η περιφέρεια διαθέτει σήμερα εξαιρετικές δυνατότητες να αναδειχθεί σε τόπο παραγωγής πολιτισμού και όχι μόνο σε χώρο φιλοξενίας εκδηλώσεων. Αυτό προϋποθέτει μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, συνέπεια και εκθέσεις που αφήνουν αποτύπωμα σε διεθνές επίπεδο. Η γεωγραφική απόσταση δεν αποτελεί πλέον περιορισμό όταν η ποιότητα του προγράμματος δημιουργεί πραγματικό ενδιαφέρον.

Στο Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης Δήμου Ρόδου, εργαζόμαστε με τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου και ειδικά με την Πρόεδρο, κυρία Σουσάνα Καρδούλια, καθώς και με την Καλλιτεχνική Επιτροπή του φορέα προς αυτή την κατεύθυνση μέσα από ένα πολυεπίπεδο πρόγραμμα που περιλαμβάνει σημαντικές δράσεις που ενεργοποιούν την τοπική κοινωνία. Επιδιώκουμε τη δημιουργία σχέσεων με επιμελητές, συλλέκτες, ιδρύματα και επαγγελματίες της τέχνης από την Ελλάδα και το εξωτερικό και παράλληλα τη συστηματική προβολή του έργου μας σε ελληνικά και διεθνή μέσα ενημέρωσης.

Η προσέλκυση χορηγιών προκύπτει όταν ένας πολιτιστικός οργανισμός αποδεικνύει ότι παράγει καλλιτεχνική αξία, διαμορφώνει κοινό, ενισχύει τον πολιτιστικό τουρισμό και δημιουργεί ένα ισχυρό δίκτυο συνεργασιών. Η τέχνη μπορεί να αποτελέσει αναπτυξιακό παράγοντα, αρκεί να αντιμετωπίζεται ως μακροχρόνια επένδυση στη γνώση, στην εκπαίδευση και στη διεθνή εικόνα ενός τόπου. Η Ρόδος διαθέτει όλες τις προϋποθέσεις για να εξελιχθεί σε έναν σταθερό κόμβο σύγχρονης καλλιτεχνικής παραγωγής στην Ανατολική Μεσόγειο.

*** H Νεφέλη Μασία είναι Ελληνίδα καλλιτέχνις με έδρα τη Νέα Υόρκη, της οποίας το έργο εκτείνεται στη ζωγραφική, τη γλυπτική, τη χαρακτική και τις εγκαταστάσεις.