Κάνναβη: Οι απρόσμενοι τρόποι που επηρεάζει τον εγκέφαλο

Η χρήση κάνναβης έχει βρεθεί στο επίκεντρο της επιστημονικής έρευνας, ιδιαίτερα ως προς τις επιπτώσεις της στον εγκέφαλο και τη γνωστική λειτουργία.

Παρά την ευρεία αντίληψη ότι πρόκειται για μια σχετικά «ήπια» ουσία, τα δεδομένα δείχνουν μια πιο σύνθετη εικόνα, με επιδράσεις που ποικίλλουν ανάλογα με τη συχνότητα χρήσης, την ηλικία έναρξης και τη βιολογική ευαλωτότητα του κάθε ατόμου.

Οι συστηματικοί χρήστες κάνναβης τείνουν να παρουσιάζουν πιο μόνιμα ελλείμματα μνήμης σε σύγκριση με μη χρήστες. Σε μελέτη του Ιανουαρίου 2025 στο επιστημονικό περιοδικό JAMA Network Open,εξετάστηκαν περισσότεροι από 1.000 ενήλικες ηλικίας 22–36 ετών με απεικονιστικές μεθόδους εγκεφάλου.

Οι βαρείς χρήστες σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους εμφάνισαν χαμηλότερη εγκεφαλική δραστηριότητα κατά τη διάρκεια δοκιμασίας λειτουργικής μνήμης, ακόμη και μετά τον αποκλεισμό πρόσφατων χρηστών.

Τα δεδομένα για τις μακροπρόθεσμες επιδράσεις στη μνήμη είναι περιορισμένα, αλλά το πεδίο αυτό αναπτύσσεται, καθώς αυξάνεται η χρήση κάνναβης σε μεγαλύτερες ηλικίες.

«Ουσιαστικά, άτομα της γενιάς των baby boomers που χρησιμοποιούσαν κάνναβη στη νεότητά τους συνεχίζουν να τη χρησιμοποιούν και σε μεγαλύτερη ηλικία, εμφανίζοντας ορισμένες από αυτές τις επιπτώσεις στη λειτουργική μνήμη», σημειώνει ο Joseph Schacht, αναπληρωτής καθηγητής ψυχιατρικής και συνδιευθυντής του Τμήματος Επιστήμης, Πρόληψης και Θεραπείας των Εξαρτήσεων της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Κολοράντο.

Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν δείχνουν συνολική συσχέτιση μεταξύ χρήσης κάνναβης και γνωστικής έκπτωσης ή κινδύνου άνοιας, αν και απαιτούνται μεγαλύτερες και μακροχρόνιες μελέτες.

Μνήμη και γνωστικές λειτουργίες – Πώς επηρεάζει η κάνναβη

Ένα από τα πιο σταθερά ευρήματα αφορά τη λεγόμενη εργαζόμενη μνήμη, δηλαδή την ικανότητα του εγκεφάλου να διατηρεί και να επεξεργάζεται πληροφορίες για σύντομο χρονικό διάστημα.

Η κάνναβη φαίνεται να επηρεάζει αρνητικά αυτή τη λειτουργία, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της άμεσης επίδρασής της. Άτομα που βρίσκονται υπό την επήρεια της ουσίας παρουσιάζουν μειωμένη ικανότητα να συγκρατήσουν πληροφορίες, όπως αριθμούς ή λίστες λέξεων.

Οι επιπτώσεις, ωστόσο, δεν περιορίζονται στη βραχυπρόθεσμη χρήση. Έρευνες δείχνουν ότι η μακροχρόνια και συστηματική κατανάλωση μπορεί να συνδέεται με πιο επίμονα ελλείμματα στη μνήμη. Μελέτες με απεικονιστικές τεχνικές έχουν καταγράψει μειωμένη εγκεφαλική δραστηριότητα σε περιοχές που σχετίζονται με τη μνήμη, ακόμη και όταν δεν υπάρχει πρόσφατη χρήση.

Παράλληλα, μέχρι σήμερα δεν έχει τεκμηριωθεί σαφής σύνδεση μεταξύ κάνναβης και άνοιας, αν και οι επιστήμονες τονίζουν ότι απαιτούνται μεγαλύτερες και πιο μακροχρόνιες μελέτες.

Δομικές αλλαγές στον εγκέφαλο

Η κάνναβη έχει συνδεθεί και με μεταβολές στη δομή του εγκεφάλου, ιδιαίτερα όταν η χρήση ξεκινά σε νεαρή ηλικία. Κατά την εφηβεία, ο εγκέφαλος βρίσκεται ακόμη σε στάδιο ανάπτυξης και η έκθεση σε κανναβινοειδή μπορεί να επηρεάσει κρίσιμες νευροβιολογικές διεργασίες.

Ένα βασικό εύρημα αφορά τη λευκή ουσία, το «δίκτυο» που επιτρέπει την επικοινωνία μεταξύ διαφορετικών περιοχών του εγκεφάλου. Αλλαγές σε αυτή τη δομή έχουν συσχετιστεί με δυσκολίες σε λειτουργίες όπως:

• ο αυτοέλεγχος
• η λήψη αποφάσεων
• η ικανότητα συγκέντρωσης
• η αναστολή παρορμήσεων

Οι νεότεροι χρήστες εμφανίζουν συχνά μεγαλύτερη παρορμητικότητα και χαμηλότερη απόδοση σε γνωστικά καθήκοντα που απαιτούν εκτελεστικό έλεγχο.

Παράλληλα, μελέτες έχουν δείξει συσχέτιση μεταξύ χρήσης κάνναβης και μειωμένου όγκου σε περιοχές όπως η αμυγδαλή, που σχετίζεται με τη ρύθμιση των συναισθημάτων. Ωστόσο, δεν είναι πάντα σαφές αν οι αλλαγές αυτές οφείλονται στη χρήση ή αν προϋπάρχουν.

Από την άλλη πλευρά, σε άτομα που ξεκίνησαν τη χρήση σε μεγαλύτερη ηλικία έχουν παρατηρηθεί ενδείξεις αυξημένου όγκου σε συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου. Οι περιοχές αυτές σχετίζονται με υποδοχείς κανναβινοειδών, γεγονός που έχει οδηγήσει σε υποθέσεις για πιθανές νευροπροστατευτικές ιδιότητες, χωρίς όμως οριστικά συμπεράσματα.

Ψυχική υγεία και κίνδυνοι χρήσης

Η επίδραση της κάνναβης στις διαταραχές διάθεσης παραμένει ασαφής. Τα υπάρχοντα δεδομένα δεν δείχνουν σαφή οφέλη ή κινδύνους όσον αφορά το άγχος ή το μετατραυματικό στρες, ενώ για την κατάθλιψη και τη διπολική διαταραχή η έρευνα είναι περιορισμένη.

Ένα σημαντικό ζήτημα είναι ότι πολλές μελέτες εξετάζουν μεμονωμένα συστατικά της κάνναβης και όχι το σύνολο του φυτού. Ορισμένοι επιστήμονες θεωρούν ότι τα διαφορετικά κανναβινοειδή μπορεί να δρουν συνεργιστικά, κάτι που δεν αποτυπώνεται πλήρως στις υπάρχουσες έρευνες.

Παράλληλα, επισημαίνεται ότι η χρήση κάνναβης για την ανακούφιση συμπτωμάτων δεν αντιμετωπίζει απαραίτητα τις βαθύτερες αιτίες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να προσφέρει προσωρινή ανακούφιση, αλλά μακροπρόθεσμα να επιδεινώνει το πρόβλημα.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται σε νεαρά άτομα. Η πρώιμη έναρξη χρήσης έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης σοβαρών ψυχικών διαταραχών, ιδίως σε άτομα με προδιάθεση. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος σε περιπτώσεις συχνής και έντονης χρήσης.

Επιπλέον, η κάνναβη μπορεί να οδηγήσει σε διαταραχή χρήσης, δηλαδή σε μια μορφή εξάρτησης όπου το άτομο δυσκολεύεται να ελέγξει την κατανάλωση παρά τις αρνητικές συνέπειες.

Συνολικά, η επιστημονική εικόνα για την κάνναβη και τον εγκέφαλο παραμένει πολύπλευρη και εξελισσόμενη. Τα διαθέσιμα δεδομένα αναδεικνύουν τόσο πιθανούς κινδύνους όσο και ενδεχόμενα οφέλη, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για πιο εκτενή και συστηματική έρευνα.