Τι συμβαίνει στην Ισπανία με την κυβέρνηση Σάντσεθ και τα απανωτά σκάνδαλα

Μαστιζόμενος από σκάνδαλα διαφθοράς και οδυνηρές ήττες στις περιφερειακές εκλογές, ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ έχει φτάσει στα όριά του.

Οι ανακριτικές αρχές πραγματοποίησαν έφοδο στα κεντρικά γραφεία του Σοσιαλιστικού Κόμματος την Τετάρτη (27/05), στο πλαίσιο έρευνας για κατάχρηση κομματικών κονδυλίων. Αυτό από μόνο του θα ήταν αρκετά σοβαρό, αλλά αποτελεί απλώς το τελευταίο “επεισόδιο” σε μια σειρά σκανδάλων διαφθοράς που βαραίνει το κόμμα.

Ο ηγέτης της συντηρητικής αντιπολίτευσης, Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχό, δήλωσε ότι η κυβέρνηση βρίσκεται πλέον σε «επιθανάτια αγωνία» της και απαίτησε από τον Σάντσεθ να παραιτηθεί και να προκηρύξει εκλογές. «Πόσες ακόμα έφοδοι; Πόσες ακόμα μίζες;» ρώτησε.

Προς το παρόν, ο εύθραυστος συνασπισμός του Σάντσεθ κρατάει γερά, αλλά γίνεται όλο και πιο άβολο για τους συμμάχους του να παραμείνουν στο πλευρό του, καθώς αποκαλύπτεται το μέγεθος της φερόμενης διαφθοράς στο Σοσιαλιστικό Κόμμα. Επίσημα, η Ισπανία δεν υποχρεούται να διεξαγάγει εκλογές μέχρι τον επόμενο Αύγουστο, αλλά ο πρωθυπουργός ενδέχεται να αναγκαστεί να κινηθεί νωρίτερα.

Μεγάλη προσοχή θα δοθεί σε μια ιδιαίτερα προβεβλημένη υπόθεση που αφορά τον πρώην πρωθυπουργό Χοσέ Λουίς Ροδρίγκεθ Θαπατέρο. Ο ίδιος αναμένεται να εμφανιστεί στο δικαστήριο στις 17 Ιουνίου, και οι αποκαλύψεις αποδεικνύονται όλο και πιο επιζήμιες για τον Σάντσεθ.

Ένα σύντομο explainer από το POLITICO για το περίπλοκο σίριαλ που μαστίζει την Ισπανία.

Ας ξεκινήσουμε με τον Θαπατέρο. Τι συνέβη;

Ένας ανακριτής υποψιάζεται ότι ο πρώην πρωθυπουργός Θαπατέρο ηγούνταν ενός εγκληματικού δικτύου, που χρησιμοποίησε την επιρροή του για να εξασφαλίσει μια κρατική ενίσχυση ύψους 53 εκατομμυρίων ευρώ κατά τη διάρκεια της πανδημίας του κορονοϊού, για την αεροπορική εταιρεία Plus Ultra το 2021.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, ο Θαπατέρο έλαβε συνολικά 2,6 εκατομμύρια ευρώ από το δίκτυο, το οποίο είχε διασυνδέσεις με τη Βενεζουέλα και την Κίνα.

Ο δικαστής ισχυρίζεται ότι μεγάλο μέρος των χρημάτων διοχετεύθηκε μέσω εταιρειών που διοικούσε ο σύντροφός του στο τζόκινγκ, Χούλιο Μαρτίνεθ, ενώ μια εταιρεία που ανήκει στις δύο κόρες του πρώην πρωθυπουργού έλαβε μεγάλο μέρος των κονδυλίων.

Ο Θαπατέρο, στον οποίο έχουν απαγγελθεί κατηγορίες για εγκληματική οργάνωση, διαπλοκή και πλαστογραφία εγγράφων, αρνείται κάθε παράνομη πράξη.

Αλλά ο Θαπατέρο δεν είναι στην κυβέρνηση, οπότε αυτό δεν θα έπρεπε να είναι τόσο κακό για τον Σάντσεθ, σωστά;

Λάθος.

Ο Θαπατέρο, ο οποίος κυβέρνησε την Ισπανία από το 2004 έως το 2011, έχει καταστεί σύμμαχος του Σάντσεθ, υπερασπιζόμενος σθεναρά τις πολιτικές της κυβέρνησής του και αναλαμβάνοντας τη διαχείριση ευαίσθητων διαπραγματεύσεων με τους Βάσκους και Καταλανούς κοινοβουλευτικούς συμμάχους. Θεωρείται “ιδεολογικός αδελφός” του Σάντσεθ.

Επιπλέον, ο Ισπανός πρωθυπουργός ήταν στην κυβέρνηση όταν η αεροπορική εταιρεία έλαβε οικονομική ενίσχυση, επομένως θα τεθούν ερωτήματα σχετικά με το αν τηρήθηκαν οι νόμιμες διαδικασίες κατά τη λήψη αυτής της απόφασης.

Τι λέει ο ίδιος ο Σάντσεθ γι’ αυτό;

Μέχρι στιγμής, στέκεται αποφασιστικά στο πλευρό του προκατόχου του.

Έχει δηλώσει την “πλήρη συνεργασία της κυβέρνησής του με τη δικαιοσύνη, τον πλήρη σεβασμό στο τεκμήριο αθωότητας του κ. Θαπατέρο και όλη τη στήριξή μου προς αυτόν”.

Αυτό είναι το μόνο σκάνδαλο που πλήττει την κυβέρνηση Σάντσεθ;

Όχι. Τον περασμένο Ιούνιο, ο Σάντσεθ αναγκάστηκε να ζητήσει συγγνώμη αφού αποκαλύφθηκε ότι ο στενός του συνεργάτης και τρίτος στην ιεραρχία του Σοσιαλιστικού Κόμματος, Σάντος Σερντάν, βρισκόταν υπό έρευνα για εμπλοκή σε ένα τεράστιο κύκλωμα μιζών σε δημόσιες συμβάσεις.

Στο σκάνδαλο αυτό ενεπλάκη επίσης ο Χοσέ Λουίς Άμπαλος, πρώην κορυφαίο στέλεχος του Σοσιαλιστικού Κόμματος και υπουργός Μεταφορών, ο οποίος ήταν ήδη υπό έρευνα.

Εντείνοντας την αμηχανία του κόμματος, προέκυψαν επίσης στοιχεία ότι ο Άμπαλος πλήρωσε σεξεργάτριες σε αρκετές περιπτώσεις. Και οι δύο άνδρες έχουν αρνηθεί την εμπλοκή τους στο σκάνδαλο των μιζών.

Ο Άμπαλος έχει ήδη δικαστεί μία φορά, μαζί με τον πρώην σύμβουλό του, Κόλντο Γκαρθία, και τον επιχειρηματία Βίκτορ ντε Αλδάμα, κατηγορούμενος για λήψη μιζών από την αγορά προστατευτικών μασκών αξίας 50 εκατομμυρίων ευρώ κατά τη διάρκεια της πανδημίας.

Αναμένουν την ετυμηγορία, αλλά αναμένεται να βρεθούν ξανά αντιμέτωποι με τη δικαιοσύνη στο μέλλον για άλλες έρευνες.

Όλα αυτά ακούγονται αρκετά σοβαρά.

Είναι, αν και οι άμεσες συνέπειες από την εμπλοκή του Άμπαλος μετριάστηκαν από το γεγονός ότι είχε αποχωρήσει από το υπουργικό συμβούλιο το 2021 και διαγράφηκε από το κόμμα λίγο αφότου βρέθηκε υπό έρευνα, το 2024.

Η υπόθεση του Σερδάν ήταν χειρότερη, επειδή ο Σάντσεθ είχε υπερασπιστεί την αθωότητά του απέναντι στα δημοσιεύματα των μέσων ενημέρωσης, μέχρι τη στιγμή που δημοσιοποιήθηκαν οι λεπτομέρειες της έρευνας, όταν εκείνος ήταν ακόμη κορυφαίο στέλεχος του κόμματος.

Άρα το Σοσιαλιστικό Κόμμα βρίσκεται στο “επίκεντρο της καταιγίδας” εδώ;

Ναι, και την Τετάρτη η αστυνομία κατέσχεσε έγγραφα από τα κεντρικά γραφεία των Σοσιαλιστών στο κέντρο της Μαδρίτης, στο πλαίσιο έρευνας για καταγγελίες ότι χρήματα του Κόμματο χρησιμοποιήθηκαν για να πληρωθεί η δημοσιογράφος Λέιρε Ντίεθ προκειμένου να διεξαγάγει εκστρατεία υπονόμευσης δικαστικών υποθέσεων, που επηρεάζουν την κυβέρνηση και τους συμμάχους της.

Η ίδια αρνείται κάθε κατηγορία και ισχυρίζεται ότι έκανε έρευνα για ένα βιβλίο.

Μεταξύ των προσώπων που κατονομάζονται ως ύποπτοι σε αυτή την υπόθεση είναι ο Σερδάν και η Άνα Μαρία Φουέντες, ομοσπονδιακή διευθύντρια του Σοσιαλιστικού Κόμματος. Ξεχωριστά, η Ντίεθ ερευνάται για κατάχρηση δημοσίου χρήματος.

Υπάρχουν άλλες υποθέσεις που επηρεάζουν τον Σάντσεθ;

Ναι.

Τον Νοέμβριο, ο γενικός εισαγγελέας Άλβαρο Γκαρθία Όρτιθ, ο οποίος είχε διοριστεί από την κυβέρνηση, κρίθηκε ένοχος για διαρροή απόρρητων πληροφοριών σε μια εξαιρετικά αμφιλεγόμενη υπόθεση. Ο Γκαρθία Όρτιθ κατηγορήθηκε ότι δημοσιοποίησε τα φορολογικά στοιχεία του συντρόφου της Ιζαμπέλ Ντίαθ Αγιούσο, της συντηρητικής προέδρου της Περιφέρειας της Μαδρίτης, ο οποίος είχε διαπράξει φορολογική απάτη.

Αν και δεν παρουσιάστηκαν άμεσα στοιχεία εναντίον του Γκαρθία Όρτιθ, του επιβλήθηκε απαγόρευση άσκησης δημόσιου αξιώματος για δύο χρόνια.

Εντάξει, αλλά τουλάχιστον ο ίδιος ο Σάντσεθ δεν εμπλέκεται άμεσα σε καμία από αυτές τις υποθέσεις, σωστά;

Ναι, αλλά εμπλέκονται μέλη της οικογένειάς του.

Από το 2024, ένας δικαστής διεξάγει εντατική έρευνα για τις επιχειρηματικές και επαγγελματικές δραστηριότητες της συζύγου του, Μπεγκόνια Γκόμεθ, χαρακτηρίζοντάς την ως ύποπτη για αρκετά φερόμενα αδικήματα.

Επίσης, ο αδελφός του Σάντσεθ, Νταβίντ, δικάζεται επί του παρόντος στη νότια πόλη Μπαδαχόθ, κατηγορούμενος για κατάχρηση επιρροής κατά τον διορισμό του σε θέση τοπικού διευθυντή μουσικής το 2017. Μεταξύ των συγκατηγορουμένων του είναι αρκετά μέλη της τοπικής οργάνωσης του Σοσιαλιστικού Κόμματος.

Ο Σάντσεθ έχει κάνει διάκριση μεταξύ ερευνών όπως αυτές για τους Άμπαλος και Σερδάν, και εκείνων που θεωρεί πολιτικά υποκινούμενες, όπως οι υποθέσεις που αφορούν τον αδελφό του και τη σύζυγό του. Έχει χαρακτηρίσει την τελευταία ως μια «χυδαία φάρσα».

Πόσο σοβαρή είναι λοιπόν η κατάσταση για τον Σάντσεθ;

Η υπομονή εξαντλείται. Τα σχόλια του Φεϊχό ότι ο Σάντσεθ πρέπει να παραιτηθεί είναι απολύτως αναμενόμενα, όπως και, σε κάποιο βαθμό, για πρόωρες γενικές εκλογές το επόμενο έτος από τον πρώην σοσιαλιστή πρωθυπουργό Φελίπε Γκονζάλες και τον ισχυρό πρόεδρο του κόμματος στην Καστίλλη-Λα Μάντσα, Εμιλιάνο Γκαρθία-Πάτζε, οι οποίοι και οι δύο ασκούν τακτικά κριτική στον Σάντσεθ.

Το βασικό ερώτημα είναι ποια είναι η στάση των εταίρων του συνασπισμού και του κοινοβουλίου. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει ένδειξη ανοιχτής ανταρσίας, αλλά οι εντάσεις αυξάνονται.

Το Βασκικό Εθνικιστικό Κόμμα προειδοποιεί ότι θα είναι «πολύ δύσκολο» για τον Σάντσεθ να ολοκληρώσει τη θητεία του. Το ακροαριστερό κόμμα Sumar και η Δημοκρατική Αριστερά της Καταλονίας προειδοποιούν επίσης ότι τυχόν αδιάσειστα στοιχεία για παράνομη χρηματοδότηση του κόμματος θα αποτελέσουν κόκκινη γραμμή για αυτούς.

Πέρα από τις δικαστικές υποθέσεις, πώς τα πάνε ο Σάντσεθ και οι Σοσιαλιστές;

Ήταν μια επώδυνη προεκλογική περίοδος. Μια πρόσφατη σειρά τεσσάρων περιφερειακών εκλογών απλώς επιδείνωσε την κατάσταση για τον Σάντσεθ. Και στις τέσσερις, οι Σοσιαλιστές ηττήθηκαν από το Λαϊκό Κόμμα.

Νωρίτερα αυτό το μήνα στην Ανδαλουσία, που κάποτε ήταν προπύργιο των Σοσιαλιστών, το κόμμα κατέγραψε το χειρότερο αποτέλεσμα στην ιστορία του, υπό την υποψηφιότητα της πρώην αντιπροέδρου της κυβέρνησης Μαρία Χεσούς Μοντέρο, κάτι που θεωρήθηκε ως ένδειξη ότι το brand της εθνικής ηγεσίας μπορεί να είναι τοξικό.

Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι αν γίνονταν γενικές εκλογές αύριο, το Λαϊκό Κόμμα θα κέρδιζε και θα μπορούσε να σχηματίσει πλειοψηφία με το ακροδεξιό κόμμα Vox.

Μπορεί ο Σάντσεθ να κρατηθεί στην εξουσία;

Πολλά θα εξαρτηθούν από την έκβαση των τρεχουσών ερευνών, ιδιαίτερα εκείνης που αφορά τον Θαπατέρο, η οποία έχει τη δυνατότητα να συμπαρασύρει την κυβέρνηση.

Εάν επιβεβαιωθεί η παράνομη χρηματοδότηση του κόμματος, είναι πιθανό να διαλύσει τον συνασπισμό.

Ο Σάντσεθ δεσμεύεται να παραμείνει στη θέση του και να εξαντλήσει την πλήρη θητεία του μέχρι το καλοκαίρι του 2027, δηλώνοντας ότι θα προκηρύξει εκλογές μόνο όταν αυτό είναι προς «το γενικό συμφέρον των πολιτών». Στην πραγματικότητα, ωστόσο, οι εξελίξεις ενδέχεται να τον αναγκάσουν να δράσει.