ΓΙΑΤΙ ΟΤΑΝ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙΣ ΕΝΑ AI ΦΙΛΤΡΟ, ΔΕΝ ΔΙΝΕΙΣ ΑΠΛΩΣ ΜΙΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ

Το τελευταίο διάστημα, ολοένα και περισσότερο, βλέπουμε ρετρό φωτογραφίες με φλας να κατακλύζουν τα social media μας. Ειδικότερα, φαίνονται σαν να τραβήχτηκαν με μια παλιά compact κάμερα, γυρνώντας σε μια ίσως πιο vintage εποχή.

Οι φωτογραφίες αυτές βασίζονται στο λεγόμενο “Flash filter” του Instagram, ένα νέο φίλτρο το οποίο εδώ και αρκετές μέρες έχει γίνει viral τόσο στη συγκεκριμένη πλατφόρμα, όσο και σε άλλα κοινωνικά δίκτυα. Το συγκεκριμένο φίλτρο αποτελεί μέρος της νέας λειτουργίας “Create with AI” του Instagram και χρησιμοποιεί την τεχνολογία AI (τεχνητή νοημοσύνη) της Meta για να αλλάξει την εμφάνιση της φωτογραφίας.

Με μια πρώτη ματιά, τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά, οι εικόνες μοιάζουν πραγματικά με ατμοσφαιρικά film snapshots. Πίσω, όμως, από την εικόνα… τα πράγματα ίσως να είναι λίγο διαφορετικά.

 

Το φίλτρο και οι κανόνες της χρήσης του

Για να χρησιμοποιήσεις το φίλτρο η διαδικασία είναι αρκετά εύκολη. Ανοίγεις το Instagram, κρατάς πατημένο το bubble “Your Story”, επιλέγεις “Add to story”, διαλέγεις τη φωτογραφία στην οποία θέλεις να προσθέσεις το εφέ, πατάς “Browse effects” και επιλέγεις “Flash”, εκεί θα εμφανιστούν όλα τα φίλτρα που σου προσφέρει η νέα λειτουργία τεχνητής νοημοσύνης της πλατφόρμας.

Τι σημαίνει, όμως, η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης; Έχεις αναρωτηθεί ποτέ ως χρήστης του φίλτρου και γενικά της τεχνητής νοημοσύνης τι παραθέτεις στον αλγόριθμο;

Για να φτάσεις στο σημείο να χρησιμοποιήσεις το φίλτρο, η Meta σε ενημερώνει πως αν το δοκιμάσεις, αυτομάτως συμφωνείς στους όρους και τις προϋποθέσεις του Meta AI.

Συγκεκριμένα γράφει: “Χρησιμοποιώντας το Meta AI συμφωνείς με τους όρους της τεχνητής νοημοσύνης. Οι αλληλεπιδράσεις σου με τις λειτουργίες της τεχνητής νοημοσύνης θα χρησιμοποιηθούν για να βελτιώσουν την τεχνητή νοημοσύνη της Meta”.

Άρα με απλά λόγια τροφοδοτούμε τον αλγόριθμο της Meta με στόχο τη βελτίωση των λειτουργιών της σχετικά με την εξέλιξη του.

Βάζοντας μια φωτογραφία σου, για παράδειγμα, στο “Flash filter” δίνεις εσύ αλλά και ο εκάστοτε χρήστης τη δυνατότητα στην εφαρμογή να συλλέξει ανθρώπινα χαρακτηριστικά και πληροφορίες που θα βοηθήσουν την βελτίωση της τεχνητής νοημοσύνης.

Οι όροι και οι προϋποθέσεις που παραθέτουμε παρακάτω αναφέρουν χαρακτηριστικά πως: “Όταν γίνεται κοινοποίηση πληροφοριών στα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, σε κάποιες περιπτώσεις τα συστήματα διατηρούν και χρησιμοποιούν αυτές τις πληροφορίες. Μην κοινοποιείτε πληροφορίες που δεν θέλετε να χρησιμοποιούν και να διατηρούν τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, όπως πληροφορίες σχετικά με ευαίσθητα θέματα.

Το Meta ενδέχεται να κοινοποιήσει ορισμένες πληροφορίες σε επιλεγμένους συνεργάτες, όπως μηχανές αναζήτησης, προκειμένου να σας παράσχει τις πιο σχετικές πληροφορίες σε σχέση με τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης μας. Μάθετε περισσότερα για το πώς κοινοποιούμε πληροφορίες σε αυτούς τους συνεργάτες. Με την από μέρους σας χρήση των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης, μας δίνετε εντολή να κοινοποιήσουμε τις πληροφορίες για αυτόν τον σκοπό”.

* εδώ μπορείτε να δείτε αναλυτικά τους όρους και τις προϋποθέσεις της Meta AI. (https://www.facebook.com/legal/eu-ai-terms)

Η διαφορά με άλλα, παρόμοια φίλτρα

Φαίνεται, λοιπόν, πως μάλλον δεν πρόκειται για ένα απλό φίλτρο – αν και έτσι ονομάζεται – σαν αυτά που μέχρι πρότινος παρείχε το Instagram και τα οποία εφαρμοζόταν πάνω στις ήδη υπάρχουσες φωτογραφίες, καθώς το συγκεκριμένο είναι ξεκάθαρα ένα εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης που φτιάχνει εξολοκλήρου μια καινούργια φωτογραφία, την παράγει δηλαδή από το μηδέν.

Σε αντίθεση με τα συνηθισμένα φίλτρα που αλλάζουν μόνο τον φωτισμό, τις αντιθέσεις ή τα χρώματα, αυτό το εργαλείο επεμβαίνει στο ίδιο το περιεχόμενο της εικόνας. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να προσθέσει ή να αφαιρέσει στοιχεία, να αλλάξει λεπτομέρειες στο φόντο ή ακόμη και… χαρακτηριστικά του προσώπου.

Για την βοήθεια κατανόησης του τρόπου λειτουργίας του φίλτρου, αλλά και του τρόπου χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης, το NEWS 24/7 επικοινώνησε με τον Τίμο Κουρεμένο, Δημοσιογράφο τεχνολογίας της 24MEDIA.

Αναφορικά με το πώς λειτουργούν τέτοια φίλτρα που χρησιμοποιούν τεχνητή νοημοσύνη και τι είδους δεδομένα συλλέγουν από τον χρήστη, ο κ.Κουρεμένος δηλώνει, αρχικά, πως:

“Τα σημερινά φίλτρα δεν είναι απλά ένα “εφέ” που αλλάζει λίγο το χρώμα της φωτογραφίας. Πολλά από αυτά χρησιμοποιούν computer vision και generative AI. Δηλαδή το σύστημα “βλέπει” την εικόνα, αναγνωρίζει πρόσωπο, μάτια, στόμα, περίγραμμα, φόντο, φωτισμό, αντικείμενα, και μετά είτε εφαρμόζει ένα εφέ πάνω σου είτε δημιουργεί κάτι καινούργιο: άλλο πρόσωπο, άλλο στιλ, άλλο background, πιο κινηματογραφική εικόνα, cartoon look, beauty effect, vintage film αισθητική κ.λπ.”.

“Όταν χρησιμοποιείς ένα AI φίλτρο, δεν δίνεις απλώς “μια φωτογραφία”. Δίνεις ένα μικρό κομμάτι συμπεριφοράς”

“Εδώ υπάρχει μια σημαντική διάκριση. Άλλο είναι ένα κλασικό AR filter που “κάθεται” πάνω στο πρόσωπό σου σε πραγματικό χρόνο, και άλλο ένα generative AI φίλτρο που ανεβάζει/επεξεργάζεται την εικόνα για να φτιάξει κάτι νέο. Στο πρώτο, η εφαρμογή μπορεί να χρησιμοποιεί σημεία του προσώπου, κίνηση κάμερας και βασική ανάλυση εικόνας. Στο δεύτερο, συνήθως μπαίνουν στο παιχνίδι περισσότερα δεδομένα: η ίδια η φωτογραφία ή το βίντεο, το prompt ή η επιλογή φίλτρου, πληροφορίες για το πώς αλληλεπιδράς με το αποτέλεσμα, αν το αποθηκεύεις, αν το ανεβάζεις, αν το ξαναδοκιμάζεις, αν το στέλνεις σε φίλους”.

Όπως εξηγεί: “Με απλά λόγια: όταν χρησιμοποιείς ένα AI φίλτρο, δεν δίνεις απλώς “μια φωτογραφία”. Δίνεις ένα μικρό κομμάτι συμπεριφοράς:τι σου αρέσει, τι αισθητική προτιμάς, ποια εκδοχή του εαυτού σου θεωρείς πιο “ανεβάσιμη” και πώς αντιδράς στο αποτέλεσμα”.

Ανησυχίες, ερωτήματα και κίνδυνοι για τα προσωπικά δεδομένα

Στο σημείο αυτό, αξίζει να σημειωθεί πως σκοπός δεν είναι, προφανώς, να “δαιμονοποιήσουμε” την τεχνητή νοημοσύνη και την χρήση της, αλλά να παραθέσουμε κάποιες πληροφορίες, καθώς και να εκφράσουμε κάποιες από τις σκέψεις που μας γεννήθηκαν ψάχνοντας λίγο παραπάνω για την συγκεκριμένη λειτουργία.

Αναπόφευκτα η τεχνητή νοημοσύνη εισχωρεί ολοένα και περισσότερο στη ζωή και την καθημερινότητά μας, ακόμη και στα πιο απλά πράγματα, ωστόσο, αισθάνομαι πως πολλές φορές δεν μπαίνουμε σε μια διαδικασία κριτικής σκέψης ως προς τα τεχνολογικά εργαλεία που μας προσφέρονται και τις δυνατότητες που αυτά παρέχουν, παρά τα χρησιμοποιούμε ενστικτωδώς και ασυνείδητα.

Το ανησυχητικό είναι ότι πολλές φορές εμπιστευόμαστε τυφλά και αποδεχόμαστε – στην προκειμένη περίπτωση όρους και προϋποθέσεις – που δεν έχουμε ιδέα τον σκοπό τους.

Εύλογα θα αναρωτηθούμε: Ποιος διαβάζει τους όρους και τις προϋποθέσεις; Οριακά κανείς είναι η απάντηση, και σίγουρα δεν βγάζω τον εαυτό μου απέξω. Ωστόσο, τα προσωπικά μας δεδομένα συλλέγονται και χρησιμοποιούνται και αυτό υφίσταται.

Πόσο συνειδητά σκεφτόμαστε άραγε με ποια φωτογραφία “ταΐζουμε” τον αλγόριθμο και ποιοι οι πραγματικοί κίνδυνοι;

Το ότι αυτή η φωτογραφία μας, για παράδειγμα, δεν βρίσκεται δημόσια στα διάφορα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν σημαίνει πως όταν θα “δώσουμε” στον αλγόριθμο μια φωτογραφία με το παιδί μας ή τους φίλους μας, αυτός δεν θα συλλέξει δεδομένα τα οποία θα φανούν χρήσιμα για την μελλοντική του χρήση.

Σχετικά με το ποιοί κίνδυνοι υπάρχουν υπάρχουν για την ιδιωτικότητά μας καθώς και για τα προσωπικά μας δεδομένα, ο Τίμος Κουρεμένος δηλώνει:

“Ο πρώτος κίνδυνος είναι ότι συνηθίζουμε να δίνουμε εικόνα, πρόσωπο και προσωπικές στιγμές με τρομερή ευκολία. Και επειδή η εμπειρία είναι πιο «παιχνιδιάρικη», ξεχνάμε ότι από πίσω υπάρχει ολόκληρη υποδομή για συλλογή δεδομένων.

Ο δεύτερος κίνδυνος είναι η ασάφεια. Ο μέσος χρήστης δεν ξέρει πάντα αν η επεξεργασία γίνεται στη συσκευή του ή στο cloud. Δεν ξέρει αν η εικόνα διαγράφεται αμέσως, αν αποθηκεύεται προσωρινά, αν χρησιμοποιείται για βελτίωση του προϊόντος ή αν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για AI training. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε φίλτρο “κλέβει” τα δεδομένα σου. Σημαίνει όμως ότι το privacy κομμάτι δεν είναι πάντα τόσο διαφανές όσο θα έπρεπε.

Και συνεχίζει: “Ο τρίτος κίνδυνος είναι το λεγόμενο data exhaust: τα “ίχνη” που αφήνεις χωρίς να το σκέφτεσαι. Δεν είναι μόνο η φωτογραφία. Είναι η συσκευή, η ώρα, η τοποθεσία αν επιτρέπεται, το είδος περιεχομένου, τα πρόσωπα που εμφανίζονται, το αν το αποτέλεσμα έγινε share, το αν το ξαναδοκίμασες. Όλα αυτά, μαζί, φτιάχνουν ένα προφίλ συμπεριφοράς.

Ο τέταρτος κίνδυνος είναι ότι μπορεί να ανεβάζουμε και πρόσωπα άλλων ανθρώπων χωρίς να έχουν συναινέσει. Φίλοι, παιδιά, περαστικοί, συγγενείς. Σε μια εποχή όπου τα AI μοντέλα γίνονται όλο και καλύτερα στην αναγνώριση και αναπαραγωγή εικόνων, το “ανέβασα μια χαριτωμένη φωτογραφία” δεν είναι πάντα τόσο απλό.

Το περιεχόμενο που θεωρούμε “απλά ένα ακόμα post” μπορεί να λειτουργήσει και ως υλικό εκπαίδευσης για μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης”.

Το virality και το “φαινόμενο της αγέλης”

Η vintage, ρετρό φωτογραφία που μας δίνεται μέσω του “Flash Filter”, θα λέγαμε πως έκανε το συγκεκριμένο AI φίλτρο “viral”.

Εκατοντάδες χρήστες έσπευσαν να το χρησιμοποιήσουν και να “μεταμορφώσουν” κάθε φωτογραφία τους και το αμέσως επόμενο ερώτημα μετά από αυτή την συνειδητοποίηση ήταν το “γιατί συμβαίνει αυτο”;

Και εδώ ίσως ταιριάζει αυτό που στην ψυχολογία ονομάζεται “Το φαινόμενο της αγέλης”, δηλαδή της τάσης των ανθρώπων να ακολουθούν την μάζα και “να συμμορφώνονται” με τις συμπεριφορές της.

Γιατί ο κόσμος, άραγε, χρησιμοποιεί τόσο πολύ τα φίλτρα στις πλατφόρμες των social media και πόσο πολύ επηρεάζεται ο ένας χρήστης από τον άλλον;

Περιέργεια, αυτοέκφραση και κοινωνική επιβεβαίωση

Αναφορικά με το ίδιο θέμα, ο Τίμος Κουρεμένος δίνει τρεις βασικούς λόγους για τους οποίους ο εκάστοτε χρήστης θα χρησιμοποιήσει ή θα πειραματιστεί με φίλτρο.

“Τα φίλτρα πατάνε πάνω σε τρία πολύ ανθρώπινα πράγματα: περιέργεια, αυτοέκφραση και κοινωνική επιβεβαίωση.

Ο κόσμος δεν τα χρησιμοποιεί μόνο επειδή “είναι ωραία”. Τα χρησιμοποιεί γιατί του δίνουν μια εναλλακτική εκδοχή του εαυτού του. Πώς θα ήμουν σαν anime; Πώς θα ήμουν σε εξώφυλλο περιοδικού; Πώς θα έδειχνα με κινηματογραφικό φως; Πώς θα φαινόμουν αν η φωτογραφία μου έμοιαζε με still από ταινία; Είναι ένα μικρό παιχνίδι ταυτότητας.

Το δεύτερο είναι το social proof. Αν βλέπεις δέκα φίλους σου να ανεβάζουν το ίδιο AI trend, νιώθεις ότι “κάτι συμβαίνει” και μπαίνεις κι εσύ. Δεν θες απαραίτητα να μείνεις έξω από τη συζήτηση. Τα social media λειτουργούν σαν αλυσίδα μίμησης: βλέπω, δοκιμάζω, ανεβάζω, με βλέπουν άλλοι.

Το τρίτο είναι ο αλγόριθμος. Όταν ένα φίλτρο αρχίζει να παίρνει engagement, η πλατφόρμα έχει κάθε λόγο να το σπρώξει περισσότερο. Οπότε δεν είναι απλώς ότι το trend γίνεται viral επειδή το αγαπάει ο κόσμος. Γίνεται viral και επειδή το σύστημα βλέπει ότι κρατάει τον χρήστη μέσα στην εφαρμογή”.

Τα social media λειτουργούν σαν αλυσίδα μίμησης: βλέπω, δοκιμάζω, ανεβάζω, με βλέπουν άλλοι.

“Δεν είμαι εγώ” – Οι ανησυχητικές πρωτοβουλίες του φίλτρου

Όπως ειπώθηκε και παραπάνω, το “Flash filter” δεν είναι είναι ένα ακόμα ένα φίλτρο, αλλά προιον τεχνητής νοημοσύνης. Δεν ήταν λίγοι οι χρήστες, λοιπόν, που παρατήρησαν lκαι κάποιες… ανησυχητικές πρωτοβουλίες που πήρε το φίλτρο αυτό.

Για παράδειγμα, αρκετοί ανέφεραν πως το φίλτρο αλλάζει τα χαρακτηριστικά του προσώπου τους, αφαιρεί κομμάτια της φωτογραφίας ενώ κάποιες φορές τείνει να αλλάζει ακόμα και το χρώμα της επιδερμίδας τους κάνοντας το πιο λευκό λόγω του εφέ φλας που δημιουργεί.

Παρατηρώντας ορισμένες φωτογραφίες, αυτό που προσέχουμε είναι πως το φίλτρο, λειαίνει την επιδερμίδα και δημιουργεί την αίσθηση της “τελειότητας” στον χρήστη.

Έχει παρατηρηθεί πως τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης πολλές φορές αναπαράγουν συγκεκριμένα πρότυπα ομορφιάς και στερεότυπα. Είναι αρκετά ανησυχητικό, λοιπόν, που ορισμένοι χρήστες κάνουν λόγο ακόμα και για αλλαγή της εθνικότητάς τους ή του χρώμα του δέρματός τους.

Μπορεί να μας γυρίσει μπούμερανγκ στο μέλλον;

“Ναι, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να μας γυρίσει “μπούμερανγκ”, αναφέρει ο Τίμος Κουρεμένος, “όχι με έναν sci-fi τρόπο τύπου “το AI θα μας καταστρέψει αύριο”, αλλά με πιο καθημερινό και ύπουλο τρόπο”.

Τονίζει πως ένα από τα βασικά προβλήματα είναι η δυσκολία διατήρησης του ελέγχου, αφού όταν μια εικόνα, ένα πρόσωπο ή ένα συγκεκριμένο στιλ εισέλθει στο ψηφιακό οικοσύστημα, δεν είναι εύκολο να παρακολουθήσει κανείς τη μετέπειτα χρήση του.

Επισημαίνει, επίσης, ότι η συνεχής προβολή “βελτιωμένων” AI εικόνων μπορεί να οδηγήσει στην αποδοχή μη ρεαλιστικών προτύπων ομορφιάς και τρόπου ζωής, καθώς το κοινό εξοικειώνεται όλο και περισσότερο με άψογα πρόσωπα, ιδανικά σώματα και υπερβολικά εξιδανικευμένες εικόνες καθημερινότητας.

Παράλληλα, υπογραμμίζει τον κίνδυνο των deepfakes και της διαδικτυακής εξαπάτησης, αφού η εξέλιξη των εργαλείων καθιστά ολοένα πιο εύκολη τη δημιουργία ψεύτικου αλλά ιδιαίτερα πειστικού περιεχομένου.

Θα μπορούσε να έχει ενδεχομένως και κάποια οφέλη;

Απαντώντας στην παραπάνω ερώτηση, ο Τίμος Κουρεμένος αναφέρει: “Η ίδια τεχνολογία μπορεί να έχει σοβαρά οφέλη. Στην εκπαίδευση, για παράδειγμα, μπορεί να βοηθήσει έναν μαθητή να δει ένα ιστορικό γεγονός οπτικοποιημένο, να μετατρέψει ένα δύσκολο μάθημα σε διαδραστική εμπειρία, να κάνει πιο προσβάσιμη τη γνώση σε παιδιά με διαφορετικούς τρόπους μάθησης. Στη δημιουργία περιεχομένου, μπορεί να δώσει εργαλεία σε ανθρώπους που δεν έχουν ακριβό εξοπλισμό ή τεχνικές γνώσεις. Στην προσβασιμότητα, μπορεί να βοηθήσει με περιγραφές εικόνων, μετατροπή περιεχομένου, υπότιτλους, μετάφραση και πιο προσωποποιημένες εμπειρίες.

Άρα το θέμα δεν είναι “AI φίλτρα: καλά ή κακά;”. Το θέμα είναι ποιος έχει τον έλεγχο, τι εξηγείται στον χρήστη και τι επιλογές έχει.

Μία συμβουλή είναι να παίξεις με τα φίλτρα, αλλά μη φέρεσαι σαν να είναι μαγικά αυτοκόλλητα. Είναι στην ουσία προϊόντα από δεδομένα. Πριν ανεβάσεις πρόσωπα, παιδιά, ιδιωτικούς χώρους ή ευαίσθητες στιγμές, σκέψου αν θα ήθελες αυτή η εικόνα να υπάρχει και “εκτός από σένα”. Ειδικότερα με τα AI εργαλεία, τσέκαρε τις ρυθμίσεις ιδιωτικότητας, και τις επιλογές που μπορείς να αρνηθείς όπου υπάρχουν”, θα καταλήξει.

Στόχος δεν είναι να δημιουργηθεί μια κουλτούρα “anti-AI”, δεν προσπαθούμε να πείσουμε κάποιον να μη χρησιμοποιεί την τεχνητή νοημοσύνη, αυτό άλλωστε πλέον είναι κάπως δύσκολο, αλλά να αντιληφθεί πως η τεχνολογία αλλάζει και μαζί αλλάζει και ο τρόπος που επιλέγουμε να χρησιμοποιήσουμε τα εργαλεία που αυτή έχει δημιουργήσει.