Καύσωνας: Οι τρεις λόγοι που “λιώνει” η Ευρώπη

Η Δυτική Ευρώπη πλήττεται αυτή την εβδομάδα από έναν έντονο καύσωνα, προάγγελο του τι επιφυλάσσει η υπερθέρμανση του πλανήτη για την ήπειρο — την ώρα που η κλιματική αλλαγή δεν βρίσκεται και στην κορυφή των προτεραιοτήτων των ευρωπαίων πολιτικών.

Οι μετεωρολόγοι αναφέρουν ότι οι θερμοκρασίες τις επόμενες ημέρες θα σπάσουν ρεκόρ (για τον μήνα Ιούνιο) σε αρκετές χώρες. Η Γαλλία προετοιμάζεται για έως και 43°C, η Ισπανία μπορεί να φτάσει τους 45°C, ενώ σε περιοχές του Ηνωμένου Βασιλείου, της Γερμανίας και της Ιταλίας οι θερμοκρασίες ενδέχεται να αγγίξουν τους 40°C — και όλα αυτά πριν από την κορύφωση του καλοκαιριού.

Στο Βέλγιο, όπου οι θερμοκρασίες μπορεί να φτάσουν τους 37°C, ο επικεφαλής μετεωρολόγος της εθνικής υπηρεσίας δήλωσε ότι αυτό μπορεί να βιώσουν τη «θερμότερη εβδομάδα που έχει καταγραφεί ποτέ» στη χώρα.

Οι νύχτες επίσης θα είναι εξαιρετικά θερμές, χωρίς η θερμοκρασία να πέφτει κάτω από τους 25°C σε πολλές περιοχές της Δυτικής Ευρώπης αργότερα μέσα στην εβδομάδα.

Τουλάχιστον 95 εκατομμύρια κάτοικοι στην Ευρώπη, οι περισσότεροι από τους οποίους στη Γαλλία και την Ισπανία, θα αντιμετωπίσουν κάποια στιγμή στη διάρκεια της σημερινής ημέρας θερμοκρασίες άνω των 35 βαθμών Κελσίου, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του Γαλλικού Πρακτορείου.

Συνολικά περισσότεροι από 350 εκατομμύρια κάτοικοι στην Ευρώπη (πλην Τουρκίας), σχεδόν τα δύο τρίτα του συνολικού πληθυσμού της ηπείρου, θα αντιμετωπίσουν σήμερα μέγιστες θερμοκρασίες οι οποίες αναμένεται να ξεπεράσουν τους 30 βαθμούς Κελσίου.

Η ανάλυση αυτή βασίζεται σε προβλέψεις της γερμανικής μετεωρολογικής υπηρεσίας και στις προβολές που είχαν γίνει το 2025 για τον ευρωπαϊκό πληθυσμό από το Joint Research Center, σε συνδυασμό με τα στοιχεία της αυστριακής μη κυβερνητικής οργάνωσης Klimadashboard.

Παράλληλα, η απουσία δροσιάς επιδεινώνει το λεγόμενο θερμικό στρες — τη συσσώρευση θερμότητας στο σώμα — που οδηγεί σε ασθένειες και ακόμη και θάνατο, ιδιαίτερα σε ευάλωτες ομάδες όπως οι ηλικιωμένοι. Περίπου 200.000 άνθρωποι σε όλη την ΕΕ έχουν πεθάνει από αιτίες σχετικές με τη ζέστη τα τελευταία τέσσερα χρόνια.

Για τους Ευρωπαίους που αναρωτιούνται πού να αποδώσουν ευθύνες, το Politico απαριθμεί τους κυριότερους λόγους για τους οποίους η ήπειρος “μπαίνει στον φούρνο”:

1. Ορυκτά καύσιμα

Ναι, οι καύσωνες υπήρχαν πάντα τα καλοκαίρια στο βόρειο ημισφαίριο. Όμως οι παγκόσμιες θερμοκρασίες έχουν αυξηθεί κατά 1,4°C από τότε που οι άνθρωποι άρχισαν να καίνε ορυκτά καύσιμα για να τροφοδοτούν εργοστάσια, αυτοκίνητα και κτίρια, απελευθερώνοντας αέρια του θερμοκηπίου.

Οι επιστήμονες συμφωνούν ότι κάθε καύσωνας σήμερα είναι πιο έντονος λόγω της κλιματικής αλλαγής.

Η κλιματική αλλαγή μπορεί να μην προκάλεσε το συγκεκριμένο «θερμικό θόλο» που έχει καλύψει τη Δυτική Ευρώπη, σύμφωνα με τη Mireia Ginesta από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, αλλά «ανεβάζει τη βασική θερμοκρασία πάνω στην οποία λειτουργούν τα καιρικά συστήματα». «Σε ένα ψυχρότερο κλίμα, αυτός ο καύσωνας θα ήταν λιγότερο έντονος», πρόσθεσε.

Η Ευρώπη είναι επίσης η ήπειρος που θερμαίνεται πιο γρήγορα παγκοσμίως, λόγω της εγγύτητας στην Αρκτική και των αλλαγών στα περιφερειακά καιρικά μοτίβα.

Και όσο αυξάνεται η θερμοκρασία του πλανήτη, τόσο χειροτερεύουν οι καύσωνες: οι επιστήμονες εκτιμούν ότι αν η υπερθέρμανση φτάσει τους 3°C σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα, οι θάνατοι από ζέστη στην Ευρώπη θα διπλασιαστούν ή θα τριπλασιαστούν σε σχέση με το 1,5°C.

2. Κακή υποδομή

Η θερμοκρασία στους εξωτερικούς χώρους είναι μόνο μία πλευρά του προβλήματος. Οι Ευρωπαίοι περνούν περίπου το 90% του χρόνου τους σε εσωτερικούς χώρους — σπίτια, καταστήματα, τρένα, σχολεία και χώρους εργασίας.

Σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, ειδικά στις βόρειες περιοχές, τα κτίρια έχουν σχεδιαστεί για να κρατούν τη ζέστη στο εσωτερικό τους και όχι να την αποβάλλουν. Ακόμη και σήμερα, πολλά νέα σπίτια κατασκευάζονται για να αντέχουν τον χειμώνα και όχι τα ολοένα πιο ζεστά καλοκαίρια. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το 92% των σπιτιών είναι πιθανό να υπερθερμαίνεται μέχρι το 2050, σύμφωνα με την επιτροπή για την κλιματική αλλαγή.

Επιπλέον, αν και όλο και περισσότερα ευρωπαϊκά σπίτια αποκτούν κλιματισμό, παραμένει σπάνιος: μόλις περίπου το ένα πέμπτο των νοικοκυριών διαθέτει air condition. Ακόμη κι αν υπάρχει, πολλοί δεν μπορούν να το χρησιμοποιήσουν λόγω κόστους ενέργειας.

Σχολεία, γραφεία και μέσα μεταφοράς συχνά δεν διαθέτουν επαρκή ψύξη. Στη Γαλλία, η ζέστη οδήγησε στο κλείσιμο περισσότερων από 800 σχολείων αυτή την εβδομάδα. Στο Βέλγιο, το 20% των τρένων δεν έχει καθόλου κλιματισμό, με αποτέλεσμα ακυρώσεις δρομολογίων στις ώρες αιχμής.

3. Αφηρημένοι πολιτικοί

Οι κυβερνήσεις μπορούν να λάβουν μέτρα τόσο για τη μείωση των εκπομπών όσο και για την προστασία των πολιτών από ακραία καιρικά φαινόμενα. Όμως, καθώς οι καύσωνες επιδεινώνονται, η κλιματική αλλαγή υποχωρεί στις πολιτικές προτεραιότητες σε όλη την ήπειρο.

Αν και η ΕΕ έχει από τους πιο φιλόδοξους στόχους μείωσης εκπομπών, οι κυβερνήσεις δίνουν πλέον μεγαλύτερη έμφαση στην οικονομική ανασυγκρότηση και έχουν περιορίσει πολιτικές που θεωρούνται εμπόδιο στην ανάπτυξη. Οι εκπομπές στην ΕΕ αυξήθηκαν ελαφρώς πέρυσι, δείχνοντας στασιμότητα στη μείωση της ρύπανσης.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η διακομματική συναίνεση για το κλίμα έχει αποδυναμωθεί, ενώ αυξάνονται οι πιέσεις για περισσότερη εξόρυξη ορυκτών καυσίμων στη Βόρεια Θάλασσα. Παράλληλα, τα σχέδια προσαρμογής στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής υστερούν σημαντικά.

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος χαρακτηρίζει τον κίνδυνο θερμικού στρες για τον πληθυσμό «κρίσιμο» για την τρέχουσα δεκαετία και «καταστροφικό» από τα μέσα του αιώνα και μετά.

Όπως σημειώνει η Friederike Otto από το Imperial College London, «αυτή η ζέστη δεν είναι ενόχληση, είναι αυξανόμενη απειλή για τη δημόσια υγεία» και κάθε καύσωνας θέτει ζωές σε κίνδυνο.

Ιταλία: 58χρονος πέθανε από θερμοπληξία

Σημειώνεται πως, ένας αγρότης 58 ετών έχασε την ζωή του εξαιτίας θερμοπληξίας στην πόλη Λόντι της βόρειας Ιταλίας. Πρόκειται για το πρώτο θύμα του κύματος καύσωνα που πλήττει και την ιταλική χερσόνησο. Συνολικά 16 μεγάλες πόλεις της χώρας βρίσκονται σήμερα «στο κόκκινο», σε κατάσταση επιφυλακής λόγω των υψηλών θερμοκρασιών. Συμπεριλαμβάνονται σε αυτές το Μιλάνο, η Φλωρεντία, το Τορίνο, η Ρώμη, η Νάπολη, η Βερόνα και η Βενετία.

O πάπας Λέων, κατά την καθιερωμένη γενική ακρόαση της Τετάρτης, ευχαρίστησε τους πιστούς που γέμισαν την πλατεία του Αγίου Πέτρου, «παρά το μεγάλο αυτό κύμα ζέστης». Εξαιτίας του καύσωνα, στο μεταξύ, η υπερφόρτωση του ηλεκτρικού δικτύου συνεχίζει να προκαλεί σειρά διακοπών της ηλεκτροδότησης σε πολλές περιοχές της Ιταλίας.

Ο δήμαρχος της πόλης Τέραμο ζήτησε από την κυβέρνηση Μελόνι να παρέμβει για την αντιμετώπιση του προβλήματος, «το οποίο προκαλεί σοβαρές συνέπειες στην ζωή των πολιτών, αλλά και σε οικονομικό επίπεδο».

Την ίδια ώρα, αποφασίσθηκε ότι όσοι εργάζονται σε ανοικτούς χώρους θα πρέπει να διακόπτουν την δουλειά τους κατά τις πιο ζεστές ώρες της ημέρας. Στην αμοιβή των πολιτών που τίθενται σε «υποχρεωτική ανάπαυση» πρόκειται να συμβάλει σημαντικά το ιταλικό δημόσιο.

Συναγερμός στη Βρετανία λόγω του καύσωνα

Το Ηνωμένο Βασίλειο ετοιμάζεται για υψηλές θερμοκρασίες ρεκόρ, με τα σχολεία να προγραμματίζεται να μείνουν κλειστά και οι πολίτες να καλούνται να αποφεύγουν τις μετακινήσεις, καθώς τίθενται σε ισχύ ‘κόκκινες’ προειδοποιήσεις για τον καύσωνα.

Οι θερμοκρασίες μπορεί να αγγίξουν τους 40 βαθμούς Κελσίου σήμερα και αύριο σε περιοχές της Αγγλίας και της Ουαλίας καθώς ο «θερμικός θόλος» που δημιουργείται πάνω από τη δυτική Ευρώπη έχει φέρει ακραίες συνθήκες σε όλη την ήπειρο.

Η βρετανική μετεωρολογική υπηρεσία (Met Office) εξέδωσε ‘κόκκινη’ προειδοποίηση για ακραία ζέστη για μια περιοχή που εκτείνεται από το Λονδίνο έως το Σουόνσι και το Σόμερσετ έως το Μπέρμιγχαμ από τις 9 π.μ. (τοπική ώρα, 11:00 ώρα Ελλάδας) σήμερα έως τις 9 μ.μ. αύριο, Πέμπτη.

Στη διάρκεια της κορύφωσης του καύσωνα κατά τις δύο αυτές ημέρες, η θερμοκρασία μπορεί να πλησιάσει το ιστορικό ρεκόρ των 40,3 βαθμών Κελσίου για το Ηνωμένο Βασίλειο, που καταγράφηκε στο Λίνκονσαϊρ τον Ιούλιο του 2022. Αναμένεται επίσης να ξεπεράσει το ρεκόρ του Ιουνίου των 35,6 βαθμών που καταγράφηκε στο Χάμσαϊρ το 1976.

Ο συνδυασμός ακραίας ζέστης και υγρασίας μπορεί να επηρεάσει τη δημόσια υγεία, τις υποδομές, την ηλεκτροδότηση και την υδροδότηση, δήλωσε η μετεωρολογική υπηρεσία, και να προκαλέσει προβλήματα σε διάφορους τομείς, όπως οι μεταφορές και η παροχή ενέργειας. Μπορεί επίσης να σημειωθεί αύξηση στα περιστατικά που συνδέονται με την ασφάλεια των πολιτών σε δραστηριότητες στο νερό, καθώς είναι πιθανότερο να επισκεφθούν παράκτιες περιοχές, λίμνες ή ποτάμια.

Οι επικεφαλής των οργανισμών συγκοινωνιών καλούν τον κόσμο να αποφύγει τις μετακινήσεις σήμερα και αύριο και προειδοποιούν εκείνους που θα αποφασίσουν να ταξιδέψουν να είναι έτοιμοι για πιθανά προβλήματα και διακοπές στο ταξίδι τους. Η Eurostar ακύρωσε τέσσερα δρομολόγια τρένων που ήταν προγραμματισμένα μεταξύ Λονδίνου και Παρισιού σήμερα και αύριο «λόγω των προβλεπόμενων δυσμενών καιρικών συνθηκών».

Κυβερνητικοί αξιωματούχοι πραγματοποίησαν σύσκεψη χθες το πρωί αναφορικά με το σοβαρό κύμα καύσωνα και θα συνεχίσουν να παρακολουθούν στενά την κατάσταση, δήλωσε κυβερνητικός εκπρόσωπος.

Οι ακραίες θερμοκρασίες έχουν επίσης αναγκάσει τον στρατό να ακυρώσει τις αλλαγές φρουράς και άλλες τελετές στο Λονδίνο και το Ουίνδσορ προκειμένου να προστατευτεί η υγεία των στρατιωτών.