Κλιματική κρίση: Ο νέος δημοσιονομικός κίνδυνος για την Ελλάδα και η μάχη για ανθεκτικές υποδομές

Οι ολοένα συχνότερες πυρκαγιές και οι παρατεταμένοι καύσωνες δεν αποτελούν πλέον μόνο μια περιβαλλοντική απειλή για την Ελλάδα. Μετατρέπονται σταδιακά σε έναν σοβαρό οικονομικό και δημοσιονομικό κίνδυνο, με επιπτώσεις που αναμένεται να εντείνονται τα επόμενα χρόνια, καθώς η κλιματική αλλαγή δοκιμάζει τις αντοχές των υποδομών και αυξάνει το κόστος προσαρμογής.

Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα, μια οικονομία που εξακολουθεί να στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στον τουρισμό και, ως εκ τούτου, είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη στις επιπτώσεις της ανόδου της θερμοκρασίας, της λειψυδρίας και των ακραίων καιρικών φαινομένων.

Δεν είναι τυχαίο ότι τον κώδωνα του κινδύνου έκρουσε την εβδομάδα που πέρασε, μιλώντας στο Reuters, ο επικεφαλής οικονομικός σύμβουλος του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, Μιχάλης Αργυρού. Όπως επισημαίνει, οι φυσικές καταστροφές εξελίσσονται σε έναν ολοένα μεγαλύτερο και συχνότερο κίνδυνο, ο οποίος δεν αφορά μόνο την Ελλάδα αλλά συνολικά τη Μεσόγειο.

Η διαπίστωση αυτή οδηγεί την κυβέρνηση σε αναπροσαρμογή της επενδυτικής της στρατηγικής, με στόχο την ενίσχυση των υποδομών και τη θωράκιση των περιοχών που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής.

Στο επίκεντρο νερό, ενέργεια και τουριστικοί προορισμοί

Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στις υποδομές ύδρευσης και ενέργειας σε περιοχές με έντονη τουριστική δραστηριότητα. Στο σχεδιασμό περιλαμβάνονται δημοφιλείς προορισμοί, από τη Μύκονο και τη Σαντορίνη έως την Κρήτη, τη Ρόδο και την Πελοπόννησο, αλλά και περιοχές όπως η Ήπειρος, τα νησιά του Βορείου Αιγαίου και η Θεσσαλονίκη.

Η ανάγκη για νέες επενδύσεις γίνεται ακόμη πιο έντονη καθώς η κλιματική αλλαγή επηρεάζει πλέον και τη διάρκεια της τουριστικής περιόδου. Οι υψηλότερες θερμοκρασίες δημιουργούν συνθήκες που επιτρέπουν σε αρκετούς προορισμούς να υποδέχονται επισκέπτες από τον Απρίλιο και να διατηρούν αυξημένη τουριστική κίνηση έως τον Οκτώβριο ή ακόμη και τον Νοέμβριο.

Η εξέλιξη αυτή αποτελεί αναμφίβολα θετική προοπτική για τα τουριστικά έσοδα, ταυτόχρονα όμως αυξάνει την πίεση στις υποδομές. Περισσότεροι επισκέπτες για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα σημαίνουν υψηλότερη κατανάλωση νερού και ενέργειας, ενώ οι διαθέσιμοι φυσικοί πόροι δέχονται ήδη σημαντικές πιέσεις.

Το κόστος της προσαρμογής και η αναζήτηση πόρων

Ο Μιχάλης Αργυρού δεν προσδιόρισε το ύψος των δημόσιων κονδυλίων που θα κατευθυνθούν στη συγκεκριμένη στρατηγική. Υπογράμμισε, ωστόσο, ότι μέρος της πρόσθετης χρηματοδότησης θα μπορούσε να προέλθει από την αύξηση των φορολογικών εσόδων που επιτυγχάνεται μέσω του περιορισμού της παραοικονομίας.

Την ίδια ώρα, η κυβέρνηση επιδιώκει να κινητοποιήσει ιδιωτικά κεφάλαια, ώστε το κόστος της κλιματικής προσαρμογής να μην επιβαρύνει αποκλειστικά τον κρατικό προϋπολογισμό.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η ενίσχυση της ασφαλιστικής κάλυψης απέναντι στις φυσικές καταστροφές. Η Αθήνα εξετάζει τη θέσπιση περαιτέρω κινήτρων για την αύξηση των ασφαλισμένων νοικοκυριών και επιχειρήσεων, ενώ παράλληλα επιδιώκει να ενθαρρύνει τις ασφαλιστικές εταιρείες να προσφέρουν οικονομικότερα συμβόλαια έναντι των κινδύνων που προκαλεί η κλιματική αλλαγή.

Προς το παρόν, πάντως, δεν βρίσκεται στο τραπέζι η έκδοση catastrophe bonds, δηλαδή ειδικών ομολόγων που ενεργοποιούν χρηματοδότηση σε περίπτωση μεγάλης φυσικής καταστροφής. Ο Αργυρού άφησε, ωστόσο, ανοιχτό το ενδεχόμενο να εξεταστεί ένα τέτοιο εργαλείο στο μέλλον, καθώς οι ανάγκες αποκατάστασης μετά από μεγάλες πυρκαγιές και άλλα ακραία φαινόμενα ενδέχεται να αυξηθούν σημαντικά.

Πολιτική Προστασία: Το μεγαλύτερο πρόγραμμα και η επόμενη ημέρα

Στο μέτωπο της Πολιτικής Προστασίας, η κυβέρνηση υποστηρίζει, πάντως ότι βρίσκεται σε εξέλιξη το μεγαλύτερο πρόγραμμα που έχει υλοποιηθεί μέχρι σήμερα στη χώρα. Όπως δήλωσε ο αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Νίκος Παπαθανάσης, μιλώντας στην εκπομπή «Συνδέσεις» του ΕΡΤnews, την εβδομάδα που πέρασε η χρηματοδότηση προέρχεται από το Ταμείο Ανάκαμψης, το ΕΣΠΑ και το εθνικό σκέλος χρηματοδότησης.

Απαντώντας στην κριτική για τους διαθέσιμους πόρους, ο κ. Παπαθανάσης τόνισε ότι έργα που ξεκίνησαν με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης δεν σταματούν με την ολοκλήρωσή του. Αντίθετα, μπορούν να συνεχιστούν μέσω άλλων χρηματοδοτικών εργαλείων.

Στις δράσεις αυτές περιλαμβάνονται έργα ύδρευσης, η προμήθεια εναέριων και χερσαίων μέσων για την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών, καθώς και παρεμβάσεις για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.

Ο αναπληρωτής υπουργός υπογράμμισε ότι το τέλος του Ταμείου Ανάκαμψης δεν σημαίνει και το τέλος των δημόσιων επενδύσεων. Αντίθετα, σηματοδοτεί τη μετάβαση σε ένα διαφορετικό χρηματοδοτικό μοντέλο, στο οποίο το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης αναμένεται να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα.

Ανάπτυξη με δημοσιονομική πειθαρχία

Παράλληλα, η κυβέρνηση προετοιμάζει εν όψει ΔΕΘ φορολογικές παρεμβάσεις για επιχειρήσεις, εργαζομένους και αυτοαπασχολούμενους, τις οποίες ο πρωθυπουργός αναμένεται να παρουσιάσει τον επόμενο μήνα, ενόψει των εθνικών εκλογών του επόμενου έτους.

Σύμφωνα με τον κ. Αργυρού, οι παρεμβάσεις αυτές δεν πρόκειται να θέσουν σε κίνδυνο τη δημοσιονομική σταθερότητα, ενώ ο κ. Παπαθανάσης επανέλαβε ότι η οικονομική πολιτική θα συνεχίσει να δίνει έμφαση στην επιχειρηματικότητα και τις επενδύσεις.

Ο στόχος, όπως σημείωσε, είναι τα οφέλη της ανάπτυξης να μεταφράζονται σε υψηλότερο διαθέσιμο εισόδημα και, τελικά, σε βελτίωση της καθημερινότητας των πολιτών.