ΜΠΗΚΑΜΕ ΣΕ ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΠΑΙΔΙΚΕΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Απέναντι από το μικρό πάρκο της Αγίας Ματρώνας στην Νέα Ερυθραία, κρυμμένη ανάμεσα στις πολυκατοικίες, βρίσκεται μια μικρή όαση για κάθε παιδί που το πλημμυρίζει η περιέργεια. Μπαίνοντας στην «Παιδική Βιβλιοθήκη Κηφισιάς, SEARCH» ένα κύμα γαλήνης και θαλπωρής σε αγκαλιάζει σχεδόν αμέσως – και σε κάνει και λίγο να ζηλεύεις που ως ενήλικας έχεις λίγες δημόσιες, ψυχρές βιβλιοθήκες ως επιλογές.

Λεζάντα: Στις παιδικές βιβλιοθήκες ακόμα και η κάθε λεπτομέρια μετράει, έτσι το ύψος των βιβλιοθηκών και οι επιλογή των χρωμάτων των επίπλων έχει γίνει πολύ προσεχτικά για να δημιουργούν ένα θελτικό για τα παιδιά και τους εφήβους χώρο.

Παιδικές κατασκευές κάθε είδους – από ζωγραφιές και μάσκες μέχρι βιτρό και κεντρήματα – στολίζουν το χώρο, ενώ άνετα πουφ, πολυθρόνες και καναπέδες σε προσκαλούν να απολαύσεις τον χρόνο σου με ένα βιβλίο στο χέρι. Σε κάθε γωνιά βιβλία για κάθε γούστο: μυθολογία, επιστήμες, κόμιξ, παραμύθια ακόμα και ενήλικα ογκώδη τεύχη για το Bahaus ή τον El Greco γεμίζουν κάθε εκατοστό τοίχους στις χαμηλές βιβλιοθήκες για τους λιλιπούτειους αναγνώστες.

«Έχουμε μεγάλες συλλογές βιβλίων τέχνης γιατι δεν θεωρούμε ότι τα παιδιά πρέπει να διαβάζουν μόνο “παιδικά”, εικονογραφημένα βιβλία ή παραμύθια» μου εξηγεί η Ειρήνη Βοκοτοπούλου που εκπροσωπεί στο «Δίκτυο των 8», την βιβλιοθήκη Βελβεντού Κοζάνης.

Η βιβλιοθήκη της Κηφισιάς SEARCH, στην οποία βρισκόμαστε, είναι μια από τις 8 βιβλιοθήκες που συμμετέχουν στο Δίκτυο και η μοναδική – μαζί με την Δημοτική Βιβλιοθήκη στο Βελβεντό- που είναι αμιγώς παιδικές/εφηβικές. Οι υπόλοιπες βιβλιοθήκες που συμμετέχουν είναι δημόσιες/δημοτικές βιβλιοθήκες που έχουν αναπτύξει και δίνουν έμφαση στο παιδικό/εφηβικό τμήμα τους.

Μαζί με την Βοκοτοπούλου, συναντήσαμε και την Κατερίνα Φρουζάκη, την υπεύθυνη της βιβλιοθήκης Κηφισιάς SEARCH για να γνωρίσουμε καλύτερα τις παιδικές βιβλιοθήκες που ακόμα κρατούν στην χώρα μας.

 

Όσο συζητάμε, ένα παιδί γύρω στα 10, μπαίνει στην βιβλιοθήκη για να αφήσει μερικά από τα βιβλία που είχε δανειστεί για να διαβάσει. Λίγο αργότερα και άλλα παιδιά μπαίνουν και κάθονται στα αναπαυτικά πουφ περιμένοντας να ξεκινήσει η σημερινή τους δραστηριότητα με την Φρουζάκη.

Όπως περιγράφουν και οι δυο συνομιλίτριες, το καλοκαίρι είναι μια περίοδος που η κίνηση των βιβλιοθηκών αυξάνεται. Πολλά παιδιά δανείζονται βιβλία για να διαβάσουν το καλοκαίρι, ενώ άλλα επιστρέφουν στην επαρχία με τους γονείς τους και οι εκεί βιβλιοθήκες αποκτούν μεγαλύτερη ζωντάνια.

ΤΙ ΑΚΡΙΒΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΣΤΙΣ ΠΑΙΔΙΚΕΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΕΣ;

«Μια παιδική βιβλιοθήκη έχει έναν τελείως διαφορετικό τρόπο λειτουργίας από ότι μια βιβλιοθήκη ενηλίκων» λέει η Βοκοτοπούλου εξηγώντας ότι οι παιδικές βιβλιοθήκες δεν λειτουργούν με στόχο μόνο τον δανεισμό βιβλίων αλλά κυρίως με στόχο την καλλιέργεια της συνήθειας της ανάγνωσης που διευρύνει τα ενδιαφέροντα των παιδιών και την ανακάλυψη.

«Το να διαβάζεις δεν είναι αυτοσκοπός, αλλά σου δίνει την δυνατότητα κάποιες στιγμές να μένεις μόνος με τον εαυτό σου, να σκεφτείς πάνω σε αυτά που διαβάζεις, να νιώσεις, να ταυτιστείς» σημειώνει η ίδια.

Η Ειρήνη Βοκοτοπούλου που εκπροσωπεί στο «Δίκτυο των 8», την βιβλιοθήκη Βελβεντού Κοζάνης

Στις παιδικές βιβλιοθήκες του Δικτύου, οι υπεύθυνοι δεν περιορίζονται στις τυπικές αναγνώσεις βιβλίων ή στις εκδηλώσεις με την παρουσία συγγραφέων. «Έχουμε συνηθίσει να διαβάζουμε στα παιδιά ένα βιβλίο και μετά να τους βάζουμε να ζωγραφίσουν κάτι. Τα βιβλία είναι τα εργαλεία. Μέσα από τα βιβλία θέλουμε το παιδί να φτάσει στην γνώση, να ψάξει και να την ανακαλύψει μόνο του» τονίζει η Βοκοτοπούλου.

Σε εβδομαδιαία βάση γίνονται δράσεις μέσα από τις οποίες τα παιδιά ανακαλύπτουν μόνα τους πληθώρα βιβλίων που σχετίζονται με την μηνιαία θεματική που υπάρχει, κάνουν κατασκευές αλλά και συζητούν. Έτσι, μέσα από βιβλία τέχνης ανακάλυψαν και στην συνέχεια έφτιαξαν κατασκευές υπέρθυρων και βιτρό. Μία από τις προηγούμενες εβδομάδες, στα πλαίσιο του καλοκαιρινού προγράμματος «Που πήγες και τρύπωσες;», τα παιδιά της παιδικής βιβλιοθήκης Κηφισιάς έφτιαξαν ξερολιθιές και έμαθαν για αυτές διαβάζοντας για την πληθώρα των λέξεων που τις συνοδεύουν αλλά και την σημαντικότητά τους.

«Τώρα τα παιδιά όταν θα πάνε στα νησιά το καλοκαίρι, θα ξέρουν τι είναι οι ξερολιθιές που βλέπουν, θα ξέρουν πόσο δύσκολο είναι να φτιαχτεί μια ξερολιθιά ή γιατί πρέπει να την προστατεύσουμε» λέει η Φρουζάκη που ολοκληρώνει τα καλοκαιρινά προγράμματα με τα παιδιά της Κηφισιάς.

Οι παιδικές βιβλιοθήκες όμως είναι και ένας χώρος εξέλιξης που πέρα από την καλλιέργεια μπορούν να δράσουν καταλυτικά στην ανάπτυξη της προσωπικότητας ενός παιδιού αφού είναι ένας χώρος όπου τα παιδιά νιώθουν δικό τους και παίρνουν πρωτοβουλίες.

«Μια από τις βασικές αρχές αυτών των βιβλιοθηκων είναι ότι τα παιδιά σε αυτές τις βιβλιοθήκες έρχονται χωρίς τους γονείς τους. Οι γονείς τους τα αφήνουν έξω από την πόρτα και τα παιδιά μένουν μόνα τους μέσα, αυτά αποφασίζουν αν θέλουν να διαβάσουν, ποιό βιβλίο θέλουν να δανειστούν κ.ο.κ» περιγράφει η Βοκοτοπούλου. «Έχουμε ζήσει το να είναι η μαμα και να λέει “όχι Κωστάκη, μην πάρεις αυτό, πάρε εκείνο” αλλά η βασική μας φιλοσοφία είναι ότι τα παιδιά θα πρέπει μόνα τους να ενεργούν σε αυτόν τον χώρο και να τον αισθάνονται δικό τους».

Το πιο σημαντικό όμως τελικά σε μια παιδική βιβλιοθήκη είναι η σταθερή παρουσία του/της βιβλιοθηκονόμου και η σχέση που δημιουργείται με το παιδί.

«Είναι πολύ σημαντικό να υπάρχει ένας σταθερός άνθρωπος που να ξέρει τα ενδιαφέροντά σου, τι έχεις ήδη διαβάσει κ.ο.κ. Θυμάμαι ότι είχα ένα παιδί που είχε μανία με τα έντομα και φρόντιζα να παίρνω και βιβλία για εντομα στην βιβλιοθήκη και να του λέω “να υπάρχει και αυτό το νέο βιβλίο” και έτσι δημιουργείς μια συνήθεια στο παιδί. Χρειαζεται να ακους και να παρατηρείς.

Ή μπορεί ένα παιδί να έχει προβλήματα στην ανάγνωση και έτσι το να έχεις έναν άνθρωπο που θα προτείνει κατάλληλα βιβλία, θα του αυξήσουν την αυτοπεποίθηση ως προς την αναγνωστική του ικανότητα» προθέτει η Βοκοτοπούλου.

«Επίσης είναι σημαντικό να υπάρχει σταθερότητα γιατι έτσι γνωρίζεις και την οικογένεια και την οικογενειακή του κατάσταση» συμπληρώνει η Φρουζάκη «γιατι αν ξέρεις ότι έχει χάσει κάποιο οικείο πρόσωπο δεν θα πας να του δώσεις ένα βιβλίο που μιλάει για το πένθος αμέσως μετά το συμβάν».

Ο ΣΠΟΥΔΑΙΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΠΑΡΧΙΑ

Όπως μπορεί κανείς να παρατηρήσει και από το «Δίκτυο των 8», οι περισσότερες παιδικές βιβλιοθήκες βρίσκονται στην επαρχία και αυτό έχει μια ιδιαίτερη σημασία καθώς η βιβλιοθήκη αποκτά τον ρόλο ενός χώρου που δίνει νέα ή πρωτόγνωρα ερεθίσματα στα παιδιά και τους επιτρέπει να εξερευνήσουν πτυχές πέρα από τα όρια του τόπου τους.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του συγγραφέα Γιάννη Παλαβού ο οποίος συχνά δηλώνει ότι μεγαλώνοντας δεν είχαν κανένα βιβλίο στο σπίτι και έβρισκε καταφύγιο κάθε απόγευμα στην παιδική βιβλιοθήκη Βελβεντού όπου ανακάλυψε την αγάπη του για τα βιβλία.

 

Όπως μας περιγράφει η Βοτοκοπούλου γενιές ολόκληρες παιδιών έχουν περάσει από την βιβλιοθήκη του Βελβεντού και πλέον φέρνουν και τα παιδιά τους. «Η βιβλιοθήκη, ειδικά στα μικρά και απομακρυσμένα μέρη, λειτουργεί σαν ένα παράθυρο προς τον έξω κόσμο. Ανοίγει άλλες κατευθύνσεις, γιατί μόνο τότε μπορείς να αγαπήσεις και τον μικρό σου τόπο. Είναι τρομερή οπισθοδρόμηση ότι έκλεισαν αυτές οι βιβλιοθήκες σε άλλες περιοχές.

Επιπλέον, αυτό που πάντα με συγκινούσε είναι ότι αυτές οι βιβλιοθήκες είχαν αφίσεις από το Λουβρο και άλλα μεγάλα μουσεία του κόσμου κρεμασμένες στους τοίχους τους. Το θέμα δεν είναι να ξέρουν τα παιδιά απλώς το όνομα του Πικάσο, αλλά όταν θα δουν κάποιο έργο του από κοντά, κάτι να τους θυμίζει, να τους είναι οικείο και να μην νιώθουν ότι είναι ασχετοι. Και τα παιδιά της πόλης έχουν την ανάγκη να παρατηρήσουν το κόσμο γύρω τους. Αυτό προσφέρουν οι παιδικές βιβλιοθήκες».

ΠΩΣ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΚΑΝΟΥΜΕ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΝΑ ΔΙΑΒΑΖΟΥΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ;

Η αφοπλιστική απάντηση και των δύο είναι: δια της μίμησης. Αν οι γονείς διαβάσουν περισσότερο και τα παιδιά θα διαβάζουν.

«Το παιδί πρέπει να έχει τέτοια ερεθίσματα, αν διαβάσεις μαζί του θα το ευχαριστηθεί πολύ και το ίδιο, αλλά συχνά οι ίδιοι οι γονείς διαβάζουν από υποχρεώση μαζί του. Δεν πρέπει να είναι έτσι. Και ειδικά όσο μεγαλώνουν τα παιδιά δεν πρέπει να τα αφήνεις. Οι γονείς σκέφτονται ότι όταν να πάνε 1η δημοτικού μπορούν να διαβάζουν μόνα τους, αλλά δεν είναι έτσι. Χρειάζεται ακόμα να είσαι από πάνω τους, μπορείτε να διαβάζετε σε συνέχειες μεγαλύτερα βιβλία μαζί » λέει η Βοτοκοπούλου.

Η απόσταση της νέας γενιάς από την ανάγνωση παρόλα αυτά παρατηρούν ότι είναι εμφανής. Δεν είναι τυχαίο που ακόμα και οι ενήλικές στρέφονται πλέον περισσότερο στα graphic novels παρά στα βιβλία. Ακόμα και σήμερα τα περισσότερα παιδιά ενδιαφέρονται περισσότερο για βιβλία κόμιξ, περιπέτειας ή φαντασίας αλλά οι δύο γυναίκες δεν μοιάζουν να ανησυχούν και τονίζουν ότι «είναι ένα βήμα μετάβασης από το οποίο μπορούν να έρθουν πιο κοντά σε πιο μεγάλα βιβλία» λένε.

Το πιο σημαντικό όμως είναι να ακολουθούμε το ίδιο το παιδί. «Ερχόταν ένα παιδί που πριν ακόμα πάει δημοτικό τον ενδιέφερε πολύ η μηχανική και μου ζητούσε βιβλία για νερόμυλους. Έψαχνα και του έβρισκα τέτοια βιβλία και ξαναέρχονταν στην βιβλιοθήκη» λέει η Φρουζάκη, «Το ίδιο και ένα άλλο αγοράκι που ενδιαφέρονταν για μυθολογία και όχι μόνο είχε διαβάσει όλα όσα είχαμε αλλά και έκανε μαθήματα στους συνομηλίκους του και μου ζητουσε πλέον βιβλία για την σκανδιναβική μυθολογία για να προχωρήσει τα μαθήματά του! Όλα τα παιδιά έχουν ιδιαίτερα ενδιαφέροντα και πρέπει να τα ακούμε και να τα αφήνουμε να τα εξελίξουν!» τονίζει.