Η κυρία Αιμιλία Υψηλάντη

Η Αιμιλία Υψηλάντη δεν χρειάζεται συστάσεις. Είναι μια ηθοποιός με διαδρομή έξι δεκαετιών στο θέατρο, τον κινηματογράφο και την τηλεόραση, μια γυναίκα που βρέθηκε στην πρώτη γραμμή του πολιτισμού αλλά και της δημόσιας ζωής. Σήμερα, στα 85 της χρόνια — σε μια ηλικία όπου οι περισσότεροι άνθρωποι προτιμούν τη σιωπή ή την ασφαλή απόσταση της υστεροφημίας— επιλέγει να ανέβει μόνη της στο σανίδι και να αυτοεκτεθεί.

Και τονίζω πάλι. Να αυτοεκτεθεί. Όχι να αυτοδοξαστεί. Στην παράσταση «ΑΙ-MILIA» στο Θέατρο Αργώ, η Αιμιλία Υψηλάντη αφήνει πίσω της τον μύθο της «μεγάλης κυρίας» του ελληνικού θεάτρου και εμφανίζεται απέναντί μας χωρίς άμυνες, χωρίς μακιγιάζ, χωρίς θεατρικές υπερβολές, χωρίς τη θωράκιση ενός ρόλου. Επιλέγει την πιο δύσκολη θεατρική πράξη: να μιλήσει για τον εαυτό της με απλότητα και αφοπλιστική ειλικρίνεια.

Και μάλιστα στη μικρή black box σκηνή του δικού της θεάτρου. Όχι στην πάνω λαμπερή κεντρική σκηνή. Όχι μέσα από βίντεο, προβολές ή νοσταλγικά αφιερώματα στις χρυσές εποχές του ελληνικού σινεμά και των εξωφύλλων. Θα μπορούσε εύκολα να το κάνει. Θα μπορούσε να χτίσει μια παράσταση πάνω στον μύθο της εικόνας της. Επιλέγει όμως το ακριβώς αντίθετο και με τη βοήθεια του Γιώργου Αγγελίδη στη δραματουργία αφηγείται τη ζωντανή βιογραφία της επί σκηνής.

Στη σκηνή βρίσκεται μόνο μια καρέκλα. Η ίδια βγαίνει φορώντας ένα απλό καθημερινό ρούχο. Και αρχίζει να μιλά σαν να μας έχει καλέσει σπίτι της για τσάι. Γίνεται ξανά η «Μηλιά», όπως τη φώναζαν στο χωριό, και ξετυλίγει το νήμα μιας ζωής που διασταυρώνεται συνεχώς με την ίδια την ιστορία της χώρας.

Μέσα σε μία ώρα “περνά” από τις δεκαετίες του εμφυλίου, της μετεμφυλιακής Ελλάδας, της χούντας, της μεταπολίτευσης, από τις κοινωνικές απαγορεύσεις και τις μικρές επαναστάσεις των γυναικών της γενιάς της. Η προσωπική μνήμη γίνεται συλλογική μνήμη. Και η αφήγησή της διατρέχει την ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας.

Το εντυπωσιακό είναι πως η ίδια δεν διεκδικεί ούτε στιγμή τον θαυμασμό του κοινού. Αντίθετα, σατιρίζει τον εαυτό της, αυτοϋπονομεύεται, γελά με τις ματαιότητες και τις αδυναμίες της. Δεν υπάρχει ίχνος μελοδραματισμού. Δεν υπάρχει καμία διάθεση ηρωοποίησης. Υπάρχει μόνο η ήρεμη σοφία ενός ανθρώπου που έχει συμφιλιωθεί με τον χρόνο.

Και ίσως γι’ αυτό η παράσταση γίνεται τελικά ένα μάθημα θάρρους. Γιατί τα δύσκολα, τα πραγματικά μεγάλα και επώδυνα της ζωής, η κυρία Υψηλάντη τα κρατά για το τελευταίο δεκάλεπτο. Σαν να φροντίζει πρώτα να μας πάρει από το χέρι, να μας κάνει συνομιλητές της, και μόνο τότε να μας επιτρέψει να δούμε τις βαθύτερες ρωγμές της. Αλλά ακόμη κι εκεί, η παράσταση δεν βυθίζεται στη θλίψη. Αντίθετα, αφήνει τον θεατή να φύγει με ένα χαμόγελο γλυκόπικρης αισιοδοξίας.

Γιατί αυτό που μένει τελικά από το «ΑΙ-MILIA» δεν είναι η εξομολόγηση μιας μεγάλης ηθοποιού. Είναι η σπάνια εμπειρία να βλέπεις έναν άνθρωπο να στέκεται απέναντί σου χωρίς καμία προστατευτική μάσκα.
Και αυτό σήμερα μοιάζει σχεδόν επαναστατικό.