Σάλος με τα αρχαία ιρανικά σκουλαρίκια της Zendaya στην προώθηση της “Οδύσσειας” του Νόλαν

Αντιπαράθεση έχει προκαλέσει ένα ζευγάρι σκουλαρίκια που φόρεσε η Zendaya κατά την περιοδεία προώθησης της «Οδύσσειας», της νέας κινηματογραφικής μεταφοράς του Κρίστοφερ Νόλαν, λόγω της μακράς και αμφιλεγόμενης διαδρομής των ίδιων των αντικειμένων μακριά από την πατρίδα τους.

Σε φωτογράφιση στο Λονδίνο, η Zendaya, η οποία υποδύεται τη θεά Αθηνά στην ταινία, εμφανίστηκε φορώντας σκουλαρίκια κατασκευασμένα από αρχαία ιρανικά ευρήματα που χρονολογούνται περίπου στο 700 π.Χ.

Οι αντιδράσεις ήταν άμεσες, με αρχαιολόγους να επικρίνουν τη χρήση πολύτιμων και πολιτιστικά σημαντικών αντικειμένων ως κοσμημάτων για την προώθηση μιας ταινίας του Χόλιγουντ.

Κατηγορίες για «πολιτιστική οικειοποίηση»

Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι η χρήση των αρχαιοτήτων ως αξεσουάρ μετατρέπει αντικείμενα παγκόσμιας πολιτιστικής αξίας σε στοιχεία μόδας, απογυμνώνοντάς τα από την ιστορική και πνευματική τους σημασία.

Η Ιρανή ιστορικός τέχνης Σουσάν Μπαμπάι, καθηγήτρια στο Courtauld Institute, δήλωσε ότι ήταν «σοκαριστικό» το γεγονός πως κανείς δεν αναρωτήθηκε αν η επιλογή αυτή ήταν κατάλληλη.

«Δεν υπάρχει αρκετή πολιτιστική γνώση και ευαισθησία από εκείνους που ντύνουν τις διασημότητες, που επιλέγουν τα αξεσουάρ τους και τα παρουσιάζουν ως σύμβολα ομορφιάς και δύναμης», ανέφερε.

Η προέλευση των αρχαίων αντικειμένων

Τα σκουλαρίκια ανήκουν στην Barron London, γκαλερί και οίκο εμπορίας έργων τέχνης στο Μέιφερ του Λονδίνου.

Σύμφωνα με επίσημη ανακοίνωση της εταιρείας, τα αντικείμενα αγοράστηκαν το 2025 από τον Λονδρέζο κοσμηματοπώλη Γκλεν Σπίρο και «αποδίδονται στον θησαυρό της Ζιβιγιέ (Ziwiye), που ανακαλύφθηκε στο βορειοδυτικό Ιράν στα τέλη της δεκαετίας του 1940».

Ο θησαυρός της Ζιβιγιέ περιλάμβανε χρυσά, ασημένια, χάλκινα και πήλινα αντικείμενα. Ανακαλύφθηκε το 1947 και, σύμφωνα με ερευνητικές μελέτες, λεηλατήθηκε αρχικά από βοσκούς. Τα αντικείμενα που διασώθηκαν πωλήθηκαν σε αγορές αρχαιοτήτων εκτός Ιράν τη δεκαετία του 1960 και σήμερα βρίσκονται διασκορπισμένα σε μουσεία και ιδιωτικές συλλογές.

Η διαμάχη για τις λεηλατημένες αρχαιότητες

Η αρχαιολόγος και παραγωγός Άνελιζ Μπέαρ δήλωσε ότι το βασικό ηθικό ζήτημα είναι πως «τα ίδια τα σκουλαρίκια αποτελούνται από λεηλατημένες αρχαιότητες».

Όπως σημείωσε, η παρουσία της Zendayaστο επίκεντρο της διαμάχης είναι δευτερεύον ζήτημα, όμως η εμφάνισή της σε μια παγκόσμια πρεμιέρα ταινίας έφερε το θέμα στο προσκήνιο με τρόπο που δεν είχε συμβεί μέχρι σήμερα.

Η Barron London υποστηρίζει ότι τα αντικείμενα «φυλάσσονται υπεύθυνα, σύμφωνα με την τεκμηριωμένη προέλευσή τους και όλες τις ισχύουσες νομικές απαιτήσεις».

«Δεν είναι αξεσουάρ, είναι παγκόσμια κληρονομιά»

Η Μπαμπάι υποστήριξε ότι τα αντικείμενα πιθανότατα είχαν «εξαιρετικά σημαντικές πνευματικές συνδηλώσεις» για τον πολιτισμό από τον οποίο προέρχονται.

«Αυτά δεν είναι αντικείμενα που προορίζονται να παρουσιάζονται ως αξεσουάρ. Είναι ανθρώπινη κληρονομιά. Είναι παγκόσμια κληρονομιά, όχι απλά κοσμήματα», ανέφερε.

Κατά την ίδια, η χρήση τους με αυτόν τον τρόπο αφαιρεί το νόημά τους και αποτελεί «υφαρπαγή, ισοπέδωση και μεταμόρφωση των πολιτιστικών συνεισφορών του αρχαίου Ιράν στην ανθρωπότητα».

Η συγκυρία που εντείνει την κριτική

Η χρονική στιγμή της εμφάνισης προκάλεσε επίσης αντιδράσεις. Η Μπαμπάι χαρακτήρισε «εξοργιστική» την κατάσταση όπου η περιοδεία προώθησης της ταινίας «γοητεύει τις αρχαιότητες του Ιράν», ενώ, όπως υποστήριξε, την ίδια στιγμή καταστρέφονται πολιτιστικοί και ιστορικοί χώροι στη χώρα.

Η Barron London απάντησε ότι ο σκοπός του δανεισμού δεν ήταν εμπορικός, αλλά η ανάδειξη της τέχνης των αρχαίων Περσών χρυσοχόων και η ενίσχυση της εκτίμησης για μία από τις σημαντικότερες καλλιτεχνικές παραδόσεις στον κόσμο.