Τι ξέρουμε για την πρωτοφανή πετρελαϊκή συμφωνία ΗΠΑ – Βενεζουέλας και γιατί προκαλεί αντιδράσεις

Μια πρωτοφανή συμφωνία, με την οποία οι ΗΠΑ θα αποκτήσουν τον έλεγχο πετρελαϊκών κοιτασμάτων της Βενεζουέλας με αποθέματα 65 δισ. βαρελιών, ανακοίνωσε ο Ντόναλντ Τραμπ, σε μια κίνηση που δημιουργεί νέα δεδομένα για την παγκόσμια αγορά πετρελαίου.

Η ανακοίνωση του Τραμπ παρείχε λίγες λεπτομέρειες σχετικά με τη δομή της συμφωνίας, τα πεδία ή τις εταιρείες που εμπλέκονται ή για το πώς ακριβώς οι ΗΠΑ θα ασκήσουν τον πλειοψηφικό έλεγχο επί των αποθεμάτων.

Οι όροι της συμφωνίας μένουν να φανούν, αλλά ο πρόεδρος των ΗΠΑ δήλωσε στο Truth Social ότι είχε επιτευχθεί «μέσω συνεργασίας με ιδιωτικές επιχειρήσεις» από τον υπουργό Εξωτερικών του, Μάρκο Ρούμπιο, και τον υπουργό Άμυνας, Πιτ Χέγκσεθ.

Πηγή με γνώση του θέματος περιέγραψε στο Axios την πρωτοφανή αυτή συμφωνία ως ένα είδος «σύμπραξης δημόσιου και ιδιωτικού τομέα» μεταξύ των ΗΠΑ, ιδιωτικών εταιρειών και της Βενεζουέλας.

«Δεν πρόκειται για αγορά. Μας παραχωρούν μετοχικό μερίδιο. Είναι ένα είδος εταιρικής συναλλαγής, στο πλαίσιο της οποίας οι ΗΠΑ αποκτούν συμμετοχή στις εταιρείες», δήλωσε πηγή της αμερικανικής κυβέρνησης.

Οι ΗΠΑ θα έχουν πρόσβαση σε αυτό που αποκαλείται «off-take oil», δηλαδή σε μια εγγυημένη ποσότητα αργού πετρελαίου, η οποία θα διατίθεται σε τιμή κόστους, σύμφωνα με την ίδια πηγή.

Η συμφωνία αυτή θα τελεί υπό την εποπτεία του Γραφείου Στρατηγικού Κεφαλαίου του Πενταγώνου, το οποίο συμβάλλει στη χρηματοδότηση πρωτοβουλιών που ενισχύουν την εθνική άμυνα των ΗΠΑ.

Σύμφωνα με το Axios, παραμένει ασαφές εάν η συμφωνία έχει ήδη υπογραφεί. Μία πηγή της κυβέρνησης ανέφερε ότι έχει οριστικοποιηθεί, ενώ άλλη δήλωσε ότι μέχρι το βράδυ της Παρασκευής δεν είχε ακόμη ολοκληρωθεί πλήρως.

Τι δήλωσαν οι “πρωταγωνιστές” της συμφωνίας

«Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής μόλις συνήψαν συμφωνία με τη Βενεζουέλα για ΤΗ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΕΤΡΕΛΑΪΚΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ!», έγραψε νωρίτερα ο Τραμπ στο Truth Social, ανακοινώνοντας την συμφωνία.

Η κυβέρνηση, έγραψε ο Τραμπ, έχει «εξασφαλίσει τον πλειοψηφικό έλεγχο των ΗΠΑ σε περισσότερα από 65 ΔΙΣΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΒΑΡΕΛΙΑ αποδεδειγμένων αποθεμάτων πετρελαίου στη Βενεζουέλα, χωρίς κόστος για τον Αμερικανό φορολογούμενο».

Ο Τραμπ δήλωσε ότι η συμφωνία θα υπερδιπλασιάσει τα αμερικανικά αποθέματα πετρελαίου.

Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος ηγήθηκε των διαπραγματεύσεων με την προσωρινή πρόεδρο της Βενεζουέλας, Ντέλσι Ροντρίγκες, χαρακτήρισε τη συμφωνία «τεράστια επιτυχία τόσο για τον αμερικανικό όσο και για τον λαό της Βενεζουέλας».

«Για τον λαό της Βενεζουέλας, αυτή η συμφωνία θα φέρει σχεδόν 100 δισ. δολάρια σε ιδιωτικές επενδύσεις, θα στηρίξει χιλιάδες καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας και θα δώσει ώθηση στην ανοικοδόμηση της οικονομίας της Βενεζουέλας», δήλωσε ο Ρούμπιο.

Τα νέα δεδομένα μετά την απαγωγή Μαδούρο

Από τη σύλληψη του Μαδούρο και μετά, η Ουάσιγκτον έχει άρει κυρώσεις, επιτρέποντας σε αμερικανικές εταιρείες να επενδύσουν στον πετρελαϊκό τομέα της Βενεζουέλας.

Οι αρχές της Βενεζουέλας ψήφισαν επίσης τον Ιανουάριο έναν νόμο για τους υδρογονάνθρακες, ο οποίος αποδυναμώνει δραστικά την κρατική πετρελαϊκή εταιρεία PDVSA και επιτρέπει σε ιδιωτικές εταιρείες να εκμεταλλεύονται απευθείας πετρελαιοπηγές.

Όπως σημειώνουν οι Financial Times, η κυβέρνηση Τραμπ έχει δηλώσει επανειλημμένως ότι η σταθεροποίηση της οικονομίας της Βενεζουέλας αποτελεί το πρώτο μέρος ενός σχεδίου τριών φάσεων για την πολιτική μετάβαση στη χώρα της Νότιας Αμερικής, η οποία βρίσκεται υπό επαναστατική σοσιαλιστική διακυβέρνηση από τότε που ο Ούγκο Τσάβες εξελέγη πρόεδρος το 1998.

Οι πετρελαϊκοί κολοσσοί Repsol, Eni και Shell έχουν συνάψει συμφωνίες με την κυβέρνηση της Βενεζουέλας φέτος, ενώ η Chevron, η οποία δραστηριοποιείται στη χώρα εδώ και έναν αιώνα, αύξησε τον Απρίλιο τα ποσοστά συμμετοχής της στις κοινοπραξίες της με την PDVSA.

Αντιδράσεις για τη συμφωνία – Δυσαρέσκεια στο εσωτερικό της Βενεζουέλας

Οποιαδήποτε συμφωνία είναι πιθανό να δεχθεί σφοδρή κριτική από την αντιπολίτευση της Βενεζουέλας, η οποία καλεί τις ΗΠΑ να πιέσουν τις αρχές να προκηρύξουν νέες εκλογές στη χώρα. Ανάλογα με τους όρους μιας ενδεχόμενης συμφωνίας, θα μπορούσαν επίσης να εγερθούν ερωτήματα σχετικά με τη νομιμοποίηση της Ροντρίγκες.

Σε ανάρτησή του στο X, ο Ρικάρντο Χάουσμαν, πρώην υπουργός Σχεδιασμού της Βενεζουέλας και σήμερα καθηγητής στο Χάρβαρντ, δήλωσε ότι οποιαδήποτε συμφωνία για την παραχώρηση του ελέγχου των αποθεμάτων στις ΗΠΑ θα αποτελούσε «φιάσκο για όλους τους εμπλεκόμενους», επειδή η κυβέρνηση της Βενεζουέλας «δεν διαθέτει τη νομιμοποίηση για να συνάψει αυτή την αντισυνταγματική συμφωνία».

Ο Φρανσίσκο Ροντρίγκες, οικονομολόγος από τη Βενεζουέλα που εδρεύει στις ΗΠΑ, δήλωσε ότι «η παράδοση του πετρελαϊκού πλούτου της Βενεζουέλας στις ΗΠΑ παραβιάζει το Σύνταγμα και δεν εξυπηρετεί τα συμφέροντα του λαού της Βενεζουέλας — ακόμη περισσότερο όταν γίνεται υπό την απειλή των όπλων». Πρόσθεσε ότι η Εθνοσυνέλευση θα πρέπει να μπλοκάρει «αυτή τη ληστρική συμφωνία».

Οποιαδήποτε συμφωνία για τα πετρελαϊκά αποθέματα της Βενεζουέλας είναι επίσης πιθανό να αποτελέσει πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης για τους Δημοκρατικούς, οι οποίοι έχουν δεσμευτεί να διερευνήσουν τις συναλλαγές της κυβέρνησης Τραμπ με τη χώρα, εφόσον κερδίσουν τον έλεγχο της μίας ή και των δύο σωμάτων του Κογκρέσου στις ενδιάμεσες εκλογές.

Τα 65 δισ. βαρέλια πετρελαίου, επί των οποίων η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι θα αποκτήσει πλειοψηφικό έλεγχο, αντιστοιχούν σε περισσότερο από το ένα πέμπτο των συνολικών πετρελαϊκών αποθεμάτων της Βενεζουέλας, τα οποία η χώρα υπολογίζει σε λίγο πάνω από 300 δισ. βαρέλια. Η ποσότητα αυτή είναι υπερτριπλάσια από τα σχεδόν 20 δισ. βαρέλια αποδεδειγμένων αποθεμάτων που έχει αναφέρει η ExxonMobil, η μεγαλύτερη πετρελαϊκή εταιρεία των ΗΠΑ.

Η Βενεζουέλα διαθέτει τα μεγαλύτερα πετρελαϊκά αποθέματα στον κόσμο, που αντιστοιχούν περίπου στο 17% των παγκόσμιων αποθεμάτων, περισσότερα από εκείνα τόσο της Σαουδικής Αραβίας όσο και των ΗΠΑ.

Ο Αλεχάντρο Τεράν, διευθυντής της Latin American Association of Oil Entrepreneurs, με έδρα το Τέξας, δήλωσε ότι η συμφωνία αφορά «επενδύσεις σε κεφάλαιο κίνησης» στη ζώνη πετρελαίου του Ορινόκο, με στόχο η παραγωγή να ξεπεράσει τα 2 εκατ. βαρέλια ημερησίως.

«Ο τρόπος για να γίνει αυτό είναι μέσω Συμβάσεων Παραγωγικής Συμμετοχής», δήλωσε ο Τεράν.

Στέλεχος του ενεργειακού κλάδου της Βενεζουέλας δήλωσε ότι οι τοπικές εταιρείες έχουν παραγκωνιστεί μέσα στο κύμα συμφωνιών που έχουν συναφθεί με αμερικανικές επιχειρήσεις.

«Οι περισσότερες πετρελαϊκές συμφωνίες συνάπτονται με αμερικανικές εταιρείες, και αυτό αποτελεί σταθερό χαρακτηριστικό σε όλη την πετρελαϊκή ιστορία της χώρας», δήλωσε ο επιχειρηματίας. «Αρκεί να μας κοιτάξει κανείς: παίζουμε μπέιζμπολ και καταβροχθίζουμε χοτ ντογκ και μπέργκερ».

Σύμφωνα με τον Guardian, η Λουζ Μέλι Ρέγιες, δημοσιογράφος και επικριτής της κυβέρνησης, αποκάλεσε σαρκαστικά την «παράδοση» του φυσικού πλούτου της Βενεζουέλας «τη συμφωνία του αιώνα».

Ο Γκρέγκορι Μπρού, ιστορικός ενέργειας και αναλυτής του Eurasia Group, προέβλεψε «αρκετά μεγάλη καχυποψία και απόρριψη οποιασδήποτε συμφωνίας που θα παρείχε στην κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών αποτελεσματικό έλεγχο των πόρων της Βενεζουέλας».

Ο Μπρου είπε ότι η αναφερόμενη συμφωνία του θύμισε πώς η BP, τότε η Anglo-Persian Oil Company, έλεγχε τους πετρελαϊκούς πόρους του Ιράκ και του Ιράν στις αρχές του περασμένου αιώνα.

«Η Anglo-Persian έλαβε μια παραχώρηση από τον σάχη του Ιράν το 1901… σε αντάλλαγμα για αυτό που ουσιαστικά ήταν μια δωροδοκία προς την περσική κυβέρνηση, και αυτό έδωσε στην εταιρεία εκτεταμένα δικαιώματα. Η εταιρεία ουσιαστικά είχε τον πλήρη έλεγχο οποιουδήποτε πετρελαίου έβρισκε και θα μπορούσε να διατηρήσει σχεδόν όλα τα κέρδη οποιουδήποτε άλλου πετρελαίου έβρισκε, εκμεταλλευόταν και εξήγαγε», δήλωσε ο Μπρου.

«Από την οπτική γωνία του Τραμπ, ο έλεγχος του πετρελαίου είναι κάτι σαν αυτοσκοπός. Αλλά αν προσπαθήσετε να το αιτιολογήσετε, νομίζω ότι η κυριαρχία των ΗΠΑ στα αποθέματα πετρελαίου της Βενεζουέλας επιτρέπει στις ΗΠΑ να θεωρούν τα αποθέματα της Βενεζουέλας ως δικά τους αποθέματα: μια πηγή πετρελαίου από την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να αντλήσουν και στην οποία κανείς άλλος δεν έχει πρόσβαση. Νομίζω ότι έτσι το αντιλαμβάνεται η κυβέρνηση – εξαιρώντας την Κίνα, εξαιρώντας τη Ρωσία, αλλά νομίζω ότι εξαιρώντας και άλλους πιθανούς πελάτες για το πετρέλαιο της Βενεζουέλας», είπε. «Ακούγεται αποικιακό, γιατί έτσι είναι».

Η μετατροπή της Βενεζουέλας μετά την εποχή Μαδούρο σε αυτό που πολλοί αποκαλούν προτεκτοράτο των ΗΠΑ είναι το πιο δραματικό στοιχείο στην προσπάθεια του Τραμπ να επαναβεβαιώσει την επιρροή της Ουάσινγκτον στη Λατινική Αμερική, στο πλαίσιο του λεγόμενου «Δόγματος Ντόνρο».

Αυτή η πολιτική αποτελεί μια προσαρμογή του δόγματος Μονρόε του 19ου αιώνα, σύμφωνα με το οποίο ο πρόεδρος Τζέιμς Μονρόε προσπάθησε να κρατήσει τις ευρωπαϊκές δυνάμεις μακριά από την Αμερική. Η εκδοχή του Τραμπ αφορά την αντιμετώπιση του αυξανόμενου αποτυπώματος της Κίνας στην περιοχή και την επιβολή της βούλησης των ΗΠΑ μέσω οικονομικής και στρατιωτικής πίεσης.

Η πτώση του Μαδούρο έχει φέρει κάποιες αλλαγές στη Βενεζουέλα, με εκατοντάδες πολιτικούς κρατούμενους να απελευθερώνονται υπό τον Ροντρίγκες και να λαμβάνουν χώρα συνομιλίες για τη μεταρρύθμιση του ανώτατου δικαστηρίου που ελέγχεται από το καθεστώς.

Ωστόσο, δεν έχει οριστεί ημερομηνία για νέες προεδρικές εκλογές και η ηγέτιδα της αντιπολίτευσης, Κορίνα Ματσάδο, έχει παραγκωνιστεί. «Η Ντέλσι κάνει φανταστική δουλειά», δήλωσε ο Τραμπ στους δημοσιογράφους τον περασμένο μήνα, ισχυριζόμενος ότι η Βενεζουέλα «δεν ήταν πραγματικά έτοιμη» για εκλογές.