Τοπική Αυτοδιοίκηση χωρίς τοπική αυτονομία

Ψηφίζεται στη Βουλή ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, τον οποίο η κυβέρνηση παρουσιάζει ως τη σημαντικότερη θεσμική μεταρρύθμιση μετά τον «Καλλικράτη». Πράγματι, πρόκειται για μια νομοθετική παρέμβαση που ενοποιεί, κωδικοποιεί και αναμορφώνει 774 άρθρα, ορισμένα από τα οποία προέρχονταν ακόμη και από την εποχή των βασιλικών διαταγμάτων.

Το ερώτημα είναι αν ο νέος Κώδικας απαντά στα πραγματικά προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η Τοπική Αυτοδιοίκηση. Και αν ναι, ποια αντίληψη εκφράζει η απάντηση που δίνει.

Περισσότερη Διοίκηση ή περισσότερη Αυτοδιοίκηση;

Ο νέος Κώδικας δεν αποτελεί απλώς ένα πολιτικά ουδέτερο διοικητικό εγχειρίδιο που συστηματοποιεί αρμοδιότητες, εκσυγχρονίζει διαδικασίες και βελτιώνει το πλαίσιο λειτουργίας της Αυτοδιοίκησης. Αποτυπώνει μια συγκεκριμένη πολιτική αντίληψη που δίνει έμφαση στην κυβερνησιμότητα, στον έλεγχο και στη διαχείριση.

Ενισχύει τα εκτελεστικά όργανα, πολλαπλασιάζει τους μηχανισμούς εποπτείας και αντιμετωπίζει τους δήμους κυρίως ως διοικητικές μονάδες εφαρμογής κεντρικών πολιτικών και λιγότερο ως θεσμούς δημοκρατικής συμμετοχής και τοπικής αυτονομίας.

Η καθημερινότητα ως πεδίο πολιτικής εκτόνωσης

Τα τελευταία χρόνια οι δήμοι καλούνται να διαχειριστούν ολοένα και περισσότερες αρμοδιότητες. Ο νέος Κώδικας διευρύνει περαιτέρω το πεδίο ευθύνης τους, χωρίς όμως και πάλι αντίστοιχη ενίσχυση πόρων και προσωπικού. Έτσι, στην Τοπική Αυτοδιοίκηση μεταφέρεται η κοινωνική πίεση και η πολιτική δυσαρέσκεια, καθώς καλείται να ανταποκριθεί σε συνεχώς αυξανόμενες αρμοδιότητες της καθημερινότητας που της αναθέτουν, ενώ η κυβέρνηση παραμένει σε μεγάλο βαθμό πολιτικά αλώβητη.

Ανισότητες Vs Ανταποδοτικότητα

Οι δήμοι της χώρας δεν ξεκινούν από την ίδια αφετηρία. Η διαφορά ανάμεσα στο Βύρωνα και στη Γλυφάδα ή τη Ρόδο δεν αποτυπώνεται μόνο στο εισόδημα των κατοίκων, αλλά στα ίδια έσοδα, στη δημοτική περιουσία, στην εισπραξιμότητα των τελών και τελικά στη δυνατότητα υλοποίησης έργων και παροχής υπηρεσιών.

Ο νέος Κώδικας δεν εισάγει ουσιαστικούς μηχανισμούς δημοσιονομικής εξισορρόπησης. Διατηρεί ένα μοντέλο στο οποίο η ποιότητα των υπηρεσιών κάθε δήμου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη δική του οικονομική βάση και από την ανάγκη αναζήτησης περισσότερων ίδιων εσόδων. Έτσι, η οικονομική αυτοτέλεια ταυτίζεται σταδιακά με την ανταποδοτικότητα και τη μεταφορά του κόστους στους δημότες.

Όταν η ποιότητα των υπηρεσιών εξαρτάται από τη φοροδοτική ικανότητα των κατοίκων και από τα έσοδα κάθε δήμου, οι κοινωνικές ανισότητες μετατρέπονται αναπόφευκτα σε ανισότητες μεταξύ περιοχών.

Η Αυτοδιοίκηση, όμως, δεν μπορεί να λειτουργεί μόνο ως μηχανισμός είσπραξης πόρων. Οφείλει να λειτουργεί και ως θεσμός κοινωνικής συνοχής και αναδιανομής.

Πλειοψηφίες κατά παραγγελία;

Ιδιαίτερο πολιτικό αποτύπωμα έχει και η αλλαγή του εκλογικού συστήματος. Η εκλογή δημάρχων και περιφερειαρχών σε έναν γύρο, με όριο το 42%, και η αντικατάσταση του δεύτερου γύρου από το σύστημα της εναλλακτικής ψήφου υπηρετούν μια σαφή πολιτική επιλογή: τον περαιτέρω έλεγχο των δήμων μέσα από «βολικά σιωπηλές» πλειοψηφίες.

Ωστόσο, η δημοκρατική νομιμοποίηση δεν μπορεί να θεωρείται εμπόδιο στη διοίκηση. Άλλωστε, αν ρωτούσαμε σήμερα τους πολίτες ποια είναι τα μεγαλύτερα προβλήματα της Αυτοδιοίκησης, δύσκολα θα βρίσκαμε κάποιον να απαντήσει ότι το βασικό ζήτημα είναι το εκλογικό σύστημα.

Τι Αυτοδιοίκηση χρειαζόμαστε;

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση χρειάζεται πραγματικό αυτοδιοίκητο, οικονομική αυτοτέλεια και ισχυρές δημόσιες υπηρεσίες, ώστε να μπορεί να παρεμβαίνει ουσιαστικά στη στεγαστική κρίση, στην κοινωνική προστασία, στην κλιματική προσαρμογή, στην αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών.

Κυρίως, χρειαζόμαστε μια Αυτοδιοίκηση που να συμβάλλει ενεργά στη μείωση των κοινωνικών και γεωγραφικών ανισοτήτων. Μια Αυτοδιοίκηση που δεν θα αποδέχεται ως φυσικό φαινόμενο ότι η ποιότητα ζωής να καθορίζεται από τον ταχυδρομικό κώδικα, αλλά θα λειτουργεί ως μηχανισμός εξισορρόπησης ευκαιριών, υπηρεσιών και πόρων.

Αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα. Και σε αυτό το ερώτημα ο νέος Κώδικας επιλέγει περισσότερη κρατική διοίκηση και λιγότερη Αυτοδιοίκηση.

* Ο Θανάσης Κλειάσιος είναι Οικονομολόγος MSc, Αντιδήμαρχος Οικονομικών Βύρωνα