Ιράν: Το κύμα διαδηλώσεων δεν σημαίνει απαραίτητα επιστροφή στη μοναρχία

Ο Ρεζά Παχλαβί ήταν μόλις 16 ετών όταν η Ιρανική επανάσταση του 1979 ανέτρεψε την σαραντάχρονη διακυβέρνηση του πατέρα του, ενός μονάρχη που κατηγορήθηκε τότε για βασανιστήρια, διώξεις και καταστολή αντιφρονούντων, οι οποίες σε συνδιασμό με τις κοινωνικές ανισότητες, τη διαφθορά και την απόσταση από τη θρησκευτική παράδοση προκάλεσαν έντονη δυσαρέσκεια στον ιρανικό λαό.

Ο μεγαλύτερος γιος του έκπτωτου σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί, ήταν ο πρώτος στη σειρά διαδοχής, προορισμένος από τον πατέρα του να κληρονομήσει την πλούσια σε πετρέλαιο χιλιάδων ετών αυτοκρατορία.

Τώρα, στην ηλικία των 65 ετών, σχεδόν μισό αιώνα μετά την εξορία του στις ΗΠΑ, φιλοδοξεί να επιστρέψει στο Ιράν, επιχειρώντας να εκμεταλλευτεί το κύμα δυσαρέσκειας των Ιρανών απέναντι στο θεοκρατικό καθεστώς που εκφράζεται μέσα από τις μαζικές διαδηλώσεις που έχουν ξεσπάσει τις τελευταίες ημέρες σε ολόκληρη την χώρα.

Οι διαδηλώσεις που ξεκίνησαν από το Μεγάλο Παζάρι του Ιράν με επίκεντρο την ακρίβεια, έχουν πλέον λάβει αντικαθεστωτικό πρόσημο, ενώ, σύμφωνα με στοιχεία που επικαλούνται ΜΚΟ, έχουν αφήσει πίσω δεκάδες νεκρούς.

Οι υποστηρικτές του Ρεζά Παχλαβί, ισχυρίζονταν ότι τα πλήθη στους δρόμους του Ιράν ήταν μια άμεση απάντηση στο κάλεσμά του για δράση. Το περιέγραψαν ως δημοψήφισμα για την ηγεσία του και ότι η απάντηση έδειξε ότι είχε κερδίσει.

Ωστόσο, το ζήτημα μιας εναλλακτικής ηγεσίας για το Ιράν παραμένει άλυτο, όπως επισημαίνει ο Guardian. Πολλοί Ιρανοί, πρόθυμοι να τερματίσουν την 47χρονη διακυβέρνηση του θεοκρατικού καθεστώτος, εξακολουθούν να βλέπουν με καχυποψία την επιστροφή σε μια μοναρχική διακυβέρνηση.

Ο Τραμπ αποφεύγει να μιλήσει για τον Παχλαβί

Στη διεθνή σκηνή, ο Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει ακόμη υποστηρίξει τον Παχλαβί, αν και εκείνος ζήτησε από τον αμερικανό πρόεδρο να τηρήσει τον λόγο του και να παρέμβει στο Ιράν. Σε μήνυμά του στο X, είπε χαρακτηριστικά: «Έχετε αποδείξει και ξέρω ότι είστε άνθρωπος της ειρήνης και άνθρωπος του λόγου σας. Παρακαλώ να είστε έτοιμοι να παρέμβετε για να βοηθήσετε τον λαό του Ιράν».

Οι υποστηρικτές του Παχλαβί, συμπεριλαμβανομένων των ξένων δορυφορικών καναλιών, τονίζουν τις πολλές εκκλήσεις για την επιστροφή του σάχη που ακούγονται στα πλήθη. Ωστόσο, όπως ακριβώς ο Τραμπ δεν έσπευσε να υποστηρίξει την υποψηφιότητα της ηγέτιδας της αντιπολίτευσης της Βενεζουέλας, Μαρία Κορίνα Ματσάδο, ο πρόεδρος των ΗΠΑ είναι εξίσου επιφυλακτικός απέναντι στον Παχλαβί, προφανώς φοβούμενος ότι οι ΗΠΑ μπορεί να καταλήξουν μπλεγμένες σε έναν εμφύλιο πόλεμο.

Η απουσία εναλλακτικής ηγεσίας ή έστω και ενός ενιαίου συνόλου πολιτικών αιτημάτων από τους διαδηλωτές, εκτός από τον τερματισμό της διαφθοράς, της καταστολής και του πληθωρισμού, είναι το μεγαλύτερο δώρο για τον Παχλαβί, καθώς αυτός διαθέτει τουλάχιστον αναγνωρισιμότητα και έχει καλλιεργήσει την υποστήριξη για τη μοναρχία εδώ και δεκαετίες.

Άλλοι εντός του Ιράν, ικανοί να οδηγήσουν τη χώρα σε ένα κοσμικό μέλλον, όπως η Νάργκες Μοχαμαντί και ο Μοστάφα Τατζζαντέ, βρίσκονται στη φυλακή εδώ και χρόνια. Από το Ιράν απουσιάζει αυτή τη στιγμή ένα πολιτικό μανιφέστο.

Ο Παχλαβί, ο οποίος καλεί τους υποστηρικτές του να βγουν ξανά στους δρόμους, αναμένεται να παραστεί σε εκδήλωση στο Μαρ-α-Λάγκο της Φλόριντα την Τρίτη, αλλά η ομάδα του τόνισε ότι δεν του έχει ακόμη δοθεί η δυνατότητα συνάντησης με τον Τραμπ και η εκδήλωση δεν είχε καμία σχέση με την ομάδα του προέδρου των ΗΠΑ.

Ο αμερικανός πρόεδρος απέφυγε επίσης να να προχωρήσει σε οποιαδήποτε ενέργεια γύρω από την αόριστη – μέχρι στιγμής – υπόσχεσή του να βοηθήσει τους Ιρανούς σε περίπτωση που δεχτούν επίθεση.

Η επιφυλακτικότητα του Τραμπ έχει οδηγήσει σε αναφορές ότι ο πρόεδρος ενδέχεται να διερευνά μια συμφωνία με μια αποσχισθείσα ομάδα εντός της κυβέρνησης. Αξιωματούχοι από το Ομάν, παραδοσιακοί μεσολαβητές μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, αναμένεται να επισκεφθούν την Τεχεράνη αυτό το Σαββατοκύριακο.

Αν και η απελπισία έχει αρχίσει να επικρατεί, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι ο πανικός που έχει σαρώσει τμήματα της κυβέρνησης αναγκάζει τον ανώτατο ηγέτη να επανεξετάσει την αποφασιστικότητά του να διατηρήσει το απόθεμα ουρανίου του Ιράν ή τις φιλοδοξίες του να εμπλουτίσει ουράνιο εντός της χώρας. Για αυτόν, αποτελεί σύμβολο εθνικής κυριαρχίας.

Αλλά ο Τραμπ μπορεί επίσης να είναι επιφυλακτικός ως προς την πλήρη αποδοχή του Παχλαβί, καθώς είναι πιθανό να παρερμηνευθούν οι εκκλήσεις για την επιστροφή του.

Ιρανοί αντιδρούν σε μια επιστροφή στη μοναρχία

Σε μια εσωτερική ανάλυση που δόθηκε στον Guardian, ένας Ιρανός είπε: «Αυτό που ακούγεται στα συνθήματα σήμερα δεν είναι μια έκκληση για επιστροφή στο στέμμα. Είναι μια διαφυγή από ένα αδιέξοδο. Μια κοινωνία που δεν έχει διέξοδο υποχωρεί – όχι από συμφέρον, αλλά από καταναγκασμό. Αυτή η υποχώρηση δεν είναι επιλογή. Είναι η νευρική αντίδραση ενός κουρασμένου πολιτικού σώματος που δεν ανταποκρίνεται πλέον στις συνταγές».

«Για δεκαετίες, στην κοινωνία έλεγαν να “περιμένει”. Περίμενε. Της έλεγαν “θα διορθωθεί”. Δεν διορθώθηκε. Της έλεγαν “δεν μπορεί να χειροτερέψει, φτάνει πια”. Χειροτέρεψε. Μετά είπαν “δεν έχουμε εναλλακτική”. Και αυτή ήταν ακριβώς η στιγμή που ο δρόμος δημιούργησε τη δική του εναλλακτική· όχι με την κλασική ορθολογικότητα, αλλά με το ένστικτο της επιβίωσης.»

«Το μοναρχικό σύνθημα δεν είναι μια δήλωση αγάπης για τον Παχλαβί: είναι μια δήλωση αηδίας για την Ισλαμική Δημοκρατία. Είναι μια κραυγή «όχι» όταν δεν υπάρχει «ναι»… Όλοι είναι κολλημένοι στο παρελθόν ή σε κενές υποσχέσεις. Όταν ο ορίζοντας είναι άδειος, η κοινωνία κοιτάζει πίσω επειδή δεν βλέπει τίποτα μπροστά.»

Η Ένωση Ιρανών Συγγραφέων ζήτησε επίσης προσοχή σχετικά με τις «εξωτερικά επιβαλλόμενες λύσεις».

«Η ελευθερία σίγουρα δεν θα πέσει από τον ουρανό με βόμβες και πυραύλους από αρπακτικές δυνάμεις. Όσοι έχουν εξεγερθεί ενάντια στο status quo διατηρούν παράλληλα την ανεξαρτησία τους από εγχώριους και ξένους εκμεταλλευτές», ανέφερε η Ένωση. «Ούτε να περιμένετε την επανάληψη ενός φανταστικού παρελθόντος και των κηρύκων του, ούτε να περιμένετε ψεύτικους μεταρρυθμιστές».

Ο Παχλαβί είναι από καιρό αντιπαθής στην αριστερά στο Ιράν. Το Συνδικάτο Εργατών της Εταιρείας Λεωφορείων Τεχεράνης και Προαστίων, ένα από τα πιο εξέχοντα ανεξάρτητα συνδικάτα, δήλωσε την Τετάρτη ότι αντιτίθεται «στην αναπαραγωγή παλιών και αυταρχικών μορφών εξουσίας».

«Ο δρόμος προς την απελευθέρωση των εργαζομένων δεν περνάει μέσα από τον δρόμο ενός ηγέτη που χαράσσεται πάνω από τον λαό ούτε βασιζόμενος σε ξένες δυνάμεις», πρόσθεσε.

Όπως και να ‘χει, η σημερινή ιρανική ηγεσία, που παλεύει να κατανοήσει το πόσο γρήγορα «εξατμίστηκε» ο εθνικισμός που δημιουργήθηκε από τον 12ήμερο πόλεμο του Ιουνίου, έχει λίγες λύσεις. Μπορεί να συσπειρώσει τον λαό ενάντια σε αυτά που ισχυρίζεται ότι είναι ξένα συμφέροντα και ταραξίες. Μπορεί να ελπίζει ότι με κάποιο τρόπο οι τεχνοκράτες στο υπουργείο Οικονομικών και στην Κεντρική Τράπεζα έχουν συγκεντρώσει τους πόρους για να σταθεροποιήσουν το νόμισμα.

Όμως, ο Ahmad Naghibzadeh, ομότιμος καθηγητής πολιτικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης, προειδοποίησε ότι οι λύσεις μπορεί να μην είναι πλέον τεχνοκρατικές, αλλά ιστορικές. Μιλώντας στο Euronews, δήλωσε: «Τελικά, δεν θα υπάρχει άλλη επιλογή από το να επαναληφθεί στο Ιράν αυτό που συνέβη στην Ευρώπη, δηλαδή, αποφάσισαν στη διαμάχη μεταξύ θρησκείας και κράτους υπέρ του κράτους».