AMAN AMAN: Τι φέρνουν μαζί τους οι άνθρωποι όταν μεταναστεύουν;

Τι μπορεί να συνδέει έναν αμανέ που ακούστηκε πριν από έναν αιώνα στη Σμύρνη, ένα Café Aman της Νέας Υόρκης και τις ιστορίες Ελλήνων και Τούρκων εργατών στη Γερμανία; Το AMAN AMAN εξερευνά ακριβώς αυτές τις διαδρομές, φωτίζοντας τις κοινές μνήμες, τις μετακινήσεις και τις μουσικές παραδόσεις που διαμόρφωσαν την ιστορία της Ανατολικής Μεσογείου και των διασπορών της.

Πρόκειται για ένα πρότζεκτ των Goethe-Institut Athen, SİNEMA TRANSTOPIA και TAVROS, σε συνεργασία με το Goethe-Institut Izmir, το Goethe-Institut Thessaloniki, τα Münchner Kammerspiele, το İç İçe – Festival für neue anatolische Musik, την Kulturakademie Tarabya, το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά και το DFF–Deutsches Filminstitut & Filmmuseum Frankfurt.

Μέσα από συναυλίες, προβολές, συζητήσεις και άλλες δράσεις, το πρόγραμμα αναδεικνύει ιστορίες που ξεπερνούν τα εθνικά σύνορα και επαναφέρουν στο προσκήνιο τις πολιτισμικές ανταλλαγές ανάμεσα στις δύο πλευρές του Αιγαίου. Από τους υποβλητικούς ήχους των αμανέδων και των türküs έως τα μετα-οθωμανικά μοιρολόγια των Café Amans στη Νέα Υόρκη και τις μορφές αλληλεγγύης που αναπτύχθηκαν ανάμεσα σε Έλληνες και Τούρκους εργάτες στη Γερμανία, το AMAN AMAN κινείται διαρκώς ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, ιχνηλατώντας συνδέσεις στον χρόνο και τον χώρο.

Τι μπορεί να ενώσει ανθρώπους σε έναν κόσμο που υψώνει σύνορα

Η Ειρήνη Φουντεδάκη (επιμελήτρια, TAVROS) μας μιλά για την αρχική ιδέα πίσω από αυτό το ταξίδι;

“Η ιδέα του AMAN AMAN προέκυψε με φυσικό τρόπο, μέσα από τη φιλία και μέσα από τις προσωπικές ιστορίες του καθενός μας. Η Can Sungu κι εγώ γνωριστήκαμε στο Βερολίνο και με τον καιρό βρεθήκαμε να μοιραζόμαστε διαρκώς μουσικές, συνταγές, ταινίες και ιστορίες από τόπους που ιστορικά ήταν πάντα συνδεδεμένοι μεταξύ τους.

Ειδικά στο Βερολίνο, πολλοί από τους πιο κοντινούς μου φίλους προέρχονταν από αρμενικά, ασσυριακά, εβραϊκά, ελληνικά, τουρκικά ή γενικότερα μετα-οθωμανικά περιβάλλοντα. Μέσα από αυτές τις συναντήσεις αρχίζεις να αναγνωρίζεις γνώριμους ήχους ή κοινές εμπειρίες.

Ταυτόχρονα, η Μαρία-Θάλεια κι εγώ συνεργαζόμασταν ήδη στενά με καλλιτέχνες και οργανισμούς από την Τουρκία στο πλαίσιο του προγράμματος του TAVROS, προσπαθώντας να δημιουργήσουμε χώρους διαλόγου ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία μέσα από τη σύγχρονη τέχνη και τις συλλογικές πρακτικές.

Σιγά-σιγά συνειδητοποιήσαμε ότι όλοι αυτοί οι τόποι με τους οποίους συνδεόμασταν ή τους οποίους είχαμε αποκαλέσει σπίτι σε διαφορετικές στιγμές της ζωής μας ήταν ήδη βαθιά αλληλένδετοι ιστορικά, πολιτισμικά και συναισθηματικά. Κατά μία έννοια, το πρότζεκτ ακολούθησε απλώς αυτές τις ήδη υπάρχουσες συνδέσεις και μετακινήσεις που υπήρχαν πάντοτε.”

Ένας διάλογος απέναντι στη λογική του αποκλεισμού

Το πρότζεκτ συνδυάζει μουσική, μνήμες μετανάστευσης, αρχεία και προσωπικές ιστορίες. Τι συγκίνησε περισσότερο κατά τη διάρκεια της έρευνας;

Η Ειρήνη Φουντεδάκη αναφέρει: “Η ερευνητική διαδικασία βρίσκεται ακόμη σε πλήρη εξέλιξη για εμάς, ιδιαίτερα μέσα από το κεφάλαιο του TAVROS, όπου συνεργαζόμαστε στενά με καλλιτέχνες για τη δημιουργία νέων έργων που ανατίθενται ειδικά για το πρότζεκτ, παράλληλα με ένα δημόσιο πρόγραμμα (τα εγκαίνια της έκθεσης θα πραγματοποιηθούν στις 8 Οκτωβρίου 2026 και θα διαρκέσει έως τις 30 Ιανουαρίου 2027).

Από την αρχή ήταν σημαντικό για εμάς το πρότζεκτ να μη βλέπει το παρελθόν ως κάτι σταθερό ή μνημειακό, αλλά να προσεγγίζει την ιστορία ως κάτι που ενεργοποιείται διαρκώς μέσα από νέες ερμηνείες και νέους τρόπους αφήγησης.

Αυτό που μας έχει συγκινήσει περισσότερο μέχρι στιγμής είναι η ίδια η διαδικασία. Πολλοί από τους καλλιτέχνες με τους οποίους συνεργαζόμαστε ασχολούνται με μικροϊστορίες και αποσπασματικές αφηγήσεις που σπάνια βρίσκουν θέση στις επίσημες εθνικές ιστορίες. Αυτές οι ιστορίες μεταφέρονται συνήθως μέσα από οικογενειακές μνήμες, προφορικές παραδόσεις, τραγούδια, συνταγές ή ανεπίσημα αρχεία.

Ταυτόχρονα, το πρότζεκτ θέτει διαρκώς ερωτήματα γύρω από το πώς μπορούμε ακόμη να δημιουργούμε διάλογο και αλληλεγγύη σε έναν κόσμο που διαμορφώνεται ολοένα και περισσότερο από γενοκτονικές πολιτικές, σύνορα, δυαδικές λογικές και αποκλεισμούς.

Αυτό που συνεχίζει να μας εκπλήσσει είναι ο τρόπος με τον οποίο η ίδια η μετανάστευση των ιδεών αμφισβήτησε το γεωγραφικό τρίγωνο που αρχικά θέλαμε να εξερευνήσουμε ανάμεσα στην Τουρκία, την Ελλάδα και τη Γερμανία. Η έρευνα μάς οδήγησε συνεχώς αλλού: στην Αρμενία, τον Λίβανο, τον Πόντο, τις Ηνωμένες Πολιτείες και σε άλλους τόπους που συνδέονται μέσω διασπορικών διαδρομών.

Με αυτή την έννοια, το ίδιο το πρότζεκτ άρχισε να αντικατοπτρίζει τις μετακινήσεις και τις αλληλοδιαπλοκές που επιδιώκει να εξερευνήσει.

Οι μεταναστευτικές κοινότητες μεταφέρουν μαζί τους πολιτισμούς

Ο Marc-André Schmachtel (Επικεφαλής Πολιτιστικών Προγραμμάτων, Goethe-Institut Athen) μας εξηγεί τι θα ήθελε να πάρουν μαζί τους οι επισκέπτες έχοντας παρακολουθήσει το πρότζεκτ: “Ότι η μετανάστευση δεν είναι απλώς ένας τεχνικός όρος που επηρεάζει τις οικονομίες και συχνά συνοδεύεται από αρνητικές συνδηλώσεις, αλλά ότι συνδέεται πάντοτε με πολιτισμικές συναντήσεις και ανοίγει νέους ορίζοντες γνώσης και ομορφιάς.”

Η Maria-Thalia Carras (επιμελήτρια, TAVROS) απαντώντας στην ίδια ερώτηση μας λέει: “Ιδανικά, οι επισκέπτες και το κοινό θα φύγουν έχοντας κατανοήσει ότι η μετακίνηση των ανθρώπων είναι μια διαρκής διαδικασία, που αφορά το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον μας. Ότι οι μεταναστευτικές και διασπορικές κοινότητες μεταφέρουν μαζί τους πολιτισμούς, ιστορίες, γεύσεις και τραγούδια και ότι η ιστορία αυτών των μετακινήσεων είναι σύνθετη, πολυκεντρική, σχεσιακή και πολυκατευθυντική.”

Η Ειρήνη Φουντεδάκη (επιμελήτρια, TAVROS) υπερθεματίζει: “Δεν πιστεύω ότι αυτό το πρότζεκτ μπορεί να αποκοπεί από τη σημερινή συγκυρία. Κοιτάζουμε τη Γάζα, το Ιράν, τον Λίβανο, τις συνεχιζόμενες γενοκτονίες και τους αναγκαστικούς εκτοπισμούς που συμβαίνουν αυτή τη στιγμή.

Ίσως αυτό που ελπίζω να πάρει μαζί του το κοινό από το AMAN AMAN είναι η κατανόηση ότι η μετακίνηση υπήρξε πάντοτε μέρος της ανθρώπινης ζωής. Με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, πολλοί από εμάς έχουμε μεταναστεύσει, έχουμε αφήσει το σπίτι μας, έχουμε αναζητήσει ασφάλεια, εργασία, αξιοπρέπεια ή ένα καλύτερο μέλλον κάπου αλλού, συχνά προς τον Βορρά.

Το πρότζεκτ δεν επιχειρεί να εξιδανικεύσει αυτή την πραγματικότητα. Υπενθυμίζει πόσο βαθιά συνδεδεμένες είναι στην πραγματικότητα οι ιστορίες μας, ακόμη κι όταν έχουμε μάθει να βλέπουμε ο ένας τον άλλον ως ξεχωριστούς.

Και φυσικά θέλουμε επίσης να βρεθούμε μαζί, να φάμε, να χορέψουμε, να ακούσουμε μουσική και να περάσουμε όμορφα. Η χαρά δεν είναι ξέχωρη από την πολιτική πραγματικότητα. Συχνά αποτελεί το σημείο από το οποίο αντλούμε τη δύναμη να συνεχίσουμε.”

ΑΘΗΝΑ: Εναρκτήρια εκδήλωση

Τετάρτη 3 Ιουνίου 2026, 18:00

Goethe-Institut Athen, Ομήρου 14–16, 10672 Αθήνα

φιλία – dostluk – Freundschaft / Garden Party με μουσικές επιτελεστικές διαλέξεις, αναγνώσεις, listening sessions, συναυλίες, συζητήσεις, DJ Sets κ.ά. Eπιμέλεια: Habibi Kiosk (Münchner Kammerspiele). Με τους/τις: Tuncay Acar, Soner Aksan, Ιωσήφ Αγγελίδη, Ufuk Bakırdöğen, Sophie Eisenried, Κώστα Γιαννακάκο, Anna Irmgard Jäger, Φραγκίσκο Κακουλάκη, Salih Karagöz, Χρύσα Λαζαριώτου, Gina Penzkofer, Γεώργιο Πισιώτη, Sebastian Reier, Bora Yildiz, Ίρια Βρεττού, Αναστασία Παππά, μεταξύ άλλων. Παρουσίαση: Anna Irmgard Jäger & Φραγκίσκος Κακουλάκης.

Το πρόγραμμα του AMAN AMAN ξεκινά στην Αθήνα στις 3 Ιουνίου. Το Goethe-Institut Athen μετατρέπεται σε σκηνικό για ένα ξεχωριστό garden party – σε επιμέλεια των μελών του Habibi Kiosk από τα Münchner Kammerspiele, που μάς προσκαλούν σε μουσικές, ηχητικές συναντήσεις και αφηγήσεις κοινών ιστοριών που διασχίζουν τον ελληνικό, τουρκικό και γερμανικό κόσμο. Με κεντρικό θέμα τη φιλία, η βραδιά περιλαμβάνει μουσικές επιτελεστικές διαλέξεις, συζητήσεις για δίσκους βινυλίου –και όχι μόνο–, listening sessions (συλλογικές ακροάσεις), αναγνώσεις, εικαστικές παρεμβάσεις, DJ sets και πολλά ακόμη.

Biz – Wir – εμείς

Μουσική επιτελεστική διάλεξη / Παραγωγή: Münchner Kammerspiele 2023. Με τους/τις: Tuncay Acar, Κώστα Γιαννακάκο, Γεώργιο Πισιώτη, Χρύσα Λαζαριώτου, Bora Yildiz, Soner Aksan, Ufuk Bakkırdöğen

Το «Biz – Wir – Εμείς» είναι μια μουσική διάλεξη–παράσταση σε τρία μέρη: Δύο αφηγητές και πέντε μουσικοί από το Μόναχο συνδυάζουν μουσική, μνήμες και ιστορίες από τον ελληνικό και τον τουρκικό χώρο. Μέσα από τον ήχο, την αφήγηση και τις προσωπικές ιστορίες, αναδύεται ένας πολυφωνικός χώρος ακρόασης. Ένα μουσικό απόσπασμα παρελθόντος και παρόντος καθιστά δυνατή αυτή τη συνάντηση. Η παράσταση στοχάζεται πάνω στη ζωντανή καλλιτεχνική συνεργασία μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων.

Συζήτηση και Listening Session. Με τους/τις: Anna Irmgard Jäger, συγγραφέα, Gina Penzkofer, θεατρική δημιουργό, Sebastian Reier, «αρχαιολόγο βινυλίων», Ιωσήφ Αγγελίδη, ιδιοκτήτη δισκοπωλείου στην Αθήνα, Salih Karagöz, ιδιοκτήτη δισκοπωλείου στην Κωνσταντινούπολη.

Ο Salih Karagöz και ο Ιωσήφ Αγγελίδης είναι φίλοι ζωής. Mεγάλωσαν στην ίδια γειτονιά στην Κωνσταντινούπολη, πριν οι αναταραχές του πολέμου της Κύπρου τους χωρίσουν και η οικογένεια του Ιωσήφ μετακομίσει στην Αθήνα. Στην πορεία αποφάσισαν κι οι δύο να ανοίξουν δισκοπωλεία – ο καθένας στη δική του πόλη. Τελικά αυτά εξελίχθηκαν σε διαδεδομένες πλατφόρμες για την εύρεση βινυλίων. Κατά τη διάρκεια της βραδιάς, θα συζητήσουν μαζί με τον «αρχαιολόγο βινυλίων» Sebastian Reier για την ομορφιά της ανταλλαγής μουσικών αντικειμένων, καθώς και για μια φιλία ζωής που αντέχει παρά τις αντιξοότητες.

Vinyl Talks / Με τον Sebastian Reier και καλεσμένους/-ες

Εικαστική εγκατάσταση από την Ίρια Βρεττού

Writing to Restore – A Storytelling

Βίντεο εγκατάσταση – αποτέλεσμα συλλογικής δράσης με εργαστηριακό χαρακτήρα από την Αναστασία Παππά, Desired Landscapes.

DJ Sets

Mε τους: DJ Booty Carrell (Sebastian Reier) και DJ Lopez (Φραγκίσκο Κακουλάκη) – Είσοδος ελεύθερη.

ΒΕΡΟΛΙΝΟ

12–14 Ιουνίου 2026

SİNEMA TRANSTOPIA, Lindower str. 20/22, Haus C, 13347 Βερολίνο. Προβολές ταινιών, συνεδρίες ακρόασης, συναυλίες, διαλέξεις και γαστρονομικές παρεμβάσεις.

ΜΟΝΑΧΟ

23–24 Ιουλίου 2026

Habibi Kiosk, Münchner Kammerspiele, Maximilianstraße 26-28, 80539 Μόναχο. Συναυλίες σε συνεργασία με το İÇ İÇE Music Festival.

ΑΘΗΝΑ

8 Οκτωβρίου 2026 – 30 Ιανουαρίου 2027

TAVROS, Αναξαγόρα 33, 17778 Αθήνα – Έκθεση και δημόσιο πρόγραμμα.

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

12 Νοεμβρίου 2026 – Συναυλίες

ΣΜΥΡΝΗ

15 Νοεμβρίου 2026 – Συναυλίες