Ομόλογα: Τι σημαίνει η άνοδος των αποδόσεων για δάνεια και καταθέσεις

Η άνοδος των αποδόσεων στις διεθνείς αγορές κρατικών ομολόγων τις τελευταίες ημέρες δεν αφορά μόνο κυβερνήσεις, τράπεζες και μεγάλους επενδυτές. Όπως εξηγούν υψηλόβαθμα τραπεζικά στελέχη «μπορεί να φτάσει μέχρι την τσέπη των νοικοκυριών, επηρεάζοντας τόσο το κόστος δανεισμού όσο και τις αποδόσεις που μπορούν να εξασφαλίσουν οι αποταμιευτές».

Οι αγορές κρατικού χρέους βρίσκονται τις τελευταίες ημέρες υπό μεγάλη πίεση, καθώς οι επενδυτές ζητούν υψηλότερες αποδόσεις για να τοποθετήσουν τα χρήματά τους σε ομόλογα. Στο επίκεντρο βρίσκονται τα αυξημένα δημόσια χρέη, οι μεγάλες χρηματοδοτικές ανάγκες των κυβερνήσεων, οι γεωπολιτικές εξελίξεις, οι τιμές της ενέργειας και ο κίνδυνος νέων πληθωριστικών πιέσεων.

Για τον απλό πολίτη, ωστόσο, το βασικό ερώτημα είναι τι σημαίνουν όλα αυτά για τα χρήματά του. Η απάντηση είναι διαφορετική για κάποιον που έχει ήδη ομόλογα, για εκείνον που θέλει να επενδύσει τώρα και για ένα νοικοκυριό που ενδιαφέρεται να πάρει δάνειο.

Γιατί πέφτουν οι τιμές όταν ανεβαίνουν οι αποδόσεις

Ο βασικός κανόνας στην αγορά ομολόγων είναι ότι τιμές και αποδόσεις κινούνται αντίθετα. Εάν κάποιος έχει αγοράσει στο παρελθόν ένα ομόλογο που προσφέρει χαμηλό επιτόκιο και σήμερα εκδίδονται νέοι τίτλοι με σημαντικά υψηλότερη απόδοση, το παλιό ομόλογο γίνεται λιγότερο ελκυστικό.

Για να μπορεί να ανταγωνιστεί τους νέους τίτλους, η τιμή του στη δευτερογενή αγορά υποχωρεί.

Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο επενδυτής χάνει τα χρήματά του. Εφόσον κρατήσει το ομόλογο μέχρι τη λήξη του και ο εκδότης εκπληρώσει κανονικά τις υποχρεώσεις του, η ενδιάμεση πτώση της τιμής δεν έχει την ίδια σημασία.

Διαφορετική είναι η κατάσταση για κάποιον που χρειάζεται να πουλήσει πριν από τη λήξη. Σε αυτή την περίπτωση μπορεί να αναγκαστεί να ρευστοποιήσει σε χαμηλότερη τιμή.

Ποιοι μπορούν να κερδίσουν

Η ίδια εξέλιξη που προκαλεί απώλειες στην αξία παλαιότερων ομολόγων μπορεί να αποτελεί ευκαιρία για κάποιον που διαθέτει σήμερα χρήματα προς επένδυση. Όσο αυξάνονται οι αποδόσεις τόσο καλύτερο εισόδημα μπορούν να προσφέρουν οι νέες τοποθετήσεις σε τίτλους σταθερού εισοδήματος.

Με απλά λόγια, ένας αποταμιευτής που αγοράζει σήμερα ένα νέο ομόλογο μπορεί να εξασφαλίσει υψηλότερη απόδοση σε σχέση με αυτή που θα μπορούσε να πετύχει όταν τα επιτόκια βρίσκονταν χαμηλότερα.

Επομένως, η άνοδος των αποδόσεων δημιουργεί δύο κατηγορίες επενδυτών: εκείνους που βλέπουν τις τιμές των τίτλων που ήδη κατέχουν να υποχωρούν και εκείνους που αποκτούν πλέον τη δυνατότητα να επενδύσουν με καλύτερες αποδόσεις.

Τι σημαίνει για στεγαστικά και καταναλωτικά δάνεια

Οι εξελίξεις στην αγορά ομολόγων επηρεάζουν σταδιακά και το γενικότερο κόστος χρηματοδότησης της οικονομίας. Όταν οι αποδόσεις των κρατικών τίτλων αυξάνονται και οι αγορές περιμένουν ότι το κόστος χρήματος θα παραμείνει υψηλό, μπορεί να γίνουν ακριβότερες και οι συνθήκες χρηματοδότησης για τράπεζες και επιχειρήσεις.

Αυτό μπορεί στη συνέχεια να επηρεάσει τα νέα στεγαστικά και καταναλωτικά δάνεια. Δεν σημαίνει, βέβαια, ότι κάθε άνοδος των κρατικών αποδόσεων περνά αυτομάτως στη δόση ενός στεγαστικού. Τα επιτόκια των δανείων επηρεάζονται από πολλούς παράγοντες, όπως τα επιτόκια της κεντρικής τράπεζας, το Euribor, το κόστος χρηματοδότησης των τραπεζών και το περιθώριο που εφαρμόζει κάθε πιστωτικό ίδρυμα.

Έχετε ομόλογα; Δείτε πρώτα τι ακριβώς κατέχετε

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται από όσους έχουν τοποθετήσει χρήματα σε ομολογιακά αμοιβαία κεφάλαια ή ασφαλιστικά και συνταξιοδοτικά επενδυτικά προϊόντα.

Το γεγονός ότι ένα χαρτοφυλάκιο αναφέρει ότι διαθέτει, για παράδειγμα, 30% σε ομόλογα δεν σημαίνει ότι όλο αυτό το ποσοστό είναι τοποθετημένο σε μία κατηγορία τίτλων.

Ένα ομολογιακό Α/Κ μπορεί να περιλαμβάνει κρατικά ομόλογα διαφορετικών χωρών, εταιρικά ομόλογα και τίτλους διαφορετικών λήξεων. Γι’ αυτό έχει σημασία η διαφοροποίηση. Όσο μεγαλύτερη είναι η διασπορά μεταξύ διαφορετικών εκδοτών και διάρκειας τίτλων τόσο περισσότερο μπορούν να περιοριστούν οι επιπτώσεις μιας μεγάλης μεταβολής σε μία συγκεκριμένη αγορά.

Προσοχή στη «διάρκεια»

Μία από τις σημαντικότερες ενδείξεις που πρέπει να εξετάζει κάποιος σε ένα ομολογιακό Α/Κ είναι η λεγόμενη «διάρκεια». Ο κανόνας είναι σχετικά απλός: όσο μεγαλύτερη είναι η διάρκεια τόσο μεγαλύτερη είναι συνήθως η ευαισθησία του χαρτοφυλακίου στις μεταβολές των επιτοκίων.

Ένα Ομολογιακό Α/Κ με διάρκεια 5,5 ετών, για παράδειγμα, είναι κατά κανόνα λιγότερο ευάλωτο σε μία απότομη αύξηση των επιτοκίων από ένα αντίστοιχο προϊόν με διάρκεια άνω των 12 ετών.
Χονδρικά, μια αύξηση των επιτοκίων κατά μία ποσοστιαία μονάδα μπορεί να προκαλέσει πτώση της αξίας ενός ομολογιακού χαρτοφυλακίου περίπου αντίστοιχη της διάρκειάς του.

Πρόκειται όμως για ενδεικτικό κανόνα και όχι για βέβαιο αποτέλεσμα.

Τι πρέπει να προσέξουν όσοι πλησιάζουν στη σύνταξη

Για όσους βρίσκονται κοντά στη συνταξιοδότηση, η άνοδος των αποδόσεων δεν αποτελεί από μόνη της λόγο για απότομες αλλαγές.

Η πώληση ομολόγων επειδή η τιμή τους έχει υποχωρήσει μπορεί να μετατρέψει μια προσωρινή απώλεια αποτίμησης σε πραγματική ζημιά. Από την άλλη πλευρά, οι υψηλότερες σημερινές αποδόσεις μπορούν να προσφέρουν καλύτερο εισόδημα από νέες τοποθετήσεις. Το κρίσιμο είναι ο χρονικός ορίζοντας, οι ανάγκες σε ρευστότητα και η συνολική κατανομή του χαρτοφυλακίου.