Η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν θα κριθεί στην πράξη – Τα ζητήματα που παραμένουν ανοιχτά

Οι αγώνες μικτών πολεμικών τεχνών (MMA) στο πάρτι για τα 80ά γενέθλια του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ ανέδειξαν τη δύναμη της κυριαρχίας και των αδιαμφισβήτητων νικών.Η εκδήλωση στον Λευκό Οίκο αποτέλεσε ένα ασυνήθιστο σκηνικό για την ανακοίνωση του Τραμπ ότι είχε εξασφαλίσει ένα μνημόνιο κατανόησης για τον τερματισμό του πολέμου με το Ιράν.

Ωστόσο, όπως εξηγεί το CNN, οι παραλληλισμοί που ενδεχομένως επιχειρούσε να κάνει ο Τραμπ με το δικό του δυναμικό πολιτικό στιλ έχουν όρια. Η συμφωνία, όπως ανακοίνωσε τις πρώτες πρωινές ώρες της Δευτέρας (15/6) το Πακιστάν, προβλέπει πάγωμα των εχθροπραξιών για 60 ημέρες, άρση των περιορισμών στη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ και τερματισμό του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού. Αναμένεται να τεθεί σε ισχύ μετά από τελετή υπογραφής στην Ελβετία την Παρασκευή.

Τα κρίσιμα ερωτήματα που παραμένουν

Η είδηση ενίσχυσε τις ελπίδες ότι η ενεργειακή κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος, με σοβαρές συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία, μπορεί να αρχίσει να υποχωρεί, μειώνοντας την πίεση σε επιχειρήσεις και καταναλωτές. Παρ’ όλα αυτά, η συμφωνία αφήνει ανοιχτά θεμελιώδη ζητήματα που θα καθορίσουν τόσο το μέλλον της Μέσης Ανατολής όσο και την πολιτική κληρονομιά του Τραμπ.

• Το πρώτο ερώτημα αφορά το αν η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και η άρση του αποκλεισμού σημαίνουν απλώς επιστροφή στην προπολεμική κατάσταση, δεδομένου ότι το κρίσιμο ζήτημα του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος παραμένει άλυτο.
• Το δεύτερο αφορά το κατά πόσο ο Τραμπ βρίσκεται πιο κοντά στην επίτευξη μιας συμφωνίας καλύτερης από εκείνη που είχε διαπραγματευτεί η κυβέρνηση Ομπάμα και την οποία το Ιράν τηρούσε μέχρι την αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών κατά την πρώτη θητεία του.
• Το τρίτο και ίσως σημαντικότερο ερώτημα είναι αν ένας πόλεμος που στοίχισε ζωές, προκάλεσε παγκόσμια οικονομική αναταραχή και δεν είχε τη στήριξη της πλειοψηφίας των Αμερικανών πέτυχε αποτελέσματα που να δικαιολογούν το κόστος του.

Οι αβεβαιότητες της επόμενης ημέρας

Ακόμη και αν το μνημόνιο αποδειχθεί ανθεκτικό, οι μακροπρόθεσμες συνέπειες παραμένουν ασαφείς. Η κρίση ανέδειξε την ικανότητα του Ιράν να επηρεάζει τη διεθνή ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ, γεγονός που ενδέχεται να μετατραπεί σε σημαντικό γεωπολιτικό εργαλείο στο μέλλον.

Παράλληλα, η αδυναμία των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ να ανατρέψουν το ιρανικό καθεστώς, ακόμη και μετά τη δολοφονία του Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων εντάσεων. Στο εσωτερικό του Ιράν, η λήξη των πολεμικών συνθηκών αναμένεται να στρέψει την προσοχή στο κατά πόσο το καθεστώς έχει αποδυναμωθεί ή αν, αντίθετα, η επιβίωσή του το έχει ενισχύσει πολιτικά και του δίνει τη δυνατότητα να επιβάλει ακόμη πιο αυστηρό έλεγχο στην κοινωνία.

Πέρα από το Ιράν, το αποτέλεσμα του πολέμου θα αποτελέσει και δοκιμασία για την αμερικανική ισχύ. Θα φανεί αν η στρατιωτική πίεση που επέλεξε να ασκήσει ο Τραμπ απέδωσε ή αν οδήγησε σε ακόμη ένα παράδειγμα περιορισμένης αποτελεσματικότητας της αμερικανικής δύναμης στη Μέση Ανατολή, ενισχύοντας την εντύπωση, ιδιαίτερα σε χώρες όπως η Κίνα, ότι η αμερικανική επιρροή βρίσκεται σε φάση σχετικής υποχώρησης.

Οι ισχυρισμοί του Τραμπ και η πραγματικότητα

Η αναγνώριση της συμφωνίας από την Τεχεράνη θεωρήθηκε σημαντική εξέλιξη. Ο Τραμπ έσπευσε να παρουσιάσει το αποτέλεσμα ως προσωπικό θρίαμβο, υποστηρίζοντας ότι προκάτοχοί του απέτυχαν να επιτύχουν ειρήνη με το Ιράν. Στο ίδιο πνεύμα, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς δήλωσε ότι η πυρηνική απειλή του Ιράν έχει ουσιαστικά εξαλειφθεί.

Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Το ζήτημα που οδήγησε στη σύγκρουση, δηλαδή το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης και των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου, δεν έχει ακόμη επιλυθεί. Το μνημόνιο παραπέμπει αυτά τα ζητήματα σε μελλοντικές διαπραγματεύσεις, οι οποίες αναμένεται να είναι δύσκολες και γεμάτες εντάσεις.

Επιπλέον, από την πρώτη στιγμή εμφανίστηκαν διαφορετικές ερμηνείες για το περιεχόμενο της συμφωνίας. Η Ουάσιγκτον υποστηρίζει ότι οποιαδήποτε αποδέσμευση ιρανικών κεφαλαίων ή χαλάρωση κυρώσεων θα εξαρτάται αυστηρά από τη συμμόρφωση της Τεχεράνης. Αντίθετα, το Ιράν υποστηρίζει ότι η περίοδος των 60 ημερών θα ξεκινήσει μόνο όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες αρχίσουν να αποδεσμεύουν παγωμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία. Η διαφορά αυτή καταδεικνύει το βαθύ έλλειμμα εμπιστοσύνης που εξακολουθεί να χαρακτηρίζει τις σχέσεις των δύο χωρών.

Οικονομικές προσδοκίες και πολιτικές πιέσεις

Η συμφωνία έχει ήδη δημιουργήσει προσδοκίες για αποκλιμάκωση της οικονομικής αναταραχής που προκάλεσε ο πόλεμος. Αν τα πετρελαιοφόρα που παρέμειναν εγκλωβισμένα στον Περσικό Κόλπο αρχίσουν να κινούνται ξανά, οι τιμές της ενέργειας θα μπορούσαν να υποχωρήσουν, μειώνοντας τις πληθωριστικές πιέσεις που ταλαιπωρούν πολλές οικονομίες.

Παρ’ όλα αυτά, ειδικοί προειδοποιούν ότι η αποκατάσταση της ομαλότητας δεν θα είναι άμεση. Οι αλυσίδες εφοδιασμού έχουν διαταραχθεί, οι ασφαλιστικές εταιρείες παραμένουν επιφυλακτικές και η πρόθεση του Ιράν να επιβάλει τέλη διέλευσης στα πλοία που περνούν από τα Στενά του Ορμούζ προσθέτει νέα στοιχεία αβεβαιότητας.

Για τον Τραμπ, η οικονομική διάσταση είναι ιδιαίτερα σημαντική. Μια αποκλιμάκωση των τιμών των καυσίμων θα μπορούσε να μετριάσει τη δυσαρέσκεια των ψηφοφόρων για τον πληθωρισμό και το υψηλό κόστος ζωής. Ωστόσο, παραμένει αμφίβολο αν θα αποκομίσει σημαντικό πολιτικό όφελος από τον τερματισμό μιας σύγκρουσης που πολλοί Αμερικανοί θεωρούσαν εξαρχής αχρείαστη.

Ένα προσωρινό διάλειμμα, όχι οριστική λύση

Παρά τους πανηγυρισμούς του Λευκού Οίκου, η συμφωνία μοιάζει περισσότερο με μια προσωρινή αναστολή των συγκρούσεων παρά με μια συνολική διευθέτηση της κρίσης. Τα πιο δύσκολα ζητήματα έχουν μετατεθεί για μελλοντικές διαπραγματεύσεις και η επιτυχία ή η αποτυχία τους θα καθορίσει αν ο πόλεμος θα καταγραφεί ως στρατηγική επιτυχία ή ως μια δαπανηρή και αμφιλεγόμενη περιπέτεια.

Εάν οι συνομιλίες των επόμενων εβδομάδων οδηγήσουν σε μια αξιόπιστη και επαληθεύσιμη συμφωνία που θα τερματίζει οριστικά τις πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν, ο Τραμπ θα μπορεί να διεκδικήσει μια σημαντική ιστορική επιτυχία. Μέχρι τότε, όμως, η αναζήτηση μιας καθαρής και αδιαμφισβήτητης νίκης παραμένει ανολοκλήρωτη.