Καρκίνος του μαστού: Το τεστ που μπορεί να γλιτώσει εκατομμύρια γυναίκες από τις χημειοθεραπείες

Εκατομμύρια γυναίκες που δίνουν τη μάχη τους με τον καρκίνο του μαστού θα μπορούσαν σύντομα να γλυτώσουν από τον Γολγοθά των χημειοθεραπειών. Μια επαναστατική γονιδιωματική εξέταση υπόσχεται να γκρεμίσει τα μέχρι σήμερα δεδομένα και να αναδιαμορφώσει ριζικά τα ιατρικά πρωτόκολλα σε ολόκληρο τον πλανήτη.

Μέχρι τώρα, η διαδρομή ήταν προδιαγεγραμμένη. Για τον καρκίνο του μαστού -την πιο συχνή μορφή της νόσου παγκοσμίως- το πρώτο βήμα είναι το χειρουργικό νυστέρι που αφαιρεί τον όγκο. Το δεύτερο βήμα, σχεδόν αντανακλαστικό από την πλευρά των γιατρών όταν ελλοχεύει ο φόβος της υποτροπής, είναι η χημειοθεραπεία.

Όμως, το τίμημα αυτής της “τοξικής ασπίδας” είναι βαρύ. Τριχόπτωση, εξανθήματα, ναυτία, αϋπνία και μια εξουθενωτική κόπωση λυγίζουν το σώμα και την ψυχή των ασθενών. Για κάποιες γυναίκες, οι συνέπειες χαράσσονται ανεξίτηλα στη ζωή τους, φέρνοντας πρόωρη εμμηνόπαυση, γνωστική εξασθένηση ή το επώδυνο τέλος του ονείρου της μητρότητας λόγω υπογονιμότητας.

Για δεκαετίες, ο δρόμος ήταν μονόδρομος. Τώρα, η επιστήμη έρχεται να φωτίσει μια εναλλακτική διαδρομή. Όπως γράφει ο Guardian, μια νέα γονιδιωματική εξέταση μπορεί να “διαβάσει” ποιος πραγματικά έχει ανάγκη τη χημειοθεραπεία και ποιος όχι. Πρόκειται για ένα ορόσημο που επιτρέπει στους γιατρούς να προσπεράσουν με ασφάλεια τη χημειοθεραπεία, ανοίγοντας διάπλατα την πόρτα στην εποχή της εξατομικευμένης ιατρικής.

Ένα δώρο της επιστήμης στη σκιά του καρκίνου

Τα αποτελέσματα μιας μεγάλης διεθνούς κλινικής δοκιμής δείχνουν ότι εκατομμύρια γυναίκες μπορούν να αποφύγουν αυτό το μαρτύριο, χωρίς να αυξάνεται στο ελάχιστο ο κίνδυνος να επιστρέψει ο εφιάλτης. Τα σπουδαία αυτά ευρήματα παρουσιάζονται το Σάββατο στο Σικάγο, στο πλαίσιο του ετήσιου συνεδρίου της Αμερικανικής Εταιρείας Κλινικής Ογκολογίας (ASCO), του μεγαλύτερου ογκολογικού ανταμώματος στον κόσμο.

Η μελέτη “Optima”, με επικεφαλής το University College του Λονδίνου (UCL), παρακολούθησε τα βήματα περισσότερων από 4.000 γυναικών που διαγνώστηκαν πρόσφατα με καρκίνο του μαστού σε Βρετανία, Νορβηγία, Σουηδία, Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία και Ταϊλάνδη. Το συμπέρασμα; Όσες γυναίκες παρουσίασαν χαμηλό σκορ στο γονιδιωματικό τεστ, μπόρεσαν να συνεχίσουν τη ζωή τους με ασφάλεια, λαμβάνοντας αποκλειστικά ορμονοθεραπεία.

«Ήταν σαν Χριστούγεννα», εξομολογήθηκε στον Guardian μια γυναίκα που συμμετείχε στη δοκιμή. Εννέα χρόνια μετά τη διάγνωση, έχοντας κάνει το τεστ και έχοντας αρνηθεί τη χημειοθεραπεία, είναι υγιής, ζωντανή και απολαμβάνει μια γεμάτη καθημερινότητα.

«Η μελέτη Optima απαντά σε μια διαχρονική αγωνία της ογκολογίας: να ξεχωρίσουμε ποιος πραγματικά ωφελείται από τη χημειοθεραπεία και ποιος όχι», εξηγεί στο βρετανικό μέσο ο καθηγητής Ρομπ Στάιν, επικεφαλής της έρευνας και καθηγητής Ογκολογίας Μαστού στο UCL. «Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι πολλές ασθενείς μπορούν να την αποφύγουν, χωρίς να διακυβεύεται η πορεία της υγείας τους».

«Αυτά τα αποτελέσματα είναι ένα μεγάλο, γενναίο βήμα προς μια θεραπεία κομμένη και ραμμένη στα μέτρα του κάθε ανθρώπου. Αφήσαμε πίσω τα παραδοσιακά κλινικά κριτήρια και αφήσαμε τη βιολογία του ίδιου του όγκου να μας δείξει τον δρόμο. Για τις γυναίκες, αυτό σημαίνει ότι γλιτώνουν από ένα δυσβάσταχτο σωματικό και ψυχικό φορτίο. Για τα συστήματα υγείας, σημαίνει μια πιο ορθολογική και τεκμηριωμένη διαχείριση των πόρων».

Αποκωδικοποιώντας τα μυστικά των όγκων

Το τεστ ονομάζεται “Prosigna” -δημιούργημα της παγκόσμιας εταιρείας διαγνωστικών Veracyte- και αυτό που κάνει είναι να αναλύει τη συμπεριφορά 50 συγκεκριμένων γονιδίων στον ιστό του όγκου. Με αυτόν τον τρόπο ξεκλειδώνει τον μοριακό υπότυπο του καρκίνου και δίνει ένα σκορ που ουσιαστικά προμηνύει την πιθανότητα επιστροφής της νόσου μέσα στην επόμενη δεκαετία. Έτσι, ο γιατρός ξέρει αν αξίζει να ρίξει στη μάχη το «βαρύ πυροβολικό» της χημειοθεραπείας.

Στην τυχαιοποιημένη αυτή δοκιμή συμμετείχαν 4.429 ασθενείς άνω των 40 ετών με ορμονοθετικό καρκίνο του μαστού. Πρόκειται για την πιο συχνή μορφή της νόσου, η οποία ευθύνεται για το 80% των περιπτώσεων παγκοσμίως.

Οι συμμετέχουσες χωρίστηκαν σε δύο κατηγορίες. Στο πρώτο, το παραδοσιακό, έλαβαν χημειοθεραπεία και στη συνέχεια ορμονοθεραπεία. Στο δεύτερο, οι όγκοι τους πέρασαν από το μικροσκόπιο του γονιδιωματικού τεστ.

Όσες είχαν υψηλό σκορ ακολούθησαν το πλήρες σχήμα. Όσες όμως είχαν χαμηλό σκορ, έλαβαν μόνο ορμονοθεραπεία. Οι ακτινοθεραπείες και οι λοιπές θεραπείες συνεχίστηκαν κανονικά και για τις δύο ομάδες.

Τα αποτελέσματα της δεύτερης ομάδας ήταν αποκαλυπτικά: η μοίρα των γυναικών ήταν σχεδόν πανομοιότυπη, είτε έκαναν χημειοθεραπεία είτε όχι. Πέντε χρόνια μετά, το 95% όσων έκαναν χημειοθεραπεία ήταν εν ζωή και ελεύθερες καρκίνου. Το αντίστοιχο ποσοστό για εκείνες που την απέφυγαν; Ένα σχεδόν ομότιμο 94%.

Για τις γυναίκες με χαμηλό σκορ, η χημειοθεραπεία δεν είχε να προσφέρει τίποτα παραπάνω από άσκοπη ταλαιπωρία.

Στη μελέτη –η οποία χρηματοδοτήθηκε από το Εθνικό Ινστιτούτο Έρευνας Υγείας και Φροντίδας της Βρετανίας (NIHR), τη Veracyte και αντικαρκινικές οργανώσεις– συμμετείχαν και ορισμένοι άνδρες, όμως το δείγμα ήταν πολύ μικρό για να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα για αυτούς.

«Η μελέτη Optima προσφέρει αδιάψευστα στοιχεία που αλλάζουν τους κανόνες του παιχνιδιού. Μπορούμε πλέον να μειώσουμε με ασφάλεια τη χρήση των χημειοθεραπειών σε ένα τεράστιο ποσοστό ασθενών με ορμονοευαίσθητο καρκίνο», τονίζει ο καθηγητής Ίαν ΜακΦέρσον, συνεπικεφαλής της έρευνας από το Πανεπιστήμιο της Γλασκώβης.

«Αυτά τα ευρήματα αποτελούν ένα άλμα προς τα εμπρός για μια πιο ανθρώπινη, ακριβή και προσωπική φροντίδα. Διασφαλίζουν ότι οι αποφάσεις μας θα καθορίζονται από το τι πραγματικά θεραπεύει τον ασθενή, μακριά από περιττές τοξικότητες. Το αποτύπωμα που αφήνει αυτή η ανακάλυψη στις ζωές των ανθρώπων και στα συστήματα υγείας είναι ανυπολόγιστο».