“Ωμέγα Εμποδιστής”: Το φαινόμενο που προκαλεί τον φονικό καύσωνα και σπάει όλα τα ρεκόρ

Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα θανατηφόρο κύμα καύσωνα, με τις θερμοκρασίες αυτής της εβδομάδας να αναμένεται όχι απλώς να καταρρίψουν, αλλά να ισοπεδώσουν κάθε προηγούμενο ρεκόρ.

Αποτελεί την ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρο του πλανήτη, καθώς η θερμοκρασία της αυξάνεται με ρυθμό διπλάσιο έως τριπλάσιο από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Παρ’ όλα αυτά, παραμένει δραματικά απροετοίμαστη. Οι υποδομές της δεν έχουν σχεδιαστεί για τέτοιες ακραίες συνθήκες και όταν ο υδράργυρος χτυπά κόκκινο, οι σιδηροδρομικές ράγες στρεβλώνουν, τα καλώδια του ηλεκτρικού δικτύου κόβονται, τα σπίτια μετατρέπονται σε θερμοκήπια και χιλιάδες άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους.

Στη Γαλλία, που αποτελεί αυτή τη στιγμή το επίκεντρο του καύσωνα, πολλές πόλεις κατέγραψαν τη Δευτέρα την πιο θερμή ημέρα στην ιστορία τους. Παράλληλα, σύμφωνα με προκαταρκτικά στοιχεία, σημειώθηκε η θερμότερη νύχτα από τότε που άρχισαν να τηρούνται αρχεία το 1947, με τον υδράργυρο να μην πέφτει κάτω από τους 21,6°C.

Οι επιπτώσεις της ζέστης αποδείχθηκαν γρήγορα θανατηφόρες. Ο Γάλλος πρωθυπουργός, Σεμπαστιάν Λεκορνί, ανακοίνωσε την Τρίτη ότι 40 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους από πνιγμό από τις 18 Ιουνίου, συνδέοντας τα περιστατικά με τις πολύ υψηλές θερμοκρασίες. Επιπλέον, τρεις ηλικιωμένοι έχασαν τη ζωή τους λόγω της ζέστης κοντά στο Μπορντό, ενώ δύο παιδιά, δύο και τεσσάρων ετών, βρέθηκαν νεκρά την Τρίτη μέσα σε αυτοκίνητο στη νότια Γαλλία.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο υδράργυρος αναμένεται να ξεπεράσει τους 37,8°C μέσα στην εβδομάδα. Η Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία εξέδωσε μια εξαιρετικά σπάνια κόκκινη προειδοποίηση για ακραία ζέστη, η οποία συνεπάγεται άμεσο κίνδυνο για τη ζωή.

Εκατοντάδες σχολεία κλείνουν ή λειτουργούν με μειωμένο ωράριο, οι αρχές συνιστούν στους πολίτες να αποφεύγουν τις μετακινήσεις με το σιδηροδρομικό δίκτυο, ενώ εκφράζονται φόβοι για σοβαρά προβλήματα στην ηλεκτροδότηση και την υδροδότηση. “Το Λονδίνο ψήνεται”, δήλωσε χαρακτηριστικά ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, μιλώντας την Τρίτη στο πλαίσιο της Εβδομάδας Κλίματος του Λονδίνου.

Το εθνικό ρεκόρ Ιουνίου για τη χώρα, το οποίο είναι 35,6°C, θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι θα καταρριφθεί ακόμη και κατά 3 βαθμούς Κελσίου μέσα στις επόμενες ημέρες.

“Το να ξεπερνάμε τα προηγούμενα ρεκόρ κατά τόσους βαθμούς είναι εντελώς παράλογο»” σχολίασε στο CNN ο Peter Thorne, διευθυντής του Κέντρου Κλιματικής Έρευνας ICARUS στο Πανεπιστήμιο Maynooth της Ιρλανδίας.

Στην Ισπανία, ο υδράργυρος ξεπέρασε τους 45°C στο Αντούχαρ, έναν δήμο στο νότιο τμήμα της χώρας, σύμφωνα με την κρατική μετεωρολογική υπηρεσία AEMET. Σχεδόν ολόκληρη η χώρα βρισκόταν σε κατάσταση συναγερμού την Τρίτη.

Συνολικά, 23 ευρωπαϊκές χώρες έχουν εκδώσει προειδοποιήσεις για τον καύσωνα, με πέντε από αυτές (Γερμανία, Γαλλία, Ισπανία, Ελβετία και Λουξεμβούργο) να βρίσκονται στο ανώτατο (κόκκινο) επίπεδο κινδύνου.

Πού οφείλεται ο καύσωνας;

Οι εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες οφείλονται σε έναν “θόλο θερμότητας” (heat dome) — ένα εκτεταμένο σύστημα στάσιμης υψηλής πίεσης που έχει εγκατασταθεί πάνω από μεγάλα τμήματα της Ευρώπης. Το σύστημα αυτό λειτουργεί σαν καπάκι σε κατσαρόλα, εγκλωβίζοντας τις θερμές αέριες μάζες.

Η εμφάνιση ενός τέτοιου θόλου δεν είναι ασυνήθιστη για το ευρωπαϊκό καλοκαίρι, “οι θερμοκρασίες που τον συνοδεύουν όμως είναι”, εξηγεί ο Richard Allan, καθηγητής κλιματολογίας στο Πανεπιστήμιο του Reading. Οι θερμοκρασίες αυτές ενισχύονται δραματικά από την κλιματική αλλαγή, η οποία τροφοδοτείται από την καύση πετρελαίου, άνθρακα και φυσικού αερίου, ανεβάζοντας τη θερμοκρασία βάσης του πλανήτη και καθιστώντας κάθε κύμα καύσωνα πολύ πιο ισχυρό.

Ο Ωμέγα Εμποδιστής

Ο βασικός λόγος υπερθέρμανσης της Ευρώπης είναι ότι τμήματα της Ηπείρου εκτείνονται μέχρι την Αρκτική. Η περιοχή αυτή παρουσιάζει τον ταχύτερο ρυθμό θέρμανσης στον πλανήτη λόγω ενός φαύλου κύκλου: οι υψηλότερες θερμοκρασίες λιώνουν το χιόνι και τον πάγο, αποκαλύπτοντας τις πιο σκούρες επιφάνειες του εδάφους και της θάλασσας. Αυτές, με τη σειρά τους, απορροφούν περισσότερη ηλιακή ενέργεια, εντείνοντας το φαινόμενο.

Επιπλέον, καταγράφονται αλλαγές στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία που επηρεάζουν την ήπειρο. Όπως εξήγησε στο CNN ο Thorne από το Πανεπιστήμιο Maynooth, οι αλλαγές αυτές «φαίνεται να ευνοούν τον σχηματισμό ατμοσφαιρικών αποκλεισμών που καθιστά τους θόλους θερμότητας πιο συχνούς και εξαιρετικά επίμονους».

 

Θερμαίνεται η Ευρώπη ταχύτερα από το αναμενόμενο;

Αυτό που βιώνουμε σήμερα είναι ακριβώς αυτό για το οποίο προειδοποιούσαν εδώ και χρόνια οι επιστήμονες.

Ωστόσο, η έκταση και η πρόωρη εμφάνιση των φαινομένων συνεχίζουν να εκπλήσσουν. “Ορισμένες από τις επιπτώσεις φαίνεται να αγγίζουν το χειρότερο δυνατό σενάριο των προβλέψεών μας”.

Για παράδειγμα, μια ημέρα με 40°C στο Ηνωμένο Βασίλειο θεωρούνταν αδιανόητη μέχρι τον Ιούλιο του 2022, όταν ο υδράργυρος άγγιξε τους 40,3°C.

Το ρεκόρ αυτό ενδέχεται να καταρριφθεί αυτή την εβδομάδα.

Γιατί η Ευρώπη είναι τόσο απροετοίμαστη

Οι θερμοκρασίες που επικρατούν αυτή τη στιγμή στην Ευρώπη μπορεί να μην φαίνονται υπερβολικές σε κατοίκους άλλων περιοχών του πλανήτη, όμως η ζέστη έχει διαφορετικό αντίκτυπο σε χώρες όπου ο κλιματισμός είναι σπάνιος, καθώς διατίθεται μόλις στο 20% των ευρωπαϊκών νοικοκυριών.

Ιστορικά, η ήπειρος δεν χρειαζόταν συστήματα ψύξης, καθώς οι παρατεταμένοι καύσωνες σπάνιζαν. Στη βόρεια Ευρώπη, μάλιστα, τα περισσότερα σπίτια σχεδιάστηκαν με σκοπό να κρατούν τη ζέστη στο εσωτερικό τους.

“Η ζέστη που αποβαίνει επικίνδυνη για τον άνθρωπο είναι αυτή που εγκλωβίζεται μέσα στο σπίτι“, εξηγεί ο Timur Dogan, αναπληρωτής καθηγητής αρχιτεκτονικής στο Πανεπιστήμιο Cornell. “Όταν οι νύχτες παραμένουν θερμές, η ζέστη συσσωρεύεται στους τοίχους μέρα με τη μέρα. Οι συνθήκες στους εσωτερικούς χώρους επιδεινώνονται συνεχώς και ο ανθρώπινος οργανισμός δεν προλαβαίνει να ανακάμψει”.

Σε συνθήκες ακραίας ζέστης, και ιδιαίτερα με υψηλά ποσοστά υγρασίας, το σώμα χάνει την ικανότητα να αποβάλλει τη θερμότητα μέσω του ιδρώτα, οδηγώντας σε θερμική εξάντληση ή ακόμα και σε θανατηφόρα θερμοπληξία.

Οι καύσωνες του Μαΐου και του Ιουνίου ίσως είναι μόνο η εισαγωγή για ένα εφιαλτικό καλοκαίρι. “Υπάρχει απόλυτη σύγκλιση απόψεων ότι οι επόμενοι τρεις μήνες θα είναι ασυνήθιστα θερμοί”, προειδοποιεί ο Thorne.

Η Ευρώπη —όπως και ο υπόλοιπος κόσμος— αρνείται να συνειδητοποιήσει ότι το κλίμα έχει ήδη αλλάξει.