Γιατροί Χωρίς Σύνορα: Η φροντίδα του φροντιστή – Η αθέατη πλευρά του παιδικού υποσιτισμού στη Νιγηρία

Τα κλάματα των παιδιών γεμίζουν τη μονάδα εντατικής θεραπείας του επισιτιστικού κέντρου Nilefa Kiji των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στο Maiduguri, στην πολιτεία Borno της Νιγηρίας.

Οι νοσηλευτές μετακινούνται από κρεβάτι σε κρεβάτι, ελέγχοντας τα ζωτικά σημεία των παιδιών, χορηγώντας θεραπευτικό γάλα και προσπαθώντας να καθησυχάσουν τους ανήσυχους γονείς. Κάθε παιδί εδώ δίνει τη δική του μάχη με τον σοβαρό οξύ υποσιτισμό, μια κατάσταση που εξακολουθεί να κοστίζει τη ζωή σε πολλά παιδιά στη βόρεια Νιγηρία.

Πολλά από τα παιδιά έχουν υποστεί σοβαρή απώλεια βάρους και μυϊκής μάζας. Καθώς ο υποσιτισμός αποδυναμώνει το ανοσοποιητικό τους σύστημα, ορισμένα φτάνουν στο κέντρο πάσχοντας παράλληλα από άλλες ασθένειες, όπως ιλαρά, διφθερίτιδα και ελονοσία. Για πολλά παιδιά με σοβαρό οξύ υποσιτισμό, η θεραπεία μπορεί να διαρκέσει από μία εβδομάδα έως και έναν μήνα.

Καθ’ όλη αυτή την περίοδο, οι φροντιστές παραμένουν στο νοσοκομείο, συχνά μακριά από τις οικογένειές τους και έχοντας να διαχειριστούν την αγωνία και τις ανησυχίες για όσους αφήνουν πίσω στο σπίτι.

Οι ιστορίες των φροντιστών – που συχνά είναι οι μητέρες των παιδιών – σπάνια ακούγονται. Κι όμως, η ψυχική τους κατάσταση δοκιμάζεται μετά από εβδομάδες αγωνίας για την κατάσταση του παιδιού τους, την αβεβαιότητα, τον αποχωρισμό από την οικογένειά τους και τον φόβο ότι μπορεί να χάσουν το παιδί τους.

Η 23 μηνών κόρη της Fatima Ibrahim, Aisha, εισήχθη στο επισιτιστικό κέντρο Nilefa Kiji στο Maiduguri, αφού είχε νοσήσει από μηνιγγίτιδα και είχε υποστεί επαναλαμβανόμενους σπασμούς. Οι τρεις εβδομάδες που πέρασε στο νοσοκομείο ήταν γεμάτες αντικρουόμενα συναισθήματα.

Παρότι ένιωθε ανακούφιση βλέποντας την κόρη της να βελτιώνεται, η Fatima δεν μπορούσε να σταματήσει να σκέφτεται τα οκτώ παιδιά που είχε αφήσει στο σπίτι. «Ανησυχώ για τα παιδιά μου. Δεν υπάρχει κανείς να τα φροντίσει. Ο πατέρας τους λείπει και δεν έχουν τίποτα να φάνε ή να πιουν».

Μια μέρα, έμαθε ότι ένα από τα παιδιά της είχε ανεβάσει πυρετό, αλλά δεν υπήρχαν χρήματα για τη θεραπεία του. «Έκλαψα και σταμάτησα να τρώω».

Η Latifat Abdulkareem βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα ακόμη οδυνηρό δίλημμα, όταν ο μεγαλύτερος γιος της την επισκέφθηκε στο νοσοκομείο, όπου νοσηλευόταν η κόρη της. «Με ρώτησε πότε θα γυρίσω σπίτι. «Μου είπε ότι πεινούσαν, επειδή δεν ήμουν εκεί».

Η Kethurah John, σύμβουλος ψυχικής υγείας των Γιατρών Χωρίς Σύνορα, η οποία υποστηρίζει αρκετούς φροντιστές των οποίων τα παιδιά νοσηλεύονται λόγω υποσιτισμού, εξηγεί ότι η κατάσταση των παιδιών που έχουν μείνει στο σπίτι φέρνει τους φροντιστές αντιμέτωπους με δύσκολες επιλογές, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις η στάση των συζύγων τους επιδεινώνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση.

«Μια γυναίκα μάς είπε κάποτε ότι ο σύζυγός της την πήρε τηλέφωνο και της είπε ότι είχε κουραστεί να φροντίζει τα παιδιά, κι έτσι τα άφησε στους γείτονες», λέει η Kethurah.

«Δεν μπορούσε να αντέξει να παραμείνει στο νοσοκομείο. Είχε έξι παιδιά. Έπρεπε να φύγει, όχι επειδή το ήθελε. Και κάθε μέρα, όταν της έδιναν φαγητό, έκλαιγε γιατί σκεφτόταν ότι τα παιδιά της δεν θα είχαν κάτι να φάνε».

Για τη Mariya Mukhtar, εννέα ημέρες μετά την άφιξή της σε μονάδα των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στην Kano μαζί με τη σοβαρά άρρωστη κόρη της, το νοσοκομείο είχε πλέον γίνει ένας χώρος ασφάλειας και ανακούφισης. Η κόρη της είχε φτάσει με υψηλό πυρετό, εμετούς και διάρροια, μετά από αρκετές ανεπιτυχείς επισκέψεις σε άλλες μονάδες υγείας. Η Mariya φοβόταν ότι μπορεί να μην τα καταφέρει.

Μετά από λίγο καιρό, άρχισε να βλέπει θεαματική αλλαγή. Η κόρη της μπορούσε πλέον να κάθεται, να παίζει, να την αναγνωρίζει και να μιλάει — πράγματα που δεν μπορούσε να κάνει όταν έφτασαν στο νοσοκομείο.

«Δεν βιάζομαι να φύγω», λέει η Mariya, καθώς βλέπει καθημερινά πραγματική βελτίωση στην κατάσταση της κόρης της. Τώρα αισθάνεται πιο ήρεμη, γνωρίζοντας ότι η κόρη της λαμβάνει την απαραίτητη φροντίδα.

Αυτές οι ιστορίες αναδεικνύουν μια συχνά αθέατη συνέπεια του υποσιτισμού. Ενώ τα ιατρικά στατιστικά στοιχεία καταγράφουν τις εισαγωγές και τα ποσοστά ανάρρωσης, δεν μπορούν να αποτυπώσουν το συναισθηματικό βάρος που κουβαλούν οι άνθρωποι καθώς προσπαθούν να στηρίξουν τα άρρωστα παιδιά τους.

Για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα ενσωματώνουν υπηρεσίες ψυχικής υγείας και ψυχοκοινωνικής υποστήριξης στα προγράμματά τους για τον υποσιτισμό στο επισιτιστικό κέντρο Nilefa Kiji. Οι φροντιστές λαμβάνουν ψυχολογικές πρώτες βοήθειες κατά την άφιξή τους, ενώ στη συνέχεια έχουν πρόσβαση σε ατομικές συνεδρίες συμβουλευτικής και ομαδικές συνεδρίες, όπου μπορούν να μοιραστούν τις εμπειρίες τους, να εκφράσουν τους φόβους τους και να μάθουν τρόπους διαχείρισης των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν. Παράλληλα, τα παιδιά συμμετέχουν σε οργανωμένες δραστηριότητες παιχνιδιού, οι οποίες συμβάλλουν στην αποκατάσταση μιας αίσθησης κανονικότητας κατά τη διάρκεια της ανάρρωσής τους.

Η υποστήριξη δεν περιορίζεται στη συμβουλευτική. Όταν οι φροντιστές αγχώνονται επειδή χάνουν την επικοινωνία με τους συγγενείς τους, οι σύμβουλοι ψυχικής υγείας τους βοηθούν να επικοινωνήσουν τηλεφωνικά με τα μέλη της οικογένειάς τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οργανώνονται, με την απαραίτητη επίβλεψη, σύντομες επισκέψεις στο σπίτι, ώστε οι φροντιστές να μπορέσουν να δουν για λίγο την οικογένειά τους πριν επιστρέψουν στο νοσοκομείο και ολοκληρώσουν τη θεραπεία του παιδιού τους.

Η Keturah λέει ότι πολλοί φροντιστές ανακτούν σταδιακά την ελπίδα τους καθώς βλέπουν την κατάσταση των παιδιών τους να βελτιώνεται. Κάποιοι μάλιστα επιστρέφουν μετά το εξιτήριο, απλώς και μόνο για να δείξουν πόσο καλά και υγιή έχουν γίνει τα παιδιά τους.

«Για εμάς, αυτές οι στιγμές μας υπενθυμίζουν ότι η φροντίδα του φροντιστή αποτελεί επίσης μέρος της φροντίδας του παιδιού», λέει.

Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα υποστηρίζουν τα Υπουργεία Υγείας των πολιτειών Zamfara, Katsina, Kebbi, Borno, Bauchi, Sokoto και Kano, παρέχοντας σωτήρια φροντίδα σε παιδιά που υποφέρουν από υποσιτισμό. Το 2025, οι ομάδες των Γιατρών Χωρίς Σύνορα παρείχαν θεραπεία για οξύ υποσιτισμό σε 425.634 παιδιά στη βόρεια Νιγηρία, σημειώνοντας αύξηση 41,8% σε σύγκριση με το 2024.