Δημοψήφισμα στην Ισλανδία: Τι έκρινε το “όχι” στην ΕΕ

Η εκλογική μάχη στην Ισλανδία αναμενόταν από την αρχή αμφίρροπη.

Το βράδυ των αποτελεσμάτων, όμως, οι αριθμοί επιβεβαίωσαν πόσο βαθιά διχασμένη ήταν η χώρα στο ενδεχόμενο να ανοίξει ξανά ο διάλογος για την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ύστερα από μια νύχτα που εξελίχθηκε σε θρίλερ, το ευνοημένο οικονομικά στρατόπεδο του “όχι” πανηγύριζε όταν ο δημόσιος ραδιοτηλεοπτικός φορέας RUV το ανακήρυξε νικητή με 52,8%. Για τα δεδομένα μιας χώρας με μόλις 400.000 κατοίκους, η διαφορά ήταν οριακή.

Οι επικριτές κατήγγειλαν την τακτική του “όχι” ως κινδυνολογική, παρομοιάζοντάς τη με εκείνη των υποστηρικτών του Brexit στο βρετανικό δημοψήφισμα του 2016. Κεντρικός πυλώνας της επικράτησής του ήταν η προβολή της αλιείας και της γεωργίας —δύο τομέων ταυτισμένων με την ισλανδική εθνική συνείδηση— ως δραστηριοτήτων που απειλούνται άμεσα από την ΕΕ.

Η κάλπη, όπως γράφει ο Guardian, αποκάλυψε ένα σοβαρό ρήγμα ανάμεσα στους ψηφοφόρους της πρωτεύουσας και σε εκείνους της επαρχίας, όπου η αίσθηση ότι η εθνική ταυτότητα διαβρώνεται είναι πολύ πιο έντονη.

Παράλληλα, καθοριστική αποδείχθηκε και η ίδια η διατύπωση στο ψηφοδέλτιο. Παρά τη γοητεία που ασκούσε η προοπτική μιας στενότερης σχέσης με την Ευρώπη, το ερώτημα λειτούργησε καταλυτικά υπέρ του “όχι”.

Οι Ισλανδοί κλήθηκαν να απαντήσουν στο εξής: “Πρέπει η Ισλανδία να επαναλάβει τις διαπραγματεύσεις προσχώρησης με την Ευρωπαϊκή Ένωση;”, με την προϋπόθεση ότι θα ακολουθούσε δεύτερο δημοψήφισμα εφόσον επιτυγχανόταν συμφωνία.

Έτσι, το “ναι” ισοδυναμούσε στην πράξη με ένα “ναι, βλέπουμε”, ενώ το “όχι” εξέφραζε μια ξεκάθαρη και αμετάκλητη στάση. Το κεντρικό σύνθημα της καμπάνιας του “ναι” φάνταζε άτολμο απέναντι στον επιθετικό λόγο της απέναντι πλευράς.

Στη συγκέντρωση των υποστηρικτών του “ναι” στο Μουσείο Τέχνης του Ρέικιαβικ, την ώρα που τα πρώτα αποτελέσματα τους έδιναν ένα πρόσκαιρο προβάδισμα, ο 25χρονος Θόριρ Σνορ σχολίαζε: «Η πλευρά του “όχι” βασίστηκε στον φόβο και το διαχειρίστηκε εξαιρετικά». Ο ίδιος πρόσθεσε πως, αν και πολλοί συνομήλικοί του έβλεπαν το ευρώ ως ανάσχεση στον πληθωρισμό και τα υψηλά επιτόκια, “δεν ήταν λίγοι εκείνοι που φοβούνταν την Ευρωπαϊκή Ένωση”.

Η 30χρονη Σναέντις Ίνγκα Ρούναρσντοτιρ συμφώνησε πως η πλευρά του “όχι” είχε μεγαλύτερη προβολή και πόρους. Δηλώνοντας έτοιμη να αποδεχθεί το αποτέλεσμα, επέκρινε έντονα την παραπληροφόρηση που δηλητηρίασε τον δημόσιο διάλογο.

Από την πλευρά της, η υπουργός Εξωτερικών, Θόργκερντουρ Κατρίν Γκούνναρσντοτιρ, είχε εκφράσει νωρίτερα τον φόβο για ένα ισλανδικό “Brexit”, προειδοποιώντας για τον κίνδυνο ξένων παρεμβάσεων και της τεχνητής νοημοσύνης. Λίγο πριν τα μεσάνυχτα, και ενώ η αγωνία κορυφωνόταν, δήλωσε στον Guardian: “Όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα, ο ισλανδικός λαός απέδειξε ότι ορθώς προσέφυγε στην κάλπη”. “Το σημαντικότερο είναι ότι πλέον η εξωτερική μας πολιτική —και όχι μόνο— βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης”, συμπλήρωσε.