Το οικογενειακό αρχείο του Γιάννη Μόραλη αποκτά ψηφιακή ζωή

Ο ζωγράφος και δάσκαλος Γιάννης Μόραλης, μια από τις κορυφαίες προσωπικότητες της ελληνικής τέχνης του 20ού αιώνα, συνήθιζε να λέει πως «η δουλειά μου είναι κάτι σαν ημερολόγιο που είναι βγαλμένο από τις συγκινήσεις, τις εντυπώσεις, τις αναμνήσεις και τις αναζητήσεις μιας ολόκληρης ζωής».

Στις σελίδες αυτού του «ημερολογίου» συναντά κανείς όχι μόνο τους πίνακές του, αλλά και το υλικό που φωτίζει τη δημιουργική και προσωπική του διαδρομή. Το πολύτιμο αυτό ψηφιδωτό μιας ζωής αφιερωμένης στην τέχνη περνά σήμερα στη φάση της συστηματικής καταγραφής, τεκμηρίωσης και ψηφιοποίησης από το Εργαστήριο Γιάννης Μόραλης, με την υποστήριξη του Qualco Foundation.

Πιο αναλυτικά, σε αυτό περιλαμβάνονται περίπου 200 ζωγραφικά έργα, 400 σχέδια, 600 φωτογραφίες και 300 σκίτσα. Συμπληρώνεται ακόμη από 500 τεκμήρια, καθώς και μελέτες, δημοσιεύματα και υλικό που αποτυπώνει περισσότερες από επτά δεκαετίες δημιουργικής παρουσίας.

Όπως επισημαίνει η ανιψιά του ζωγράφου και κεραμίστρια Χριστίνα Μόραλη: «Για το Εργαστήριο, η συνεργασία με το Qualco Foundation σημαίνει ότι ένα έργο που θεωρούσαμε απολύτως αναγκαίο μπορεί πλέον να προχωρήσει. Η καταγραφή και η ψηφιοποίηση αυτού του μοναδικού οικογενειακού αρχείου αποτελεί ουσιαστικό βήμα για τη διαφύλαξη και την ανάδειξη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς».

Τι μας αποκαλύπτει το αρχείο του Γιάννη Μόραλη

Το Εργαστήριο Γιάννης Μόραλης ιδρύθηκε το 2019 από την οικογένεια του καλλιτέχνη με σκοπό τη μελέτη, την προστασία και την ανάδειξη του έργου του, αλλά και τη συμβολή στη μελέτη της νεοελληνικής τέχνης. Έδρα του αποτελεί το ιστορικό ατελιέ του ζωγράφου στην οδό Δεινοκράτους, το οποίο ανακαινίστηκε με απόλυτο σεβασμό, διατηρώντας την ατμόσφαιρα και τη διάταξη του χώρου όπου δημιούργησε για δεκαετίες. Τον ίδιο χώρο όπου γεννήθηκαν πολλά από τα σημαντικότερα έργα του.

Πέρα από τα έργα, οι “σιωπηλές μαρτυρίες” του αρχείου φωτίζουν τη δημιουργική πορεία του Γιάννη Μόραλη. Κάθε μεγάλο έργο τέχνης έχει μια ιστορία που δεν είναι ορατή στον καμβά. Τα σπάνια τεκμήρια του αρχείου, σαν ψηφίδες της δημιουργικής του διαδρομής, έρχονται να συνθέσουν μια δεύτερη αφήγηση, εξίσου πολύτιμη με τα ίδια τα έργα, γιατί αποκαλύπτουν τον άνθρωπο πίσω από τον καλλιτέχνη.

Μέσα από αυτό το πολύτιμο αρχειακό απόθεμα αναδεικνύονται οι σχέσεις του με σημαντικές προσωπικότητες των γραμμάτων και των τεχνών, αλλά και κομβικές στιγμές της νεότερης ελληνικής πολιτιστικής ιστορίας. Παράλληλα, τα σχέδια και το φωτογραφικό υλικό αποκαλύπτουν την πιο ανθρώπινη πλευρά του: τον τρόπο με τον οποίο εργαζόταν, τις αμφιβολίες και τις αναζητήσεις του, τις πηγές της έμπνευσής του και τη διαδρομή που ακολουθούσε μέχρι να ολοκληρωθεί κάθε έργο.

Στο εύρος και τη σημασία του αρχειακού υλικού αναφέρεται η Χριστίνα Μόραλη: «Το οικογενειακό αρχείο περιλαμβάνει τα πρώτα μαθητικά σχέδια του Γιάννη Μόραλη, υλικό από τα χρόνια των σπουδών του, μελέτες, συνεργασίες, προσωπικές στιγμές από ταξίδια και εκθέσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Μέσα από αυτή τη μοναδική καταγραφή μπορεί κανείς να παρακολουθήσει όχι μόνο την πορεία του ίδιου του καλλιτέχνη, αλλά και ένα σημαντικό κεφάλαιο της ιστορίας της νεοελληνικής τέχνης και του ελληνικού πολιτισμού».

Όταν τα προσωπικά αρχεία σπουδαίων δημιουργών καταγράφονται, τεκμηριώνονται και ψηφιοποιούνται, αποκτούν αυτόματα μια νέα αποστολή. Από οικογενειακή παρακαταθήκη εξελίσσονται σε πολύτιμο εργαλείο για την έρευνα, την εκπαίδευση και τη μελέτη της ιστορίας της τέχνης, δίνοντας στις επόμενες γενιές τη δυνατότητα να γνωρίσουν σε βάθος το έργο και την εποχή ενός δημιουργού.

Η συστηματική τεκμηρίωσή τους επιτρέπει ακόμη την ανάπτυξη εκπαιδευτικών δράσεων, ψηφιακών εφαρμογών και συνεργασιών με πολιτιστικούς και ερευνητικούς φορείς στην Ελλάδα και το εξωτερικό, διατηρώντας το έργο τους ενεργό στη σύγχρονη πολιτιστική ζωή.

Όταν ένα ιδιωτικό αρχείο αποκτά δημόσια πολιτιστική αξία

Σε αυτήν ακριβώς την ανάγκη απαντά η υποστήριξη του Qualco Foundation προς το Εργαστήριο Γιάννης Μόραλης. Η πρωτοβουλία αφορά παράλληλα τη διασφάλιση ότι το έργο και η προσωπική παρακαταθήκη ενός από τους σημαντικότερους Έλληνες εικαστικούς του 20ού αιώνα θα συνεχίσουν να είναι διαθέσιμα στην έρευνα, την εκπαίδευση και τους πολιτιστικούς φορείς.

Η προσέγγιση αυτή εκφράζει τη διαχρονική αντίληψη του Qualco Foundation ότι η πολιτιστική κληρονομιά είναι δημόσιο αγαθό και αποκτά τη μεγαλύτερη αξία της όταν παραμένει ζωντανή, προσβάσιμη στο κοινό και ικανή να γεννά νέα γνώση και δημιουργικό διάλογο.

Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία έχει ιδιαίτερη σημασία και για τον Πρόεδρο του Ομίλου Qualco και του Qualco Foundation, Ορέστη Τσακαλώτο. Η μακροχρόνια οικογενειακή σχέση του με τον Γιάννη Μόραλη τού επέτρεψε να γνωρίσει από κοντά την προσωπικότητα, τη δημιουργική πειθαρχία και την αφοσίωση που χαρακτήριζαν τον σπουδαίο εικαστικό.

«Ο Γιάννης Μόραλης υπήρξε για εμένα θεμελιακό κομμάτι της οικογενειακής μνήμης, άρρηκτα συνδεδεμένο με την ελληνική τέχνη και τον πολιτισμό. Η διαφύλαξη του αρχείου του δεν αφορά μόνο τη διατήρηση σπουδαίων έργων, αλλά και τη διάσωση των ιστοριών, των σκέψεων και των ανθρώπινων στιγμών που τα γέννησαν»

Η προσωπική αυτή μαρτυρία υπενθυμίζει ότι η αξία ενός αρχείου δεν βρίσκεται μόνο σε όσα διαφυλάσσει, αλλά και σε όσα μπορεί να μεταδώσει στο μέλλον.

Κάθε γενιά έχει την ευθύνη να παραδώσει στις επόμενες ό,τι πολυτιμότερο κληρονόμησε. Το οικογενειακό αρχείο του Γιάννη Μόραλη διαφυλάσσει το έργο, τη σκέψη και τη δημιουργική διαδρομή ενός από τους σημαντικότερους Έλληνες εικαστικούς του 20ού αιώνα. Η συνεργασία του Εργαστηρίου Γιάννης Μόραλης με το Qualco Foundation εξασφαλίζει ότι αυτό το μοναδικό σύνολο τεκμηρίων θα παραμείνει ζωντανό, προσβάσιμο και χρήσιμο για την έρευνα, την εκπαίδευση και τις επόμενες γενιές.