Ο Ανδρέας των meme

Για να διατηρείς προσωπική μνήμη περί Ανδρέα Παπανδρέου πρέπει να έχεις καβαλήσει τα 50 εδώ και καιρό. Και αν μιλάμε για τον Ανδρέα της Αλλαγής, τότε έχεις βγει στη σύνταξη ή, τουλάχιστον, φτιάχνεις χαρτιά και συγκεντρώνεις παλιά ένσημα σε καρτέλες.

Σε όλους τους άλλους ο Ανδρέας δεν λέει πολλά. Μεταξύ μας, δεν λέει τίποτα. Ρωτήστε έναν τριαντάρη να σας πει. Αν δεν υπήρχε η ψηφιακή του αναβίωση στην κοινωνική δικτύωση, θα γνώριζε μόνο το όνομα. Οσα ξέρει είναι από memes που άρχισαν να κυκλοφορούν όταν το ΠΑΣΟΚ έγινε cult ή ανέκδοτο. Σε αυτά ο Ανδρέας εμφανίζεται ως μυθική μορφή, ένας large τύπος που καθάριζε για πάρτη μας τον λογαριασμό στα μπουζούκια. Για ένα μεγάλο κομμάτι αυτής της γενιάς, ο Ανδρέας Παπανδρέου έχει αποκοπεί από το πραγματικό ιστορικό και πολιτικό του πλαίσιο και έχει μετατραπεί σε σύμβολο μιας χαμένης, μυθικής ευημερίας.

Βέβαια εξαρτάται και σε τι σπίτι έχουν μεγαλώσει. Αν μεγάλωσαν σε οικογένεια με κεντροαριστερές καταβολές έχουν κληρονομήσει την εικόνα του μεγάλου ηγέτη και αναμορφωτή. Αν προέρχονται από τους «απέναντι», τον θεωρούν υπεύθυνο για την εδραίωση του πελατειακού κράτους, του κρατικοδίαιτου συνδικαλισμού, του διορισμού στο δημόσιο ως πολιτικό νόμισμα και, φυσικά, για την εκτίναξη του δημόσιου χρέους.

Και οι δύο προσεγγίσεις είναι σωστές. Αλλωστε ο Ανδρέας είναι πολυσύνθετη ιστορική προσωπικότητα για να χωρέσει σε ένα καλούπι με μονοδιάστατη περιγραφή.

Που λέτε, έχει μεγάλο ενδιαφέρον η αντιστοίχιση της ιστορικής προσωπικότητας με τους σημερινούς καιρούς. Ναι, βοηθάει η κουλτούρα των social media και τα πολιτικά μνημόσυνα από το ΠΑΣΟΚ (και τον Τσίπρα) που απευθύνονται στις μεγάλες ηλικίες. Υπάρχει, επίσης, ένα είδος νοσταλγίας για μεγάλους ηγέτες που θα κάνουν τον λαό να παραληρεί όταν βγαίνουν στο μπαλκόνι. Και επειδή σήμερα, που συμπληρώνονται τριάντα χρόνια από τον θάνατό του, θα διαβάσουμε και θα ακούσουμε πολλά για το κενό που άφησε ο άνδρας, ας έχουμε κατά νου ότι οι περισσότεροι που μιλούν γι’ αυτόν μιλούν ταυτόχρονα και για τη νιότη τους.

Αν ο Ανδρέας επέστρεφε σήμερα στη ζωή και στην πολιτική θα ήταν το τέλειο θύμα του δημόσιου λιθοβολισμού. Θα τον κατασπάραζαν τα social media. Θα τον κατηγορούσαν για λαϊκισμό, για αυταρχισμό, για πελατειακές σχέσεις, για τοξικότητα, για οικογενειοκρατία, για σεξισμό, για αλαζονεία και για άλλα τόσα που σήμερα θεωρούνται ασυγχώρητα. Κάθε ομιλία του θα γινόταν αντικείμενο αποδόμησης. Και κάθε πολιτική υπερβολή του θα κυκλοφορούσε αποκομμένη από το συμφραζόμενό της σε χιλιάδες βίντεο λίγων δευτερολέπτων. Θα γινόταν πρώτα meme και μετά μύθος — αν γινόταν.

Ισως αυτή να είναι η μεγαλύτερη διαφορά ανάμεσα στη δική του εποχή και στη δική μας. Τότε οι πολιτικοί είχαν χρόνο να γίνουν μύθοι. Σήμερα έχουν μόλις λίγα δευτερόλεπτα μέχρι να γίνουν αστείο.

Οπότε ας αφήσουμε τον Ανδρέα εκεί που βρίσκεται. Στο Α’ Νεκροταφείο, στην καλύτερη θέση, ακριβώς δίπλα στην είσοδο. Μεσοτοιχία με τον Χριστόδουλο. Και αν υπάρχει τρόπος να συζητούν οι νεκροί μεταξύ τους, υποψιάζομαι ότι οι δυο τους έχουν πολύ περισσότερα κοινά απ’ όσα θα ήθελαν να παραδεχτούν οι ζωντανοί.