Είδαμε την Patti Smith στον Λυκαβηττό: “Οι άνθρωποι έχουν δύναμη. Και ψήφο”

Δεν συμβαίνει συχνά να βλέπεις έναν ζωντανό θρύλο και να νιώθεις ότι εξακολουθεί να αφορά πραγματικά το παρόν. Η Patti Smith ανέβηκε στη σκηνή του Λυκαβηττού το βράδυ της Παρασκευής (15/5) κουβαλώντας πάνω της δεκαετίες μουσικής, ποίησης, πολιτικής και προσωπικής ιστορίας. Και παρ’ όλα αυτά, τίποτα στη σκηνική παρουσία της δεν έμοιαζε παρωχημένο.

Από τα χρόνια της ως punk ποιήτρια στο θρυλικό κλαμπ CBGB μέχρι τη διαδρομή της ως συγγραφέας και ακτιβίστρια, η Patti Smith ξεπέρασε εδώ και χρόνια τα στενά όρια της ροκ μουσικής. Η μορφή της συνδέθηκε με ολόκληρες γενιές ανθρώπων που αναζήτησαν μέσα στην τέχνη χώρο για ελευθερία, αντίσταση και προσωπική έκφραση. Μαζί με αυτή τη διαδρομή ήρθε και η σταθερή της ανάγκη να τοποθετείται δημόσια απέναντι στην ακροδεξιά, στον φόβο και στον κυνισμό, μέσα σε μια αμερικανική παράδοση καλλιτεχνών που ξεκινά από τον Pete Seeger και φτάνει μέχρι τον Bruce Springsteen.

Γι’ αυτό και η εμφάνισή της στον κατάμεστο Λυκαβηττό ήταν μια σπάνια ευκαιρία να βρεθείς “υπό την επήρεια” ενός καλλιτέχνη πραγματικά αφυπνισμένου.

Με τον γιο της στη σκηνή

Η Patti Smith εμφανίστηκε στη σκηνή ήρεμη, συγκεντρωμένη και απόλυτα παρούσα. Κλασικά με ένα τζιν, ένα λευκό t-shirt και το μαύρο σακάκι της. Περιτριγυρισμένη από τους μουσικούς της, ανάμεσα στους οποίους και ο γιος της Jackson. Μέσα σε λίγα λεπτά, η συναυλία πήρε τη μορφή μιας μεγάλης παρέας. Η Smith μιλούσε, γελούσε, απήγγειλε, τραγουδούσε και άφηνε συχνά τη φωνή της να σπάει με φυσικότητα, σαν να την ενδιέφερε περισσότερο η αλήθεια της στιγμής παρά η τελειότητα της ερμηνείας.

Η σκηνή, στημένη μέσα στο κοίλο του θεάτρου και όχι μακριά στο βάθος όπως συμβαίνει συνήθως στον Λυκαβηττό, λειτούργησε ιδανικά. Μας έφερε κοντά της. Η επαφή χτίστηκε σχεδόν αμέσως, χάρη στη φωνή της. Ο ήχος ήταν καθαρός από την αρχή μέχρι το τέλος και αυτό αποδείχθηκε καθοριστικό. Γιατί η Patti παραμένει πρώτα απ’ όλα ποιήτρια. Και οι λέξεις είναι σημαντικό να ακουστούν καθαρά.

Το “Ghost Dance” ήρθε νωρίς μέσα στη βραδιά, σαν τελετουργία για τους ιθαγενείς, τα φαντάσματα και όσους χάθηκαν αφήνοντας πίσω τους μνήμη και τραύμα. Η Patti το τραγούδησε με έναν τρόπο γήινο και τρυφερό, ενώ από το κοινό ακούστηκε το πρώτο δυνατό «Μπράβο Patti, σ’ αγαπάμε». Χαμογέλασε σαν άνθρωπος που έχει ακούσει αποθέωση χιλιάδες φορές, αλλά συνεχίζει να συγκινείται.

Η συναυλία κινήθηκε με ρυθμό σφιχτό και ουσιαστικό. Το “Dancing Barefoot”, το “Space Monkey”, το “Crystal Ship”, το άγριο και σπαρακτικό “Pissing in a River” και το “Beneath the Southern Cross” θύμιζαν συνεχώς πως αυτή η γυναίκα άλλαξε τον τρόπο που ακούγεται η rock ποίηση εδώ και πενήντα χρόνια.

Όταν ακούστηκε η ιστορική εισαγωγή του “Gloria” — «Jesus died for somebody’s sins but not mine» (Ο Ιησούς πέθανε για τις αμαρτίες κάποιων άλλων. Όχι για τις δικές μου) – ο Λυκαβηττός σηκώθηκε όρθιος σε μια στιγμή συλλογικής απελευθέρωσης με φόντο τη φωτισμένη Αθήνα.

Υπήρξαν στιγμές βαθιά προσωπικές. Δύο τραγούδια αφιερώθηκαν στον Jim Morrison, με την Patti να μιλά για εκείνον σαν μυθική μορφή. Σε μία από τις πιο όμορφες εικόνες της βραδιάς μας είπε ότι έγραψε το “Break it Up” με τον Tom Verlaine για το “Horses”, εμπνευσμένο ουσιαστικά από ένα όνειρο μεταμόρφωσης. Ένα όνειρο όπου ο Jim έβγαινε μέσα από ένα άγαλμα του Προμηθέα, σπάζοντάς το. Σαν την προνύμφη μιας πεταλούδας που μεταμορφώνεται, με φτερά αγγέλου, και πετά μακριά.

Λίγο αργότερα ήρθε το κομμάτι για την απώλεια, τη ζωή και τον σύζυγό της  Fred “Sonic” Smith, που έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 46 ετών. Ο γιος τους στάθηκε δίπλα της πάνω στη σκηνή και εκεί η συναυλία πήρε για λίγο τη μορφή οικογενειακής μνήμης με το “Because the night” – ένα τραγούδι που έγραψαν μαζί με τον Bruce Springsteen, ο οποίος το τραγουδάει σταθερά στις συναυλίες του.

Στο “Isn’t It a Pity” του George Harrison τραγούδησε ο Tony Shanahan και η επιλογή λειτούργησε υπέροχα μέσα στη ροή του set. Η Patti έφυγε για λίγο από τη σκηνή, αφήνοντας χώρο στο τραγούδι και στη μελαγχολία του.

Για τα παιδιά όλου του κόσμου – τα αθώα παιδιά

Η πιο πολιτική στιγμή της βραδιάς δεν άργησε να έρθει, εξάλλου το live κύλησε νεράκι.

«Το 2003, εγώ και ο Tony Shanahan γράψαμε αυτό το τραγούδι για τον παλαιστινιακό λαό. Πριν από 23 χρόνια ελπίζαμε ότι θα μπορούσε να υπάρξει κάποιος δρόμος συμφιλίωσης, κάποιος διάλογος, ένας θετικός τρόπος, μια λύση για τους Παλαιστίνιους. Να έχουν τα δικαιώματά τους, τη γη τους, την ελευθερία τους. Και τώρα κοιτάζουμε όσα έχουν συμβεί στον κόσμο μας. Λυπάμαι που το λέω, όμως σήμερα δεν τραγουδάμε αυτό το τραγούδι με την ίδια αισιοδοξία. Το τραγουδάμε όμως ακόμα με αγάπη και ελπίδα για τα παιδιά της Παλαιστίνης, τα παιδιά του Λιβάνου, του Σουδάν, του Κονγκό, τα παιδιά όλου του κόσμου. Τα αθώα παιδιά…», μας είπε αναφερόμενη στο “Peaceable Kingdom”, τραγούδι που έγραψαν ορμόμενοι από τη δολοφονία της Αμερικανίδας ακτιβίστριας Rachel Corrie στη Γάζα. Η 23χρονη Corrie είχε σκοτωθεί προσπαθώντας να εμποδίσει ισραηλινή μπουλντόζα να κατεδαφίσει παλαιστινιακά σπίτια. Η Patti Smith έχει μιλήσει πολλές φορές δημόσια για το τραγούδι ως ένα κομμάτι αφιερωμένο στον παλαιστινιακό λαό και ειδικά στα παιδιά που ζουν μέσα στον πόλεμο.

Το τελικό ξέσπαμα – όπως ήταν αναμενόμενο –  ήρθε με το “People Have the Power”. Η Patti ζήτησε από τον κόσμο να σηκώσει ψηλά τα χέρια του και να σκεφτεί τη δύναμη, τη δικαιοσύνη και τη συλλογικότητα. “Οι άνθρωποι έχουν τη δύναμη να ονειρεύονται, και να ψηφίζουν” φώναξε με νόημα.

Ο κόσμος ξεχύθηκε από τις κερκίδες μπροστά από τη σκηνή – κάτι που θα έπρεπε να επιτρέπεται από νωρίς – και η Patti Smith στάθηκε από πάνω, ανοίγοντας τα χέρια της σε μια τεράστια αγκαλιά.

Η Patti Smith άφησε πίσω της κάτι ήσυχο και βαθύ

Περιμέναμε μια πολιτική συναυλία και την πήραμε. Μαζί της ήρθε και μια γλυκύτητα που απλώθηκε διακριτικά σε όλο το θέατρο.

Μια ευγένεια σχεδόν μητρική. Ένα παρηγορητικό βλέμμα που έμοιαζε να λέει πως ο κόσμος παραμένει σκληρός και παρ’ όλα αυτά αξίζει ακόμη να στεκόμαστε ο ένας δίπλα στον άλλον και να πιστεύουμε σε συλλογικούς στόχους. Και να παλεύουμε για συλλογικούς στόχους!

Είδαμε μια γυναίκα που μπήκε με ορμή στη ζωή και συνεχίζει ακόμη στα 79 της να στέκεται απέναντί της με ανοιχτά μάτια. Παρά τις απώλειες. Και ήταν πολλές. Οι νεκροί φίλοι, συνεργάτες και σύντροφοί της μοιάζουν να παραμένουν παρόντες μέσα στις συναυλίες της.

Πολλά από όσα τραγουδούσε η Patti Smith τη δεκαετία του ’70 παραμένουν ακόμη ανοιχτές πληγές. Και όμως, πενήντα χρόνια μετά, συνεχίζει να ανεβαίνει στη σκηνή με την ανάγκη να επικοινωνήσει πραγματικά με τον κόσμο. Και μοιάζει βέβαιο πως θα συνεχίσει να επιστρέφει για όσο έχει ακόμη κάτι ουσιαστικό να πει.